Οι κρίσιμες παράμετροι του πολυνομοσχεδίου του ΥΠΕΝ για τις Ενεργειακές Κοινότητες, τον ενεργειακό συμψηφισμό και την αυτοκατανάλωση - Μια πρώτη νομική αποτίμηση

Το πολυνομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το οποίο κατατέθηκε προς ψήφιση, περιλαμβάνει στην Ενότητα Β΄, με τίτλο «Εκσυγχρονισμός της νομοθεσίας για τη χρήση και παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας -Ενσωμάτωση των Οδηγιών ΕΕ 2018/2001 και 2019/944», κρίσιμες διατάξεις για τις Ενεργειακές Κοινότητες, τον ενεργειακό συμψηφισμό και την αυτοκατανάλωση, με τις οποίες δίδονται νέες δυνατότητες για την ενεργότερη συμμετοχή των τελικών καταναλωτών (νοικοκυριά, επιχειρήσεις, Ο.Τ.Α.) σε όλο το φάσμα της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, από την παραγωγή για αυτοκατανάλωση και την πώληση ενέργειας από Α.Π.Ε., τη σωρευτική εκπροσώπηση και την ευελιξία εξισορρόπησης έως και τη διαχείριση δικτύων και την παροχή υπηρεσιών ενεργειακής απόδοσης, φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων και άλλων υπηρεσιών.

Ωστόσο, διερωτήσεις για την επιτυχία του όλου εγχειρήματος εγείρονται από την πρόβλεψη του υψηλότατου αριθμού των εξήντα (60) μελών για τη σύσταση των δύο νέων μορφών Ενεργειακής Κοινότητας, τον καθορισμό μέγιστου ορίου συνολικής ισχύος σταθμών Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α., για το οποίο επιτρέπεται να χορηγηθούν Οριστικές Προσφορές Σύνδεσης από τους αρμόδιους Διαχειριστές για εφαρμογή εικονικού και ενεργειακού συμψηφισμού σε δύο (2) γιγαβάτ (GW), καθώς και από τη δυνατότητα με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, μετά από γνώμη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας, να τίθενται ανώτατα όρια εγκατεστημένης ισχύος διαφοροποιημένα ανά κατηγορία παραγωγών και ανά ηλεκτρικό σύστημα, διασυνδεδεμένο ή αυτόνομο. Το δε πλεόνασμα ενέργειας που θα προκύπτει από τον ενεργειακό συμψηφισμό, μετά τη διενέργεια της τελικής εκκαθάρισης στο τέλος της χρονικής περιόδου συμψηφισμού, θα διοχετεύεται στο Δίκτυο ή το Σύστημα, χωρίς υποχρέωση αποζημίωσης του αυτοκαταναλωτή.

Περαιτέρω, προβληματισμός δημιουργείται και από την πρόβλεψη του άρθρου 64 παρ. 4 περ. β΄ του εν λόγω σχεδίου νόμου, το οποίο θέτει ως ανώτατο όριο ισχύος σταθμών που εγκαθίστανται από αυτοκαταναλωτές, για την εφαρμογή ενεργειακού συμψηφισμού από νομικά πρόσωπα δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου τα 100 Kw ανά παροχή κατανάλωσης, καταργώντας έτσι κατ’ ουσίαν τη δυνατότητά τους να προβαίνουν σε αυτοκατανάλωση της παραγόμενης από σταθμούς Α.Π.Ε. ηλεκτρικής ενέργειας. Δέον, μάλιστα, όπως σημειωθεί, ότι ακόμη και το μέχρι σήμερα ισχύον,  δυνάμει του άρθρου 3 παρ. 2 της υπ’ αριθμ. ΥΠΕΝ/ΔΑΠΕΕΚ/74999/3024 (ΦΕΚ Β΄ 3971/30.08.2021), ανώτατο όριο των τριών (3) MW για την εφαρμογή του ενεργειακού συμψηφισμού από νομικά πρόσωπα, είχε ομοίως επικριθεί ως ιδιαίτερα χαμηλό.

Ι. Κοινότητες Ανανεώσιμης Ενέργειας (Κ.Α.Ε.) και Ενεργειακές Κοινότητες Πολιτών (Ε.Κ.Π.)  

Με το προτεινόμενο σχέδιο νόμου, οι Ενεργειακές Κοινότητες του ν. 4513/2018 αντικαθίστανται από δύο νέες μορφές ενεργειακών συνεταιρισμών, τις Κοινότητες Ανανεώσιμης Ενέργειας (Κ.Α.Ε.) και τις Ενεργειακές Κοινότητες Πολιτών (Ε.Κ.Π.). Αξιοσημείωτο κρίνεται ότι επιτρέπεται για πρώτη φορά να συγκροτούνται ενεργειακοί συνεταιρισμοί αποκλειστικά από επιχειρήσεις, δυνατότητα που δεν υφίστατο υπό το ισχύον καθεστώς του ν. 4513/18 περί Ενεργειακών Κοινοτήτων.   

Ειδικότερα, σύμφωνα με το άρθρο 47 παρ. 4 περ. β΄ του σχεδίου νόμου, ορίζεται ότι δεκαπέντε (15) μικρομεσαίες επιχειρήσεις (Μ.Μ.Ε.) μπορούν να συστήσουν μία Κοινότητα Ανανεώσιμης Ενέργειας (Κ.Α.Ε.) και αντίστοιχα, σύμφωνα με το άρθρο 88 παρ. 3 περ. β΄, δεκαπέντε (15) επιχειρήσεις ανεξαρτήτως μεγέθους μπορούν να συστήσουν μία Ενεργειακή Κοινότητα Πολιτών.  

Όσον αφορά τις Ενεργειακές Κοινότητες του ν. 4513/2018, από την 1^η Απριλίου 2023 δεν θα υφίσταται πλέον δυνατότητα συστάσεώς τους με το ισχύον καθεστώς, καθώς με το άρθρο 62 του σχεδίου νόμου καταργείται το άρθρο 7 ν. 4513/2018 περί σύστασης Ενεργειακών Κοινοτήτων, ενώ για τις ήδη συσταθείσες σύμφωνα με τον ν. 4513/2018 προβλέπεται, δυνάμει της μεταβατικής διάταξης του άρθρου 61 του σχεδίου νόμου, ότι μπορούν είτε να μετατραπούν σε Κ.Α.Ε., εφόσον τηρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 47 (παρ. 1) του σχεδίου νόμου, ήτοι του άρθρου 6Γ του ν. 3468/2006 όπως ισχύει, είτε να συνεχίσουν να λειτουργούν ως Ενεργειακές Κοινότητες του ν. 4513/2018 (παρ. 4). Για τη δε μετατροπή των υφισταμένων Ενεργειακών Κοινοτήτων σε Κ.Α.Ε. απαιτείται απόφαση της Γενικής Συνέλευσης που λαμβάνεται με πλειοψηφία των 2/3 των μελών της.  

Κοινό χαρακτηριστικό των δύο νέων αυτών συλλογικών εγχειρημάτων, σε σχέση με τις Ενεργειακές Κοινότητες του ν. 4513/2018, είναι ότι αυξάνεται ο ελάχιστος αριθμός των μελών που πρέπει να τις απαρτίζουν και μειώνεται στο 20% το πλεόνασμα χρήσης που μπορεί να διανεμηθεί στα μέλη τους. Ειδικότερα, όπως προβλέπεται στο άρθρο 54 του σχεδίου νόμου για τις Κοινότητες Ανανεώσιμες Ενέργειας (Κ.Α.Ε.) και στο άρθρο 94 του σχεδίου νόμου για τις Ενεργειακές Κοινότητες Πολιτών (Ε.Κ.Π.), το 10% εκ των πλεονασμάτων κάθε χρήσης θα παρακρατείται για το σχηματισμό τακτικού αποθεματικού (εκτός εάν το ύψος του αποθεματικού είναι τουλάχιστον ίσο με το ύψος του συνεταιριστικού κεφαλαίου), ενώ το υπόλοιπο 70% των πλεονασμάτων εκάστης χρήσεως θα παραμένει στις Κοινότητες, υπό τη μορφή έκτακτων ή ειδικών αποθεματικών, ώστε να διατεθεί προς εξυπηρέτηση του αντικειμένου δραστηριότητάς τους, σύμφωνα με απόφαση της Γενικής τους Συνελεύσεως. 

I.1. Ειδικότερα ως προς τις Κοινότητες Ανανεώσιμης Ενέργειας (Κ.Α.Ε.) – Ενότητα Β΄, Μέρος Α΄, Κεφάλαιο Γ΄ του Σχεδίου Νόμου (άρθρα 45– 62)

Οι Κοινότητες Ανανεώσιμης Ενέργειας (Κ.Α.Ε.) είναι αστικοί συνεταιρισμοί του ν. 1667/1986, και πρέπει να απαρτίζονται από τουλάχιστον εξήντα (60) μέλη, με εξαίρεση τις εξής περιπτώσεις: α)  τριάντα (30) μέλη, αν η Κ.Α.Ε. έχει έδρα σε Δήμο νησιωτικής περιοχής με πληθυσμό κάτω από τρεις χιλιάδες εκατό (3.100) κατοίκους, β) δεκαπέντε (15) μέλη, σε περίπτωση που συμμετέχουν αποκλειστικά μικρομεσαίες επιχειρήσεις (Μ.Μ.Ε.) και γ) τρία (3) μέλη, αν συμμετέχουν τουλάχιστον δύο (2) Ο.Τ.Α. α’ ή β’ βαθμού και το τρίτο μέλος είναι είτε επιχείρηση που ανήκει κατά εκατό τοις εκατό (100%) σε Ο.Τ.Α α’ ή β’ βαθμού, είτε Ο.Τ.Α α’ ή β΄ βαθμού. Τουλάχιστον το 50% συν ένα (1) των μελών πρέπει να έχει εγγύτητα στην περιοχή όπου η Κ.Α.Ε. ασκεί τις δραστηριότητές της ή αναπτύσσει το έργο Α.Π.Ε.. Πιο συγκεκριμένα, τα φυσικά πρόσωπα πρέπει να έχουν τη μόνιμη κατοικία τους και τα νομικά πρόσωπα την καταστατική τους έδρα είτε στην Περιφέρεια όπου δραστηριοποιείται η Κ.Α.Ε. ή που αναπτύσσεται το έργο Α.Π.Ε.. 

Το αντικείμενο της δραστηριότητάς των Κ.Α.Ε. έγκειται, σύμφωνα με το άρθρο 49 παρ. 1 του σχεδίου νόμου, σε τουλάχιστον μία (1) από τις δραστηριότητες της παραγωγής, κατανάλωσης, αποθήκευσης και πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Περαιτέρω, σύμφωνα με την παρ. 4 του ίδιου άρθρου, οι Κ.Α.Ε. δύνανται να εφαρμόζουν εικονικό ενεργειακό συμψηφισμό (virtual – net metering) από σταθμούς Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. και σταθμούς αποθήκευσης, δικής τους ιδιοκτησίας, για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών των μελών τους και των καταναλωτών που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας. Μάλιστα, επιτρέπεται οι σταθμοί Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. να εγκαθίστανται σε οποιαδήποτε Περιφέρεια, ανεξαρτήτως πού βρίσκονται οι εγκαταστάσεις κατανάλωσης και η έδρα της Κοινότητας και επιπλέον οι εγκαταστάσεις κατανάλωσης δεν είναι υποχρεωτικό να βρίσκονται όλες στην ίδια Περιφέρεια, διευκολύνοντας κατά τον τρόπο αυτό τις επιχειρήσεις που αντιμετώπιζαν μέχρι σήμερα πρόβλημα στην εξεύρεση χώρων εγκατάστασης των πράσινων μονάδων ηλεκτροπαραγωγής τους, ενώ μπορούν να συνδέονται και με το δίκτυο υψηλής τάσης, ώστε να αποφύγουν τους περιορισμούς χωρητικότητας των δικτύων μέσης και χαμηλής τάσης. 

Προς στήριξη των Κ.Α.Ε. και για την άμεση λειτουργία των σταθμών τους προβλέπεται ότι οι αιτήσεις που υποβάλλουν για χορήγηση Βεβαίωσης Παραγωγού, για περιβαλλοντική αδειοδότηση και για έκδοση αδειών εγκατάστασης και λειτουργίας θα εξετάζονται κατά προτεραιότητα, ενώ διατηρείται το καθεστώς της εφαρμογής της ΥΑ του άρθρου 89 του ν. 4951/2022 για τη χορήγηση Οριστικής Προσφοράς Σύνδεσης. Παράλληλα, σύμφωνα με το άρθρο 55 του σχεδίου νόμου, προβλέπεται ότι δεν επιτρέπεται η μεταβίβαση Βεβαιώσεων Παραγωγού ή Βεβαιώσεων Ειδικών Έργων του ν. 4685/2020 (Α’ 92) και λοιπών αδειών και εγκρίσεων σταθμών παραγωγής ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας που ανήκουν σε Κ.Α.Ε.. 

Στο πλαίσιο του ανωτέρω ευνοϊκού καθεστώτος, οι Κ.Α.Ε. εξαιρούνται, δυνάμει του άρθρου 60 παρ. 5 του σχεδίου νόμου, από την υποχρέωση υποβολής Εγγυητικής Επιστολής Βεβαίωσης Παραγωγού του άρθρου 11Α του ν. 4685/2020 και Εγγυητικής Επιστολής του άρθρου 6 του ν. 4951/2022, καθώς και από την καταβολή τέλους υποβολής αίτησης για Βεβαίωση Παραγωγού στη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (Ρ.Α.Ε.) και Οριστικής Προσφοράς Σύνδεσης στους αρμόδιους Διαχειριστές. Επιπλέον, το Τέλος Δέσμευσης Φυσικού Χώρου Εγκατάστασης, καθώς και το Τέλος Παράτασης Εγκατάστασης και Δέσμευσης Ηλεκτρικού Χώρου μειώνονται κατά πενήντα τοις εκατό (50%). 

Επιπροσθέτως, προβλέπεται ότι οι Κ.Α.Ε. μπορούν να εντάσσονται στον εκάστοτε αναπτυξιακό νόμο, ως διακριτή μορφή συνεταιριστικής οργάνωσης, καθώς και σε άλλα προγράμματα που χρηματοδοτούνται από εθνικούς πόρους ή πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.), σύμφωνα και με τους κανόνες των κρατικών ενισχύσεων, ενώ με κοινή απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας και του κατά περίπτωση αρμόδιου Υπουργού δύναται να προκηρύσσονται προγράμματα εγκατάστασης φωτοβολταϊκών συστημάτων και συστημάτων αποθήκευσης από Κ.Α.Ε., προς εφαρμογή του εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού, με χρηματοδότηση ιδίως από πόρους της Ε.Ε. και του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης.  

I.2. Ειδικότερα ως προς τις Ενεργειακές Κοινότητες Πολιτών (Ε.Κ.Π.) – Ενότητα Β΄, Μέρος Α΄, Κεφάλαιο Ζ΄ του Σχεδίου Νόμου (άρθρα 86 – 103)

Οι Ενεργειακές Κοινότητες Πολιτών (Ε.Κ.Π.) είναι αστικοί συνεταιρισμοί του ν. 1667/1986 και πρέπει να απαρτίζονται από τουλάχιστον εξήντα (60) μέλη, με εξαίρεση τις εξής περιπτώσεις: α)  τριάντα (30) μέλη, αν η Κ.Α.Ε. έχει έδρα σε Δήμο νησιωτικής περιοχής με πληθυσμό κάτω από τρεις χιλιάδες εκατό (3.100) κατοίκους, β) δεκαπέντε (15) μέλη, σε περίπτωση που συμμετέχουν αποκλειστικά νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου και γ) τρία (3) μέλη, αν συμμετέχουν τουλάχιστον δύο (2) Ο.Τ.Α. α’ ή β’ βαθμού και το τρίτο μέλος είναι είτε επιχείρηση που ανήκει κατά εκατό τοις εκατό (100%) σε Ο.Τ.Α α’ ή β’ βαθμού, είτε Ο.Τ.Α α’ ή β΄ βαθμού.  

Οι Ε.Κ.Π. θα μπορούν να δραστηριοποιούνται εντός μιας (1) ή περισσότερων περιφερειών και θα πρέπει να ασκούν υποχρεωτικώς μια (1) τουλάχιστον από τις εξής δραστηριότητες: παραγωγή, ιδιοκατανάλωση ή πώληση ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, αποθήκευση, διανομή και προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας, σωρευτική εκπροσώπηση, παροχή ευελιξίας και εξισορρόπησης, καθώς και παροχή υπηρεσιών ενεργειακής απόδοσης, φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων και άλλων υπηρεσιών ενέργειας στα μέλη της. 

Κατά συνέπεια, το αντικείμενο δραστηριότητάς τους θα προσομοιάζει με αυτό ενός καθετοποιημένου ενεργειακού ομίλου με «πράσινο» χαρτοφυλάκιο παραγωγής, καθώς οι Ε.Κ.Π. θα μπορούν να πωλούν, να αποθηκεύουν, να διανέμουν και να προμηθεύονται «πράσινη» ηλεκτρική ενέργεια. Παράλληλα θα έχουν τη δυνατότητα να κατέχουν, συστήνουν, να αγοράζουν ή να μισθώνουν δίκτυα διανομής και να τα διαχειρίζονται αυτόνομα. Επίσης, θα μπορούν να παρέχουν υπηρεσίες Φο.Σ.Ε., να δραστηριοποιούνται ως Φο.Σ.Ε. Απόκρισης Ζήτησης, αλλά και να παρέχουν υπηρεσίες ενεργειακής απόδοσης.  

II. Ενεργειακός συμψηφισμός και εικονικός ενεργειακός συμψηφισμός από αυτοκαταναλωτές - Ενότητα Β΄, Μέρος Α΄, Κεφάλαιο Δ΄ του Σχεδίου Νόμου (άρθρα 63-67)

Σύμφωνα με το άρθρο 64 παρ. 1 του σχεδίου νόμου, επιτρέπεται σε αυτοκαταναλωτές που ενεργούν μεμονωμένα και σε αυτοκαταναλωτές που ενεργούν από κοινού μέσω φορέων σωρευτικής εκπροσώπησης, που είναι φυσικά πρόσωπα (επιτηδευματίες ή μη) ή νομικά πρόσωπα δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου, η εγκατάσταση σταθμών Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (Α.Π.Ε.), Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού και Θερμότητας Υψηλής Απόδοσης (Σ.Η.Θ.Υ.Α.) και συστημάτων αποθήκευσης της παραγόμενης ενέργειας, για την κάλυψη ιδίων αναγκών τους, με ενεργειακό συμψηφισμό. Σύμφωνα δε με την παρ. 4 του ίδιου άρθρου, η μέγιστη ισχύς του σταθμού για τις οικίες (νοικοκυριά) δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 10 kW ανά παροχή κατανάλωσης και για τα νομικά πρόσωπα δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου το πολύ χαμηλό όριο των 100 kW ανά παροχή κατανάλωσης. 

Στο σχέδιο νόμου γίνεται αναφορά γενικά στην αυτοκατανάλωση είτε γίνεται με έγχυση και συμψηφισμό (net – metering), είτε χωρίς έγχυση στο δίκτυο. Το όριο των 100 kW εφαρμόζεται σε όλες τις περιπτώσεις, με συνέπεια να καταργείται επί της ουσίας η δυνατότητα των μικρών επιχειρήσεων να προβούν σε net – metering προκειμένου να μειώσουν το ενεργειακό τους κόστος. Περαιτέρω, προβληματισμός δημιουργείται όσον αφορά την αυτοκατανάλωση χωρίς έγχυση στο δίκτυο, καθώς αντί να γίνεται χρήση των βιομηχανικών χώρων (σκεπών κτλ.) για την τοποθέτηση φωτοβολταϊκών σταθμών, η εγκατάστασή τους περιορίζεται σε οικόπεδα ή πλαγιές.   

Από την άλλη πλευρά, θετικά αποτιμάται η δυνατότητα που δίδεται για πρώτη φορά σε ενοικιαστές να προβούν σε αυτοκατανάλωση, και μάλιστα θεσπίζοντας κίνητρα για τους ιδιοκτήτες ώστε να τους διευκολύνουν. Επίσης, μέσω του θεσμού της Συλλογικής Αυτοκατανάλωσης, δίνεται για πρώτη φορά η δυνατότητα αξιοποίησης του ενεργειακού συμψηφισμού και καταναλώσεων κοινοχρήστων σε κτίρια. Οι αυτοκαταναλωτές ορίζουν έναν εκπρόσωπο έναντι τρίτων και ρυθμίζουν τη σχέση τους μέσω σύμβασης. Χρήση των εν λόγω ρυθμίσεων μπορούν να κάνουν τουλάχιστον δύο αυτοκαταναλωτές στο ίδιο κτίριο, οι οποίοι μπορούν να ρυθμίζουν μεταξύ τους τον επιμερισμό της ενέργειας από τους σταθμούς παραγωγής ΑΠΕ που έχουν εγκαταστήσει. 

Εκ του συνόλου των προαναφερθεισών ρυθμίσεων, συνάγεται ότι το κατατεθέν σχέδιο νόμου επιφέρει σημαντικές αλλαγές στο θεσμό των Ενεργειακών Κοινοτήτων, με τη θέσπιση δύο νέων μορφών ενεργειακών συνεταιρισμών, στις οποίες μπορούν να είναι μέλη για πρώτη φορά αποκλειστικά και μόνο επιχειρήσεις, παράλληλα δε φαίνεται ότι περιορίζεται σημαντικά η δυνατότητα αυτοκατανάλωσης από επιχειρήσεις με την πρόβλεψη του ανώτατου ορίου των 100 kW για ενεργειακό συμψηφισμό ανά παροχή κατανάλωσης, παρά τις αντίθετες εξαγγελίες του ΥΠΕΝ για επέκταση της εφαρμογής του ενεργειακού συμψηφισμού (net – metering) από τις επιχειρήσεις, προς το σκοπό της μείωσης του ενεργειακού τους κόστους.   

Επιμέλεια: Δικηγορική Εταιρεία «Μεταξάς & Συνεργάτες» (www.metaxaslaw.gr)