Skip to main content
Menu
English edition Live Blog Weekly Issues

Ν. Καρακατσάνη: Ποιοι παράγοντες θα κρίνουν την πορεία των τιμολογίων ρεύματος και τις εξελίξεις στο φυσικό αέριο - 20+1 ρυθμιστικές προκλήσεις

Οι μεταρρυθμίσεις που έχουν υλοποιηθεί στον ενεργειακό τομέα στη χώρα μας είναι πολυδιάστατες και σύνθετες. Παρά τις στρεβλώσεις ή αναποτελεσματικότητες, που ενδεχομένως συνεχίζουν να υφίστανται, οι αλλαγές που έχουν συντελεστεί ή δρομολογηθεί αποτελούν σημαντικά βήματα για την ενίσχυση του ανταγωνισμού, την εναρμόνιση με το ευρωπαϊκό πλαίσιο και την προστασία των καταναλωτών. 

Αναλυτικότερα, η μετατόπιση των αγορών από δομές που προσέγγιζαν μονοπωλιακές συνθήκες, η ίδρυση κομβικών φορέων, όπως το Χρηματιστήριο Ενέργειας και ο Φορέας Εκκαθάρισης, η θέσπιση νέων ρόλων και εργαλείων στις αγορές, η είσοδος νέων επενδυτών στον ΑΔΜΗΕ και τον ΔΕΣΦΑ, η αναδιάρθρωση στη διανομή του φυσικού αερίου, η ανάπτυξη κρίσιμων ενεργειακών υποδομών, η εφαρμογή σχεδίων αποτροπής κρίσεων, η διεξαγωγή διαγωνιστικών διαδικασιών για έργα ΑΠΕ, η αλλαγή του καθεστώτος στήριξης των ΑΠΕ και η σταδιακή συμμετοχή τους στην αγορά, σηματοδοτούν κάποιες από τις σημαντικές εξελίξεις, που έχουν ήδη επιφέρει πολλαπλά οφέλη στους καταναλωτές ενέργειας. 

Ο ισχυρός αυτός μετασχηματισμός του ενεργειακού τομέα εδράζεται σε μια εκτενέστατη δέσμη ρυθμίσεων, που εξέδωσε η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας και που συνεχίζει να επεξεργάζεται. Άλλωστε, οι προκλήσεις της εποπτείας και ρύθμισης των αγορών ενέργειας είναι συνεχείς και δυναμικές, ενώ παράλληλα, η ενεργειακή μετάβαση επιφέρει τεκτονικές μεταβολές και στη ρυθμιστική προσέγγιση. Είναι χαρακτηριστικό ότι ένα θεμελιώδες ζητούμενο των ρυθμιστών, η αποτελεσματικότητα των δικτύων ενέργειας, που συνιστούν μονοπωλιακές δραστηριότητες, πρέπει να επανεξεταστεί σταδιακά μέσα από ένα διατομεακό πρίσμα, που θα διασφαλίζει συνέργειες, συντονισμένες δράσεις και καινοτόμες επιλογές σε πολλαπλά επίπεδα (ηλεκτρισμός, αέριο, μεταφορές, κτίρια).   

Για την αξιολόγηση των ενεργειακών μεταρρυθμίσεων, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να ληφθούν υπόψη τα γενικότερα χαρακτηριστικά των ενεργειακών αγορών, οι ουσιώδεις αναπροσαρμογές που απαιτεί η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια, καθώς και οι ιδιαιτερότητες που παρουσιάζει η ελληνική αγορά. Όπως αναδεικνύεται από την παρακάτω ανάλυση, οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των τομέων του ηλεκτρισμού και του φυσικού αερίου είναι ισχυρές και πολύπτυχες. Είναι επομένως κρίσιμο να υιοθετείται μια εναρμονισμένη και συνεκτική προσέγγιση για την παράλληλη μετεξέλιξή τους. 

Παράγοντες που επηρεάζουν την Ελληνική Αγορά Ενέργειας 

Καταρχάς, κρίσιμοι είναι οι περιορισμοί που διέπουν μια αγορά ηλεκτρικής ενέργειας μικρής κλίμακας, όπως η ελληνική, με δομικές ασυμμετρίες, αλλά και ισχυρά προβλήματα ρευστότητας, που έχουν συσσωρευτεί σε μια περίοδο παρατεταμένης οικονομικής ύφεσης. Παρά τις σοβαρές προκλήσεις, το ενεργειακό ισοζύγιο έχει μετεξελιχθεί ουσιωδώς και είναι πλέον αρκετά ισορροπημένο. Οι ΑΠΕ υπερβαίνουν το 22% της ηλεκτροπαραγωγής σε ετήσια βάση, και παράλληλα, το φυσικό αέριο αποτελεί το μεταβατικό καύσιμο προς την απανθρακοποίηση, εμφανίζοντας μερίδιο αγοράς συγκρίσιμο με τον λιγνίτη, της τάξης του 30% ετησίως. Παρά τη σταδιακή μετάβαση προς ένα ενεργειακό μίγμα χαμηλών ρύπων, ο βαθμός της ενεργειακής μας εξάρτησης, ειδικά ως προς τα συμβατικά καύσιμα, εξακολουθεί να είναι ισχυρός. 

Παραμένει επομένως, σημαντική η έκθεση της ελληνικής αγοράς σε εξωγενείς παράγοντες, όπως γεωπολιτικές εξελίξεις που επηρεάζουν τις τιμές καυσίμων, καθώς και ευρωπαϊκές πολιτικές, που επιδρούν καταλυτικά, μεταξύ άλλων μεγεθών, και στις τιμές εκπομπών CO2. H εκτίναξη του κόστους των δικαιωμάτων CO2  στο χρηματιστήριο ρύπων, κατά την τελευταία διετία, από επίπεδα των 5-7 €/tn σε 28 €/tn προσφάτως, σηματοδοτεί πράγματι έναν ισχυρό προσανατολισμό προς περιβαλλοντικά φιλικές τεχνολογίες. Παράλληλα ωστόσο, προκαλεί ισχυρές παρενέργειες κατά το στάδιο μετάβασης. Υπογραμμίζεται ότι η ετήσια επιβάρυνση της ΔΕΗ για το κόστος CO2 εκτιμάται πλέον στα 500 εκατ. €. 

Στο πλαίσιο αυτό, η διαφοροποίηση πηγών και οδεύσεων φυσικού αερίου είναι καταλυτικής σημασίας. Κρίσιμα διασυνοριακά έργα έχουν σχεδόν ολοκληρωθεί στην ελληνική επικράτεια (αγωγός TAP) ή εισέρχονται σε στάδιο κατασκευής (αγωγός IGB). Επιπρόσθετα, ορόσημο αποτελεί η επέκταση και αναβάθμιση του τερματισμού σταθμού αεριοποίησης της Ρεβυθούσας, που ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο του 2018.  Η αύξηση της δυναμικότητας κατά 70%, με την προσθήκη 3ης δεξαμενής, και η δυνατότητα προσέγγισης μεγαλύτερων πλοίων, έχουν ήδη απτά αποτελέσματα. 

Η σημαντική υποχώρηση των τιμών LNG το τελευταίο διάστημα, αντανακλάται στο βαθμό αξιοποίησης της Ρεβυθούσας, που άγγιξε το 45% στο 1ο τρίμηνο του 2019. Η δυνατότητα swaps μεταξύ των χρηστών παρέχει ευελιξία, ενώ οι εκφορτώσεις που έχουν πραγματοποιηθεί ή προγραμματιστεί, λειτουργούν εξισορροπιστικά στα επίπεδα τιμών στην αγορά ηλεκτρισμού. Επιπλέον, επίκειται το δεσμευτικό στάδιο του market test για την πλωτή υποδομή (FSRU) της Αλεξανδρούπολης, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη το διαγωνιστικό και ρυθμιστικό πλαίσιο για την υπόγεια αποθήκη της Καβάλας. Πρόκειται για δύο υποδομές που θα ενισχύσουν περαιτέρω την ασφάλεια και ευελιξία του ελληνικού συστήματος, με ισχυρή περιφερειακή διάσταση. 

Ευαίσθητες και μεταβλητές διαχρονικά, είναι και οι περιφερειακές ισορροπίες. Το επίπεδο συνεργασίας μεταξύ των χωρών αντανακλάται εμφανώς και στον ενεργειακό τομέα. Απτή απόρροια είναι ο βαθμός υλοποίησης διασυνοριακών υποδομών (ιδίως των έργων PCI, που εμφανίζουν κοινό ευρωπαϊκό ενδιαφέρον), η δυναμική στη σύζευξη των αγορών και γενικότερα η εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανόνων για τις διασυνοριακές ροές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα συντονισμένης συνεργασίας είναι οι δημοπρασίες δυναμικότητας για το φυσικό αέριο που διεξάγονται στο Σιδηρόκαστρο, οι οποίες είναι πλήρως εναρμονισμένες με το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Η δυνατότητα αντίστροφης ροής αερίου, από Ελλάδα προς Βουλγαρία, δεν αφορά μόνο το εμπορικό επίπεδο αλλά και φυσικές ροές, όπως διαπιστώθηκε εμπράκτως τον προηγούμενο μήνα. 

Επιπρόσθετα, σημαντικά βήματα έχουν επιτευχθεί για τη σύζευξη με τις αγορές ηλεκτρισμού της Ιταλίας, όπου η διαδικασία σύγκλισης βρίσκεται σε ώριμο στάδιο, και της Βουλγαρίας, όπου έχουν τεθεί θεμελιώδεις κατευθύνσεις. Διασυνοριακή συμμετοχή προβλέπεται και στους μηχανισμούς ισχύος καθώς και στην αποτροπή και αντιμετώπιση ενεργειακών κρίσεων. Επισημαίνεται ότι η ΡΑΕ συντονίζει τη Διαβαλκανική μελέτη επικινδυνότητας στο φυσικό αέριο, η οποία θα αξιολογηθεί και για τον καθορισμό μηχανισμών αλληλεγγύης μεταξύ των χωρών.   

Σε εθνικό επίπεδο, οι ενεργειακές πολιτικές έχουν καταλυτική επίδραση στην εξέλιξη του ενεργειακού τομέα. Είναι κοινός τόπος ότι στη χώρα μας οι προσεγγίσεις ποικίλλουν διαχρονικά, χωρίς απαραίτητα να συγκλίνουν σε μια κοινή κατεύθυνση, και είναι ενίοτε αμφιλεγόμενες. Προκειμένου να αποφεύγονται αποσπασματικές ή αντιφατικές πολιτικές, μια σημαντική εξέλιξη αποτελούν πλέον τα Εθνικά Σχέδια για την Ενέργεια και το Κλίμα, που υποβάλλονται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Υποκαθιστώντας, με ένα συνεκτικό τρόπο, προηγούμενα σχέδια δράσης για επιμέρους τομείς,  τα συγκροτημένα αυτά πλαίσια αξιολογούνται ως προς μια ενδελεχή δέσμη στόχων και κριτηρίων και αναπροσαρμόζονται αντιστοίχως. Το σκεπτικό είναι να διαμορφώσουν τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έναν σαφή οδικό χάρτη για την επίτευξη, από κοινού, των περιβαλλοντικών και ενεργειακών στόχων που έχουν τεθεί. 

Εστιάζοντας σε ενδογενείς παραμέτρους, κρίσιμη είναι η αποτελεσματική διαχείριση του λειτουργικού κόστους των μονάδων παραγωγής, ώστε να αποφεύγονται υπέρμετρα κόστη, τα οποία καταλήγουν στους καταναλωτές μέσω των λογαριασμών ρεύματος. Σε επίπεδο εταιρικής στρατηγικής, καταλυτικής σημασίας για την προσαρμογή και τη βιωσιμότητα των εταιρειών, είναι η δημιουργία ισορροπημένων χαρτοφυλακίων, με ισχυρή αειφόρο κατεύθυνση, και εύλογη αναλογία μεταξύ πελατών και παραγωγής. Γενικότερα, η προσαρμογή στις προκλήσεις της ενεργειακής μετάβασης υποδεικνύει τη δραστηριοποίηση σε νέους τομείς για αξιοποίηση συνεργειών, την έμφαση στην εξοικονόμηση ενέργειας, την ψηφιοποίηση και τις καινοτόμες υπηρεσίες.

Ο λογαριασμός ηλεκτρικού ρεύματος

Ένας απτός δείκτης ενεργειακού κόστους, που είναι οικείος στο σύνολο των πολιτών, είναι τα τιμολόγια ηλεκτρικού ρεύματος. Εξαιρώντας τις μη ενεργειακές συνιστώσες (όπως δημοτικά τέλη, χρέωση ΕΡΤ, ΦΠΑ), τα τιμολόγια απαρτίζονται από το ανταγωνιστικό σκέλος (κόστος αγοράς της ενέργειας από τους προμηθευτές συν ένα εύλογο κέρδος) και τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις (τέλη διανομής, μεταφοράς, ΥΚΩ, ΕΤΜΕΑΡ). Οι χρεώσεις αυτές, που καθορίζονται από τη ΡΑΕ, αφορούν ένα ευρύ φάσμα δαπανών, που περιλαμβάνει μονοπωλιακές δραστηριότητες των Διαχειριστών δικτύων, το κοινωνικό τιμολόγιο, το κόστος πετρελαίου στα μη διασυνδεδεμένα νησιά, και το τέλος για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Συνολικά, οι ρυθμιζόμενες χρεώσεις, που είναι ομοιόμορφες για όλους τους προμηθευτές ρεύματος, δηλαδή δεν υπόκεινται στον ανταγωνισμό, κυμαίνονται στο 40-50% ενός τιμολογίου, ανάλογα με το επίπεδο κατανάλωσης.

Τι έχει επιτευχθεί από τις μεταρρυθμίσεις για τον ανταγωνισμό και τους καταναλωτές ενέργειας; Συνοπτικά αποτελέσματα.  

Η δέσμη των μεταρρυθμίσεων που έχουν υλοποιηθεί στον ενεργειακό τομέα έχει αναλυθεί διεξοδικά και επιμέρους πτυχές τους έχουν αναδειχθεί από φορείς, συμμετέχοντες στην αγορά, ακαδημαϊκούς και αναλυτές. Εστιάζοντας σε δείκτες συγκέντρωσης στην προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας, είναι ενδεικτικό ότι η δεσπόζουσα εταιρεία, η ΔΕΗ, είχε μερίδιο 98% το 2015, επίπεδο που έχει υποχωρήσει σήμερα στο 74%, με τους εναλλακτικούς παρόχους ρεύματος να υπερβαίνουν τους 20.  Είναι χαρακτηριστικό ότι οι καταναλωτές που άλλαξαν προμηθευτή ρεύματος το 2018 υπερέβησαν τους 330 χιλιάδες και σχεδόν διπλασιάστηκαν συγκριτικά με το 2017. Ένα φάσμα ελκυστικών ενεργειακών προϊόντων έχει πλέον αναπτυχθεί, που περιλαμβάνει συνδυαστικά πακέτα για ρεύμα και φυσικό αέριο, καθώς και άλλες υπηρεσίες ή παροχές (όπως εξοικονόμηση ενέργειας, συντήρηση λέβητα, ιατρική ασφάλιση, σχήματα επιβράβευσης). 

Οι εναλλακτικές αυτές επιτρέπουν στους καταναλωτές να επιλέξουν το προϊόν που ταιριάζει καλύτερα στα εξατομικευμένα χαρακτηριστικά και τις ανάγκες τους.  Σε αρκετές περιπτώσεις, διαπιστώνονται οφέλη, που διαφοροποιούνται ανάλογα με το προϊόν και το επίπεδο κατανάλωσης. Φυσικά, υπάρχουν παράμετροι που χρήζουν προσοχής και υπαγορεύουν την πληρέστερη ενημέρωση των καταναλωτών, καθώς μπορεί να μειώσουν αισθητά ή και να εξουδετερώσουν το όφελος από την αλλαγή προμηθευτή. Στις παραμέτρους αυτές ανήκουν το ύψος και η συχνότητα του παγίου (μηνιαίο ή τετραμηνιαίο), τυχόν πρόσθετες χρεώσεις (εφάπαξ συνδρομή στο προϊόν, ρήτρες αναπροσαρμογής ή διαφοροποίηση χρεώσεων πέραν συμφωνημένης κλίμακας κατανάλωσης), χρονικές δεσμεύσεις, ρήτρες πρόωρης αποχώρησης, και προϋποθέσεις (όπως πληρωμή με πάγια εντολή).  

Εστιάζοντας στο ανταγωνιστικό σκέλος των λογαριασμών ρεύματος, οι εκπτώσεις κυμαίνονται συχνά στο 15-30% συγκριτικά με τις μοναδιαίες χρεώσεις που ίσχυαν πριν την εφαρμογή των διαρθρωτικών μέτρων για το άνοιγμα της λιανικής αγοράς. Αξιοσημείωτες είναι και οι εκπτώσεις που ανακύπτουν για τους καταναλωτές στο φυσικό αέριο, καθώς ο τομέας της λιανικής απελευθερώθηκε πλήρως από 1.1.2018. Παρά το γεγονός ότι τα κόστη προμήθειας αποκαλύπτονται με χρονική υστέρηση, έχουν διαμορφωθεί και σταθερά οικιακά τιμολόγια αερίου, πέραν δηλαδή της συνήθους κυμαινόμενης τιμολόγησης (που συναρτά τη μηνιαία χρέωση με τις διακυμάνσεις του πετρελαίου, προσθέτοντας ένα περιθώριο κέρδους). 

Πέραν της θετικής επίδρασης του ανταγωνισμού στον πλουραλισμό και τη μείωση των τιμολογίων ενέργειας, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε από τη ΡΑΕ στον εξορθολογισμό των χρεώσεων ΥΚΩ, ώστε να αποφεύγονται απότομες αυξήσεις κατά την αλλαγή κλιμακίων, και στους ευάλωτους καταναλωτές. Το κοινωνικό οικιακό τιμολόγιο (ΚΟΤ) αναθεωρήθηκε, με τη θέσπιση οικονομικών κριτηρίων, ώστε να αποφεύγονται καταχρήσεις του μέτρου, και να προκύπτουν αισθητές εκπτώσεις για όσους πραγματικά έχουν ανάγκη. Πλέον, έχουν υπαχθεί στο κοινωνικό τιμολόγιο πάνω από μισό εκατομμύριο καταναλωτών, που πληρούν τα νέα κριτήρια, με στόχο μια πιο ρεαλιστική και δίκαιη αποτύπωση. 

Αντίστοιχα, στον τομέα του φυσικού αερίου έχει συντελεστεί ένας σημαντικός μετασχηματισμός για την ενίσχυση του ανταγωνισμού. Αισθητή είναι η μείωση μεριδίου της δεσπόζουσας εταιρείας προμήθειας (ΔΕΠΑ), που επιτεύχθηκε μέσα από ένα σχήμα δημοπρασιών για διάθεση ποσοτήτων σε προμηθευτές και μεγάλους καταναλωτές. Το σχήμα αυτό τέθηκε σε ισχύ το 2012 και μετεξελίχθηκε έκτοτε ως προς επιμέρους παραμέτρους του. Η αναβάθμιση της Ρεβυθούσας και οι χαμηλές τιμές LNG κατά την τρέχουσα περίοδο, συνέβαλαν περαιτέρω στον περιορισμό μεριδίου της δεσπόζουσας εταιρείας. 

Καθοριστικής σημασίας ήταν και η εφαρμογή ανταγωνιστικών διαδικασιών από το 2017 για την κατανομή της δυναμικότητας στο Σιδηρόκαστρο, που επέτρεψε την πλήρη άρση του μονοπωλίου στην εισαγωγή αερίου από τη Βουλγαρία, σε συνέχεια της συμφωνίας διασύνδεσης (ΙΑ) που υπεγράφη τον Ιούνιο του 2016. Σημειώνεται ωστόσο ότι στη Βουλγαρική πλευρά παραμένουν σημαντικοί περιορισμοί λόγω μακροχρόνιων συμβολαίων, που επηρεάζουν και τις επαναδηλώσεις. Η πρόσβαση τρίτων προμηθευτών είναι πλέον εφικτή και στους Κήπους, όπου διενεργούνται δημοπρασίες για την κατανομή δυναμικότητας στην ελληνική πλευρά, και συντελούνται αξιοσημείωτες εισαγωγές από την Τουρκία.  Σημειώνεται ωστόσο, ότι δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη η συμφωνία διασύνδεσης (ΙΑ) μεταξύ των Διαχειριστών Μεταφοράς Ελλάδας και Τουρκίας, καθιστώντας εκκρεμή κάποια τεχνικά και μετρητικά ζητήματα. 

Επιπρόσθετα, η λειτουργία του βάθρου εξισορρόπησης έχει συμπληρώσει ήδη ένα έτος, παρέχοντας ευελιξία στους χρήστες αερίου, ενώ ήδη μελετώνται διεξοδικά οι παράμετροι μιας χονδρεμπορικής αγοράς φυσικού αερίου. Μια ακόμη καθοριστική παράμετρος είναι ότι η Gazprom επανεξετάζει την πολιτική τιμολόγησης που εφαρμόζει στην Ευρώπη και διεξάγει διαπραγματεύσεις με τους πελάτες της για αλλαγή φόρμουλας (όπως η συνάρτηση με δείκτη ευρωπαϊκής αγοράς αερίου) και μειώσεις τιμών. Οι ζυμώσεις αυτές μπορεί να έχουν θετική έκβαση και στη χώρα μας, επιφέροντας οφέλη για τους καταναλωτές.

Μετά από μια εκτενή περίοδο στατικότητας στην ανάπτυξη των δικτύων, η διείσδυση του φυσικού αερίου στην ελληνική επικράτεια ενισχύθηκε σημαντικά από το 2017. Η μετάβαση από το πετρέλαιο στο φυσικό αέριο είναι μια κρίσιμη διάσταση, καθώς προκαλεί αισθητή εξοικονόμηση των δαπανών θέρμανσης για τα νοικοκυριά, της τάξης του 40% ετησίως, ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες, και σημαντική βελτίωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος. Οι μεταρρυθμίσεις που υιοθετήθηκαν ήταν διττές, περιλαμβάνοντας: α) δομικές αλλαγές, όπως ο διαχωρισμός της προμήθειας αερίου από τη διανομή, η απελευθέρωση των δύο τομέων, και η μετεξέλιξη όλων των καταναλωτών αερίου σε επιλέξιμους, δηλαδή με δυνατότητα αλλαγής προμηθευτή, και β) ρυθμιστικά κίνητρα στους Διαχειριστές για την ανάπτυξη του δικτύου καθώς και τη σύνδεση νέων καταναλωτών, όπως η επιδότηση εσωτερικής εγκατάστασης. 

Χαρακτηριστικό της νέας δυναμικής που ανέκυψε είναι ότι οι νέες συνδέσεις στην περιοχή της Θεσσαλονίκης και Θεσσαλίας άγγιξαν το 2018  τις 25.000, με το ρυθμό να έχει ενταθεί περαιτέρω εντός του 2019. Επιπρόσθετα, αρκετές απομακρυσμένες περιοχές αποκτούν πρόσβαση σε συμπιεσμένο φυσικό αερίου (CNG), στη βάση ενός ισορροπημένου πλαισίου που θέσπισε η ΡΑΕ. Αντίστοιχα, στην Αττική οι νέες συνδέσεις εμφάνισαν το υψηλότερο ιστορικά επίπεδο την τελευταία διετία, και σε βαθμό σχεδόν 50%, αφορούν πλέον εναλλακτικούς παρόχους, πέραν δηλαδή της δεσπόζουσας εταιρείας αερίου. Η τάση αυτή υπογραμμίζει την ενίσχυση του ανταγωνισμού σε έναν τομέα με ισχυρή προοπτική, όπου δραστηριοποιούνται ήδη 16  προμηθευτές αερίου και επίκειται η δραστηριοποίηση της ΔΕΗ. Η διείσδυση του αερίου οφείλει να εμφανίσει ισχυρότερη δυναμική και στην υπόλοιπη επικράτεια, αξιοποιώντας το ευνοϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο και το ανταγωνιστικό κλίμα. 

Ποιοι παράγοντες μπορεί να αποβούν κρίσιμοι για την πορεία των τιμολογίων ρεύματος και τις εξελίξεις στο φυσικό αέριο;

Πολλά από τα ζητήματα που πρέπει να επιλυθούν στον ενεργειακό τομέα είναι διαρθρωτικά και αφορούν εταιρικούς μετασχηματισμούς και ιδιωτικοποιήσεις, χωρίς να εμπίπτουν στο πεδίο του ρυθμιστή. Κρίσιμες όμως είναι και οι προκλήσεις που αναδύονται σε ρυθμιστικό επίπεδο στο προσεχές διάστημα.

  1. Για τις χρεώσεις του δικτύου διανομής στον ηλεκτρισμό (ΔΕΔΔΗΕ), έχουν συσσωρευτεί υπο-ανακτήσεις στα έσοδα του Διαχειριστή, της τάξης των 115 εκατ. €, όπως αποτυπώνεται στις οικονομικές καταστάσεις της εταιρείας για το 2018. Το ποσό αυτό απορρέει από το γεγονός ότι η πραγματική ζήτηση, λόγω της οικονομικής ύφεσης, υποχώρησε αισθητά συγκριτικά με τις προβλέψεις. Οι υπο-ανακτήσεις αυτές, από ρυθμιστικής σκοπιάς, είναι σημαντικό να εξομαλύνονται ώστε να αποτρέπονται απότομες διακυμάνσεις στις χρεώσεις των καταναλωτών. Ωστόσο, οι χρεώσεις θα πρέπει να αντανακλούν μια χρυσή τομή, ώστε παράλληλα να διασφαλίζεται και η επάρκεια πόρων του Διαχειριστή. Η οικονομική ευρωστία του ΔΕΔΔΗΕ είναι κρίσιμη, ώστε να επιτελεί αποτελεσματικά τη λειτουργία, ανάπτυξη και συντήρηση του δικτύου. Επιπρόσθετα, ο ρόλος του είναι κομβικής σημασίας κατά την ενεργειακή μετάβαση, όπου η κύρια έμφαση είναι στις ΑΠΕ και την αποκεντρωμένη παραγωγή.

  2. Για τις χρεώσεις του συστήματος μεταφοράς στον ηλεκτρισμό (ΑΔΜΗΕ), μια σημαντική πρόκληση είναι η ομαλή ενσωμάτωση των επενδύσεων στις διασυνδέσεις των νησιών. Οι επενδύσεις αυτές υπερβαίνουν το 1.5 δις € στα επόμενα έτη, περιλαμβάνοντας τις 2 διασυνδέσεις της Κρήτης και τις επιμέρους φάσεις διασύνδεσης των Κυκλάδων (με ένταξη Σαντορίνης και Μήλου). Επιπλέον, το υποβληθέν δεκαετές πρόγραμμα ανάπτυξης του ΑΔΜΗΕ περιλαμβάνει 2 δις € επιπρόσθετων επενδύσεων (Δωδεκάνησα, Βορειοανατολικό Αιγαίο). Είναι κρίσιμο επομένως, το σκέλος της απόδοσης και η απόσβεσή τους να αντισταθμιστεί κατά το δυνατόν, από τη μείωση των ΥΚΩ που θα επέλθει. Η αποφυγή αναντιστοιχιών και ετεροχρονισμών, ώστε να αποφευχθεί εκτίναξη των χρεώσεων, είναι μια ακόμη σύνθετη εξίσωση από ρυθμιστικής πλευράς. 

  3. Η ανάγκη της λήψης πρόσθετων, μεταβατικών μέτρων στην Κρήτη, για την αντιμετώπιση του διαφαινόμενου ελλείμματος έως την ολοκλήρωση της μεγάλης διασύνδεσης, είναι μια επιπλέον σημαντική παράμετρος. Έχει ήδη διερευνηθεί από το Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο μια ισορροπημένη δέσμη λύσεων (όπως προώθηση ΑΠΕ, μετατροπή πετρελαϊκών μονάδων σε φυσικό αέριο, υποδομή FSRU, και μονάδες αποθήκευσης). Στόχος των προτάσεων είναι να διασφαλιστεί η περιβαλλοντική συμβατότητα, η διαφοροποίηση εναλλακτικών και η ελαχιστοποίηση κόστους. Είναι κρίσιμο οι επιμέρους δαπάνες να προκύψουν με διαφανή διαδικασία, να είναι πλήρως τεκμηριωμένες, και να αποσβεστούν ομαλά, ώστε να αποφευχθεί η εκτίναξη των τιμολογίων, ειδικά καθώς δε θα έχει επέλθει ακόμη το όφελος από τη μεγάλη διασύνδεση της Κρήτης.

  4. Για τις χρεώσεις ΥΚΩ, η ετήσια αναπροσαρμογή των οποίων εξετάζεται στο παρόν στάδιο, θα ήταν σημαντικό να ενεργοποιηθεί η νομοθετική πρόβλεψη αναφορικά με το έτος 2018, για άντληση 60 εκατ. € από τον κρατικό προϋπολογισμό, ώστε να αποτραπεί επιβάρυνση των καταναλωτών. Αντίστοιχα, μια νομοθετική ρύθμιση για αναγνώριση τυχόν οφειλών ΥΚΩ προς τη ΔΕΗ κατά το διάστημα 2008-2011,  οι οποίες έχουν εκτιμηθεί στο φάσμα των 160-200 εκατ. €, είναι κρίσιμο να συναρτηθεί με τον κρατικό προϋπολογισμό και όχι την αύξηση των χρεώσεων ΥΚΩ. 

  5. Η εισαγωγή κινήτρων απόδοσης για τους Διαχειριστές Συστημάτων και Δικτύων είναι επίσης κρίσιμη, καθώς στις μονοπωλιακές δραστηριότητες τείνει να κυριαρχεί η προσέγγιση ότι δεν υφίστανται συνέπειες από την αναποτελεσματική λειτουργία. Η αντίληψη αυτή, της ουδετερότητας των Διαχειριστών ως προς παράγοντες κινδύνου (όπως οι διακυμάνσεις της ζήτησης), απορρέει από το γεγονός ότι τα κόστη μετακυλίονται στους καταναλωτές, κατόπιν φυσικά, ρυθμιστικού ελέγχου. Η ενίσχυση των δεικτών ποιότητας, με παράλληλη μείωση του κόστους, είναι μια συνήθης ρυθμιστική προσέγγιση.  

Για την ταχύτερη  ανάπτυξη και αξιοποίηση των δικτύων, είναι σημαντικό να εξειδικευτούν με σαφήνεια τα κίνητρα επίτευξης στόχων που έχουν θεσπιστεί, με προσαύξηση της απόδοσης σε κρίσιμα έργα, που εμφανίζουν ειδική βαρύτητα και χαρακτηριστικά. Ειδικότερα για τον ΔΕΣΦΑ, οι επικουρικές υπηρεσίες αποτελούν ένα φάσμα δραστηριοτήτων με ισχυρή προοπτική ανάπτυξης, και περιλαμβάνουν το LNG μικρής κλίμακας για τον εφοδιασμό νησιών, βυτίων (truck loading), λιμένων και πλοίων. 

  1. Σε αντίθεση με τη δυναμική που διαπιστώνεται πλέον στις ηλεκτρικές διασυνδέσεις των νησιών, ανησυχητικές είναι οι υπο-επενδύσεις που διαπιστώνονται την τελευταία οκταετία στην ηπειρωτική χώρα.  Είναι χαρακτηριστικό ότι σε κάποιο έτος οι υπο-επενδύσεις άγγιξαν το 80% συγκριτικά με το εγκεκριμένο ποσό από τη ΡΑΕ. Ένα κρίσιμο έργο που βρίσκεται σε εξέλιξη αφορά τη γραμμή μεταφοράς Μεγαλόπολη-Πάτρα-Αχελώος, η οποία θα συντείνει στην άρση του κορεσμού στην Πελοπόννησο και την περαιτέρω διείσδυση των ΑΠΕ.  Ένα ιδιαίτερα σοβαρό ζήτημα είναι το επίπεδο συντήρησης συστήματος και δικτύου. Οι περικοπές ρεύματος, που ανακύπτουν όλο και συχνότερα, αναδεικνύουν ζητήματα υποστελέχωσης των Διαχειριστών σε τεχνικούς τομείς, ενδεχομένως παρωχημένους μηχανισμούς καθώς και προβλήματα ρευστότητας, στην περίπτωση του ΔΕΔΔΗΕ. 

  2. Για τους έξυπνους μετρητές, το πιλοτικό πρόγραμμα αντιμετώπισε δικαστικές προσφυγές που παρακώλυσαν την εφαρμογή του. Μεταξύ των προσεγγίσεων που έχουν τεθεί για την εγκατάσταση έξυπνων μετρητών σε ευρεία κλίμακα στη χώρα μας, είναι το γαλλικό ρυθμιστικό μοντέλο. Πρόκειται για μια ισορροπημένη προσέγγιση που εφαρμόζει αυξομείωση της απόδοσης της επένδυσης, ανάλογα με την επίτευξη χρονοδιαγραμμάτων και ποιοτικών στόχων. Ένα από τα κριτήρια είναι η εξομάλυνση της επίπτωσης στις χρεώσεις διανομής, ώστε να αντισταθμιστούν σε βάθος χρόνου οι επιβαρύνσεις στα τέλη διανομής από τα οφέλη εξοικονόμησης που θα προκύψουν. Η παραπάνω πρόταση υπέδειξε και κάποιους μετασχηματισμούς (όπως ίδρυση θυγατρικής), λόγω της κυριότητας παγίων (μετρητών) από τη ΔΕΗ. 

Παράλληλα, η νέα κοινοτική οδηγία υπογραμμίζει το δικαίωμα των καταναλωτών να αποκτήσουν έξυπνο μετρητή και δυναμική τιμολόγηση από τον προμηθευτή τους, εφόσον εξυπηρετεί άνω των 250 χιλ. πελατών. Ωστόσο, η μη ψηφιοποίηση των δικτύων περιορίζει το φάσμα των δυνατοτήτων που προκύπτουν. Αναγκαία είναι επομένως, η άμεση υλοποίηση του σχετικού προγράμματος του ΔΕΔΔΗΕ, αναφορικά με τηλεμέτρηση, αυτοματισμό και κέντρα ελέγχου. Αντίστοιχες υποδομές στα νησιωτικά συστήματα θα αναιρέσουν τις όποιες ανησυχίες για διακριτική αντιμετώπιση μεταξύ παραγωγών ΑΠΕ και συμβατικού παραγωγού. 

  1. Η αντιμετώπιση του φαινομένου των ρευματοκλοπών είναι επιτακτική και η ΡΑΕ έχει ήδη θεσπίσει ειδικές ρυθμίσεις με αντικίνητρα και κυρώσεις. Ο συντελεστής απωλειών κυμαίνεται στο 10%, με το σημαντικότερο σκέλος να αντανακλά μη τεχνικές απώλειες (ρευματοκλοπές). Είναι ενδεικτικό ότι η αύξηση του συντελεστή απωλειών κατά μία ποσοστιαία μονάδα στο διασυνδεδεμένο δίκτυο συνεπάγεται πρόσθετο κόστος για την αγορά άνω των 30 εκατ. € ετησίως. Η εισαγωγή ενός μηχανισμού που θα καθορίζει ένα επίπεδο αναφοράς για τον συντελεστή απωλειών, με όριο ανοχής για τις αποκλίσεις, κοστολογική αποτίμηση και αξιολόγηση αποτελεσματικότητας των επιμέρους δράσεων, και επιμερισμό κόστους μεταξύ Διαχειριστή και χρηστών, θα μπορούσε να αποτελέσει μια αποτελεσματική προσέγγιση για την άμβλυνση του φαινομένου.

  2. Για την αντιμετώπιση των προβλημάτων επάρκειας ισχύος, που προκύπτουν ιδίως από την απόσυρση μονάδων στο πλαίσιο της ενεργειακής μετάβασης (λιγνιτικές) ή ενδεχομένως για λόγους μη βιωσιμότητας, έχει προταθεί από τις ελληνικές αρχές ένας μόνιμος μηχανισμός αποζημίωσης ισχύος. Το προτεινόμενο σχήμα, που έχει ομοιότητες με τον Ιταλικό και Ιρλανδικό μηχανισμό (reliability options) αξιολογείται από τη Διεύθυνση Ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στο πλαίσιο των εναρμονισμένων αρχών και μεθοδολογιών που έχουν θεσπιστεί πανευρωπαϊκά. Επισημαίνεται ότι οι τιμές στις ευρωπαϊκές αγορές χονδρεμπορικής έχουν υποχωρήσει αισθητά λόγω των ΑΠΕ, ενώ παράλληλα, η ραγδαία διείσδυσή τους περιορίζει τη λειτουργία συμβατικών μονάδων παραγωγής. Η βιωσιμότητά τους εξαρτάται επομένως, σε σημαντικό βαθμό από συμπληρωματικούς μηχανισμούς. Είναι χαρακτηριστικό ότι για μια τεχνολογία αυξημένης ευελιξίας, όπως η αντλησιοταμίευση, εκτιμήθηκε ότι μόλις το 25% των απαιτούμενων εσόδων της μπορεί να προκύψει από την αγορά. 

Οι μηχανισμοί ισχύος ωστόσο, ακόμη και όταν τεκμηριώνεται επαρκώς η αναγκαιότητά τους, ενέχουν αβεβαιότητα, καθώς οι παράμετροι τους τελούν υπό την έγκριση της DG Comp, βασίζονται σε διαγωνιστικές διαδικασίες συχνά με αυξημένο επίπεδο ανταγωνισμού, και προϋποθέτουν την υποβολή και αξιολόγηση ενός σχεδίου μεταρρυθμίσεων της αγοράς. Παράλληλα, θεσπίστηκε προσφάτως το όριο εκπομπών των 550 gr, που αποκλείει νέες ρυπογόνες μονάδες σε χώρες που δεν έχουν ήδη θέσει σε εφαρμογή μηχανισμό. Σε κάθε περίπτωση, οι μηχανισμοί ισχύος δεν αντιμετωπίζονται στο κοινοτικό δίκαιο ως υποκατάστατο των μεταρρυθμίσεων στην αγορά. Επιπρόσθετα, πρέπει να είναι ιδιαίτερα ισορροπημένοι, καθώς το κόστος τους καταλήγει στους καταναλωτές. Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ ο μηχανισμός που ίσχυε το 2014 είχε αγγίζει τα 570 εκατ. €, το διάδοχο σχήμα ευελιξίας δεν υπερέβη τα 170 εκατ. €.  

Κρίσιμες είναι οι ερμηνευτικές σημειώσεις που επεξεργάζεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την εφαρμογή των νέων κανόνων,  καθώς θα μπορούσαν να αποσαφηνίσουν τη δυνατότητα υπαγωγής της Πτολεμαϊδας V στις επιλέξιμες μονάδες του μηχανισμού.

  1. Η απόκριση ζήτησης είναι μια σημαντική συνιστώσα στην ενεργειακή μετάβαση, που πρέπει να αντιμετωπίζεται ισότιμα με την παραγωγή, λαμβάνοντας υπόψη τους ειδικούς περιορισμούς της. Είναι χαρακτηριστικό ότι το σχήμα της διακοψιμότητας έχει συμβάλει αισθητά  στην αντιμετώπιση ενεργειακών κρίσεων. Κομβικής σημασίας για την υλοποίηση της υποχρέωσης εξισορρόπησης στις νέες αγορές ηλεκτρισμού, είναι η λειτουργία των aggregators (φορέων σωρρευτικής εκπροσώπησης), που θα καταστεί πρακτικά εφικτή από την 1η Οκτωβρίου 2019. Η εξέλιξη αυτή επιτρέπει την αντιστάθμιση και τον συνολικό περιορισμό αποκλίσεων, μεταξύ προβλέψεων και πραγματικής παραγωγής, τόσο για τις ΑΠΕ όσο και για την απόκριση ζήτησης.

  2. Κρίσιμες ρυθμιστικές παράμετροι των νέων αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, στο πλαίσιο του target model, θα πρέπει να αποσαφηνιστούν στο προσεχές διάστημα. Μια κομβική παράμετρος είναι το ανώτατο όριο προθεσμιακών συναλλαγών, ώστε να αποφευχθούν πρακτικές χειραγώγησης τιμών αλλά και να διασφαλιστεί η ρευστότητα στις βραχυπρόθεσμες αγορές. Καθοριστικός για τη ρευστότητα της ενδοημερήσιας αγοράς είναι και ο ρόλος των ΑΠΕ, καθώς ένα σημαντικό τμήμα τους  εξαιρείται από την ευθύνη εξισορρόπησης. Τα όρια προσφορών, ο κανονισμός εκκαθάρισης, και ο κανονισμός παραγώγων είναι κομβικές πτυχές του ρυθμιστικού πλαισίου, για τη μετάβαση σε μια αγορά με αξιόπιστους δείκτες τιμών και αποτελεσματικά εργαλεία διαχείρισης ρίσκου. 

  3. Καθώς η σύζευξη (market coupling) της Ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας με την Ιταλική αναμένεται στο 2ο εξάμηνο του 2020, ένας κρίσιμος παράγοντας είναι η διαθεσιμότητα της ηλεκτρικής διασύνδεσης των δύο χωρών. Καθώς το συγκεκριμένο καλώδιο έχει εμφανίσει συστηματικά υψηλά ποσοστά αστοχιών και τεθεί εκτός λειτουργίας για εκτενή χρονικά διαστήματα, υπήρξε διερεύνηση εκ μέρους των δύο ρυθμιστικών αρχών, ώστε να εξεταστεί το ενδεχόμενο άσκησης καταχρηστικών συμπεριφορές, που δεν συναρτώνται με τεχνικές αστοχίες (όπως η απόσυρση της διασύνδεσης για διαχείριση εσωτερικού κορεσμού στο ιταλικό σύστημα). Αξίζει να επισημανθεί ότι από την έναρξη της διερεύνησης, που στην Ιταλία ολοκληρώθηκε πρόσφατα, έχει διαπιστωθεί αισθητή βελτίωση της διαθεσιμότητας του καλωδίου. Αν ισχύει η εκτίμηση που διατυπώνεται συχνά από την Ιταλική πλευρά ότι η συγκεκριμένη διασύνδεση είναι ευάλωτη από τεχνικής πλευράς, καθώς αποτέλεσε την πρώτη εφαρμογή συγκεκριμένων τεχνικών προδιαγραφών, θα πρέπει ενδεχομένως να αξιολογηθεί η σκοπιμότητα για νέας γραμμής. 

  4. Στην περίπτωση της Βουλγαρίας, η δυναμικότητα της υφιστάμενης διασύνδεσης, η δρομολογημένη προσθήκη μιας νέας γραμμής (Μαρίτσα-Νέα Σάντα), αλλά και η ενίσχυση των διασυνδέσεών της με άλλες Βαλκανικές χώρες, αναδεικνύουν ευνοϊκές συνθήκες για τη σύζευξη με την ελληνική αγορά ηλεκτρισμού. Παρά την περιορισμένη ρευστότητα και ζητήματα ανταγωνισμού, η αγορά της Βουλγαρίας βρίσκεται σε ώριμο στάδιο αναφορικά με την υλοποίηση του target model και τα προϊόντα που παρέχει, ενώ καταργούνται σταδιακά κάποιες στρεβλώσεις, όπως οι χρεώσεις εξαγωγών. Παράλληλα, η διαφορά τιμών μεταξύ των δύο χωρών εμφανίζει ενδιαφέρουσα δυναμική, αντανακλώντας διαφορετικά χαρακτηριστικά  ενεργειακού ισοζυγίου. Η εξειδίκευση του οδικού χάρτη της σύζευξης των δύο αγορών είναι μια κρίσιμη διάσταση στο επόμενο διάστημα. 

  5. Η απλοποίηση και επιτάχυνση της αδειοδοτικής διαδικασίας στον ενεργειακό τομέα είναι καταλυτικής σημασίας. Σε αρκετές χώρες, εφαρμόζεται αυστηρή εποπτεία και δικλείδες ισχυρής χρηματοπιστωτικής κάλυψης κατά τη δραστηριοποίηση των εταιρειών, αντί για μακροχρόνιες διαδικασίες έκδοσης αδειών και αξιολόγηση ιστορικών δεδομένων. Ειδικά για τις ΑΠΕ, η μετάβαση σε μια ψηφιοποιημένη διαδικασία, με τυποποιημένα κριτήρια, θα ενισχύσει τη διαφάνεια και θα αμβλύνει τους χρόνους επεξεργασίας των αδειών.  

  6. Θα πρέπει επίσης να νομοθετηθεί η δυνατότητα να υλοποιούνται επενδύσεις ΑΠΕ, χωρίς απαραίτητα να συμμετέχουν σε διαγωνιστικές διαδικασίες, εφόσον επιθυμούν την απευθείας συμμετοχή τους στην αγορά, αντί για την υπαγωγή τους σε καθεστώς στήριξης. Άλλωστε, η κατάργηση των επιδοτήσεων, η πληρέστερη ενσωμάτωση των ΑΠΕ στην αγορά, και η μη χρηματοδότηση σχημάτων στήριξης μέσω χρεώσεων στους λογαριασμούς ρεύματος, είναι αρχές που διέπουν το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο. 

Στη χώρα μας, η μεταβολή του σχήματος στήριξης των ΑΠΕ από εγγυημένες ταρίφες σε διαφορική προσαύξηση και η διεξαγωγή διαγωνιστικών διαδικασιών από τη ΡΑΕ έχει ήδη αναδείξει σημαντική υποχώρηση στο κόστος ενίσχυσης των νέων έργων. Καθώς ο εθνικός σχεδιασμός έχει θέσει για τις ΑΠΕ φιλόδοξους στόχους (της τάξης του 50% στην ηλεκτροπαραγωγή), είναι σημαντικό να περιοριστούν παρωχημένα στοιχεία του θεσμικού πλαισίου και παράλληλα, να μελετηθεί συγκροτημένα η εξέλιξη του τέλους (ΕΤΜΕΑΡ) που ενσωματώνεται στους λογαριασμούς ρεύματος αλλά και οι επενδύσεις στα δίκτυα που απαιτούνται για την ομαλή διείσδυση των ΑΠΕ.  

  1. Για τις δημοπρασίες ΝΟΜΕ, ένα σχήμα με το οποίο οι εναλλακτικοί πάροχοι αγοράζουν ενέργεια ενός έτους σε διαγωνιστική διαδικασία με ρυθμιζόμενη τιμή εκκίνησης, είναι κρίσιμο να αποσαφηνιστεί το  διάδοχο σχήμα. Πρακτικά, ποσότητες ενέργειας που υπερβαίνουν τις 1500 MWh/h και έχουν φυσική παράδοση εντός του 2020, διέπονται από αβεβαιότητα ως προς τη μετάπτωσή τους στις νέες συνθήκες. Καθώς οι ποσότητες αυτές έχουν ήδη ενσωματωθεί σε συμβόλαια  ρεύματος, συμπεριλαμβανομένων προϊόντων διετούς διάρκειας που διαμορφώθηκαν με διαφοροποιημένα κοστολογικά δεδομένα, η μετάπτωση τους, αν δεν δρομολογηθεί με συγκροτημένο τρόπο, ενδέχεται να προκαλέσει παρενέργειες. Αν η προθεσμιακή αγορά επιταχυνθεί, επιτρέποντας μια ομαλότερη διαχείριση ρίσκου, ή μεταβληθούν ευνοϊκά θεμελιώδη μεγέθη (π.χ. διατηρηθούν οι χαμηλές τιμές LNG ή εφαρμοστούν μειώσεις στο αέριο αγωγών με αναθεωρημένη τιμολογιακή πολιτική της Gazprom), τυχόν συνέπειες στα τιμολόγια μπορεί να αμβλυνθούν. 

  2. Οι κατευθυντήριες γραμμές προς τους προμηθευτές, ώστε να αποτρέπονται και αποπροσανατολιστικές πρακτικές κατά την προώθηση των προϊόντων τους, είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Συχνά διενεργούνται συγκρίσεις που δημιουργούν πλασματικές εντυπώσεις ή εμπεριέχονται στα ενεργειακά προϊόντα πρόσθετες χρεώσεις, που είναι δύσκολο να εντοπιστούν χωρίς επαρκή ενημέρωση.  Στην κατηγορία αυτή, ανήκει ενδεικτικά η μετάπτωση από τετραμηνιαίο σε μηνιαίο πάγιο, η εφάπαξ χρέωση για τη μετάβαση σε ένα νέο προϊόν, και η εφαρμογή αυξημένων ανταγωνιστικών χρεώσεων αν υπάρξουν αποκλίσεις από προσυμφωνημένη κλίμακα κατανάλωσης. Εξορθολογισμός, διαφάνεια και αναλυτική ενημέρωση των καταναλωτών πρέπει να διέπει και τις ρήτρες προσαρμογής των τιμολογίων, όταν εμπεριέχονται σε ένα προϊόν, ώστε να αποτελούν υγιή εργαλεία διαχείρισης ρίσκου και όχι συγκαλυμμένες αυξήσεις στο ανταγωνιστικό σκέλος του λογαριασμού. 

Το εργαλείο σύγκρισης τιμών που αναπτύσσει η ΡΑΕ αποτελεί ορόσημο για την αξιόπιστη και αντικειμενική αξιολόγηση των πολυάριθμων ενεργειακών προϊόντων και την πλήρη, κατά το δυνατόν, αποτύπωση των χαρακτηριστικών τους. 

  1. Η εδραίωση της αντίληψης ότι η μη πληρωμή των λογαριασμών ουσιαστικά επιβαρύνει όλους τους υπόλοιπους καταναλωτές είναι καταλυτικής σημασίας για την εξυγίανση των προβλημάτων ρευστότητας στον ενεργειακό τομέα. Σε επίπεδο ενημέρωσης των πολιτών, η δυνατότητα υπαγωγής στο κοινωνικό οικιακό τιμολόγιο για όσους πραγματικά το έχουν ανάγκη, θα πρέπει να τονιστεί. Παράλληλα, πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι η ανοχή σε καταχρηστικές συμπεριφορές μη πληρωμής δε συνιστά κοινωνική πολιτική, αλλά προκαλεί οικονομικά αδιέξοδα στους παρόχους. Επί της ουσίας, επιφέρει παρενέργειες που επιβαρύνουν την κοινωνική συνοχή, καθώς οδηγούν μοιραία σε αυξήσεις τιμολογίων.

  2. Για τις υποδομές φυσικού αερίου, είναι σημαντικό να προσδιορίζεται σε εύλογο χρόνο, πέρα από την συμβολή τους στην ασφάλεια εφοδιασμού, και ο βαθμός κοινωνικοποίησής τους, πρακτικά δηλαδή τo ποσοστό μετακύλισης του επενδυτικού κόστους σε χρεώσεις που καταλήγουν στους καταναλωτές (όπως οι χρεώσεις χρήσης του συστήματος μεταφοράς). Επιπρόσθετα, η έγκαιρη εξειδίκευση της ρυθμιστικής προσέγγισης αποσαφηνίζει και τον βαθμό κινδύνου στο επενδυτικό περιβάλλον, και έχει γενικότερα, άμεση αντανάκλαση στην επιτυχή έκβαση των όποιων διαγωνισμών ή ιδιωτικοποιήσεων. 

  3. Για την αποτροπή κρίσεων και την αποτελεσματική αντιμετώπισή τους, καταλυτικής σημασίας είναι οι μελέτες επικινδυνότητας στο φυσικό αέριο και τα σχέδια προληπτικής δράσης, που εκπονεί η ΡΑΕ. Ειδικότερα, αξιολογούνται αναλυτικά σενάρια διαταραχών, προβλέψεις ζήτησης ακραίων συνθηκών, αλληλεπιδράσεις ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου, καθώς και το κόστος και η αποτελεσματικότητα συγκεκριμένων δράσεων. Επί των αποτελεσμάτων διενεργείται διαβούλευση με όμορες χώρες. 

Η διατήρηση εποχικού αποθέματος από τους ηλεκτροπαραγωγούς στη Ρεβυθούσα, η ενεργοποίηση της υποχρέωσης εναλλακτικού καυσίμου, σε μονάδες που προβλεπόταν από την άδεια παραγωγής, και η υιοθέτηση κανόνων αγοράς που επιτρέπουν την αποτύπωση του κόστους, είναι σημαντικές δράσεις που έχουν ήδη εφαρμοστεί. Στο προσεχές διάστημα, κρίσιμη παράμετρος είναι η εξέλιξη των διαπραγματεύσεων μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Στο επίκεντρο θα τεθεί επίσης ο μηχανισμός αλληλεγγύης, με έμφαση στους προστατευόμενους καταναλωτές αερίου, καθώς και η εφαρμογή του νέου Κανονισμού για αποτροπή κρίσεων στον ηλεκτρισμό. Και τα δύο ζητήματα απαιτούν ισχυρή περιφερειακή συνεργασία.

  1. Γενικότερα, η πρόκληση για το ρυθμιστικό πλαίσιο στην ενέργεια, όπως έχει αναδειχθεί από το Συμβούλιο των Ευρωπαίων Ρυθμιστών Ενέργειας (CEER), είναι η δυναμική του αναπροσαρμογή, ώστε να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της ενεργειακής μετάβασης και να προάγει τις καινοτομίες που απαιτούνται, διατηρώντας παράλληλα προβλεψιμότητα και αξιοπιστία. Η σαφήνεια του θεσμικού πλαισίου και ο ξεκάθαρος προσανατολισμός του είναι το κλειδί για να δοθεί ώθηση σε επενδύσεις και να αναδυθούν οφέλη για τους καταναλωτές.  

Για όλα τα ανωτέρω ζητήματα, η ΡΑΕ είναι προσηλωμένη στην επίτευξη ισορροπημένων ρυθμιστικών λύσεων, με αντικειμενικότητα, επιστημονική τεκμηρίωση, διαφανείς δημόσιες διαβουλεύσεις και συζητήσεις. Η υιοθέτηση βέλτιστων πρακτικών και η προσαρμογή της διεθνούς εμπειρίας στις ελληνικές προκλήσεις είναι ιδιαίτερα σημαντική. Είναι χαρακτηριστικό ότι για την υλοποίηση κρίσιμων μεταρρυθμίσεων του ενεργειακού τομέα αξιοποιήθηκαν από τις ελληνικές αρχές 22 εξειδικεύμενα παραδοτέα του JRC, του Ερευνητικού Ινστιτούτου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Τα παραδοτέα αυτά αφορούσαν ένα ευρύτατο φάσμα ζητημάτων, που εκτείνεται από τους κανονισμούς των νέων αγορών του target model, έως τους μηχανισμούς ισχύος, τις μελέτες επικινδυνότητας στο φυσικό αέριο και την ενεργειακή ένδεια.

Για τον μετασχηματισμό του ενεργειακού τομέα, καταλυτικοί παράγοντες είναι αυτοί που υποδεικνύει η κοινή λογική. Ο καλύτερος συντονισμός των ελληνικών αρχών, η εδραίωση της συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο διαφανής διάλογος με όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, η διαχρονική συνέπεια σε σαφείς στόχους, η ενίσχυση της τεχνικής επάρκειας στα απαιτητικά ζητήματα που αναδεικνύει η ενεργειακή μετάβαση, και η ταχύτητα υλοποίησης. Προσεγγίσεις που μεταθέτουν τα ζητήματα στο μέλλον, χωρίς να τα αντιμετωπίζουν, απλά επιτείνουν τα αδιέξοδα.

---------------------------------

*Η Νεκταρία Καρακατσάνη είναι μαθηματικός, με εξειδίκευση στα οικονομικά της ενέργειας, μέλος της Ολομέλειας της ΡΑΕ, του CEER και του ACER. Το παρόν άρθρο αποτελεί απόσπασμα από ομιλία της στο JRC, το Ερευνητικό Ινστιτούτο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στο Πέττεν της Ολλανδίας.  Το κείμενο αποτυπώνει προσωπικές σκέψεις.

 



ΑΦΗΣΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ

-A +A

Σχετικά άρθρα