Το μήνυμα Μητσοτάκη για επίσπευση του νέου Χωροταξικού των ΑΠΕ με ορόσημο τα τέλη του 2025 - Η ένταξη της Κρήτης στις "περιοχές αιολικής προτεραιότητας", οι περιορισμοί σε φωτοβολταϊκά και μπαταρίες

Την επίσπευση των διαδικασιών ολοκλήρωσης του ειδικού χωροταξικού σχεδιασμού για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας σηματοδοτεί το ορόσημο που έβαλε ο Πρωθυπουργός στο υπουργικό συμβούλιο της Παρασκευής ότι θα πρέπει να είναι παραδοτέο μέχρι τα τέλη του 2025.

«Ένα ζήτημα το οποίο πρέπει να ολοκληρωθεί - δεν αφορά μόνο το Υπουργείο Περιβάλλοντος, αλλά και συναρμόδια Υπουργεία - είναι ο ειδικός χωροταξικός σχεδιασμός για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, για τη βιομηχανία και για τον τουρισμό. Εκεί θα βάλουμε μια σκληρή καταληκτική ημερομηνία. Μέχρι τα τέλη του έτους πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί και τα τρία αυτά ειδικά χωροταξικά σχέδια», είπε ο Πρωθυπουργός για ένα θέμα για το οποίο η Ελλάδα έχει πάρει κατ επανάληψη παρατάσεις από τη Κομισιόν.

Σημειωτέον ότι τον Απρίλιο το ίδιο το ΥΠΕΝ είχε ανακοινώσει ότι παρατείνει την ημερομηνία ολοκλήρωσης της σύμβασης για την «Αξιολόγηση και αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας» έως τις 16 Δεκεμβρίου 2025. Επομένως, η αναφορά Μητσοτάκη μπορεί να ερμηνευθεί μόνο στη λογική ότι ανεξαρτήτως της όποιας παράτασης έχει δώσει το ΥΠΕΝ, οι διαδικασίες για την ολοκλήρωση του Χωροταξικού που σέρνεται εδώ και χρόνια, πρέπει να επισπευσθούν.

Σε αδρές γραμμές, το νέο πανελλαδικό πλαίσιο είχε παρουσιαστεί το Φεβρουάριο στο υπουργικό συμβούλιο από το πρώην υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Θόδωρο Σκυλακάκη, με τη τότε πολιτική ηγεσία να το «πακετάρει» με τα ανταποδοτικά οφέλη προς τους πολίτες και τους ΟΤΑ, προκειμένου να ενισχύσει την αποδοχή των αιολικών από τις τοπικές κοινωνίες.

Αν και το τελικό πλαίσιο θα έχει κάποιες μικροαλλαγές, οι πληροφορίες του ΥΠΕΝ αναφέρουν ότι θα «πατήσει» πάνω στη δουλειά που έχει ήδη γίνει, πάντα με γνώμονα ο εκσυγχρονισμός του χάρτη για τους επενδυτές ως προς το τι επιτρέπεται και που, να αφουγκράζεται τις ανησυχίες των τοπικών κοινωνιών για την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη των ΑΠΕ.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, το πλαίσιο θα συνεχίσει να κινείται στη λογική ενός φρένου στη μονοκαλλιέργεια των φωτοβολταικών, βάζοντας πλαφόν κάλυψης για τα καινούργια, ίσο με το 3% των καλλιεργήσιμων και βοσκήσιμων εκτάσεων. Και ενώ θα πριμοδοτεί με αδειοδοτικά κίνητρα τα φωτοβολταικά και αιολικά στις πρώην λιγνιτικές περιοχές, θα θεσμοθετεί για τις νέες τεχνολογίες, όπως οι μπαταρίες μια πλειάδα ζωνών αποκλεισμού. Ταυτόχρονα θα προσαρμόζεται στις τεχνολογικές εξελίξεις και θα επανακαθορίζει τη διάμετρο της τυπικής ανεμογεννήτριας (ίση προς 150μ.), τον τύπο υπολογισμού του εμβαδού που καταλαμβάνει μια ανεμογεννήτρια και τη μεθοδολογία υπολογισμού της φέρουσας ικανότητας μιας περιοχής.

Συνοψίζοντας, η βασική κατεύθυνση για τα κύρια κεφάλαια του νέου πλαισίου φαίνεται ότι παραμένει η ίδια με εκείνη που είχε γίνει γνωστή προ μηνών.

Περιοχές Αιολικής Προτεραιότητας (ΠΑΠ)

Στη περίπτωση των Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας, δηλαδή εκεί όπου οι όροι για ανάπτυξη αιολικών είναι ευνοϊκότεροι από αλλού, η κατεύθυνση είναι αυτή μιας αναδιάρθρωση των περιοχών σε σχέση με εκείνες που ορίζει το υφιστάμενο πλαίσιο που θεσπίστηκε το 2008 και έχει ξεπεραστεί εντελώς από τις εξελίξεις. Σύμφωνα με όσα είχαν δει το φως της δημοσιότητας και τα οποία φαίνεται να διατηρούνται, στις ΠΑΠ εντάσσονται οι περιοχές όπου σε τουλάχιστον 50% της συνολικής τους έκτασης καταγράφεται ταχύτητα ανέμου τουλάχιστον 6 μέτρα το δευτερόλεπτο, με το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψη εδάφους να μην υπερβαίνει το 8% ανά δημοτική ενότητα.

Αν και δεν είναι σαφές κατά πόσο το τελικό νούμερο θα αυξηθεί από τις 58 σήμερα, στις 67 όπως προέβλεπε το προ μηνών draft, είναι βέβαιο ότι στο παιχνίδι μπαίνει για πρώτη φορά η Κρήτη, με μια σειρά περιοχών, κατανεμημένες σε όλους τους νομούς, από τα Χανιά, το Ηράκλειο και το Ρέθυμνο μέχρι φυσικά το Λασίθι. Το κεφάλαιο Κρήτη και η διαχείριση των έντονων αντιδράσεων κατά των ΑΠΕ έχει ξεχωριστή πολιτική σημασία για την κυβέρνηση. Τόσο επειδή η ηλεκτρική διασύνδεση Αττική - Κρήτη ξεκλειδώνει ένα μεγάλο αριθμό επενδύσεων στα κρητικά βουνά με «κλειδωμένη» χωρητικότητα στο καλώδιο, όσο και γιατί ανοίγει τη συζήτηση για την κατανομή της υπόλοιπης, που φτάνει συνολικά στα 2,5 Γιγαβάτ.

Περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας (ΠΑΚ)

Σε αυτές τις περιοχές, το draft προέβλεπε ότι το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους κυμαίνεται από 2% ανά δημοτική ενότητα εκεί όπου πρόκειται για ανεπτυγμένες περιοχές τουρισμού και φτάνει μέχρι το 4% και το 5% αντίστοιχα για τις αναπτυσσόμενες περιοχές τουρισμού και όλες τις υπόλοιπες. Στα νησιά, τα ποσοστά κυμαίνονται αναλόγως από 2% έως 4% της συνολικής επιτρεπόμενης έκτασης ανά δημοτική ενότητα. Το σκέλος της τουριστικής ανάπτυξης παίζει καθοριστικό ρόλο σε αμφότερες τις κατηγορίες (ΠΑΠ και ΠΑΚ), ως προς το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης του εδάφους από ανεμογεννήτριες.

Ζώνες αποκλεισμού για αιολικά

Σύμφωνα πάντα με τα όσα είχαν γίνει μέχρι πρόσφατα γνωστά, στις υφιστάμενες ζώνες αποκλεισμού των αιολικών, προτίθενται νέες και συγκεκριμένα : Τα χαρακτηρισμένα ως Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους με αποφάσεις του ΥΠΠΟ, τα Παγκόσμια Γεωπάρκα της UNESCO, οι «περιοχές άνευ δρόμων» που καθορίζονται με αποφάσεις του ΥΠΕΝ και οι μικροί νησιωτικοί υγρότοποι. Το ίδιο ισχύει για τις καθοριζόμενες από τον πολεοδομικό σχεδιασμό περιοχές επεκτάσεων ή εντάξεων νέων οικιστικών περιοχών (πέραν όσων αναφέρονται στο ισχύον Χωροταξικό των ΑΠΕ). Στις εξαιρέσεις είχαν προστεθεί και οι περιοχές στις οποίες προβλέπεται από τον πολεοδομικό σχεδιασμό Α’ επιπέδου η ανάπτυξη χρήσεων τουρισμού – αναψυχής (με τη διευκρίνηση ότι δεν περιλαμβάνονται περιοχές στις οποίες επιτρέπονται μόνο αγροτουριστικές μονάδες).

Τι επιτρέπεται στα φωτοβολταϊκά

Στη περίπτωση των φωτοβολταικών, το προσχέδιο που είχαν επεξεργαστεί οι υπηρεσίες του ΥΠΕΝ, όριζε ότι το μέγιστο ποσοστό κάλυψης εδάφους επί των καλλιεργήσιμων και βοσκήσιμων εκτάσεων ανά ΟΤΑ δεν μπορεί να ξεπερνά το 3%. Ταυτόχρονα διατηρείται η ισχύουσα νομοθεσία για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη και σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας. Το όριο εγκατεστημένης ισχύος στη γεωργική γη υψηλής παραγωγής είχε οριστεί στο 1 MW.

Περιοχές Επιτάχυνσης για έργα ηλιακής ενέργειας

Είναι οι πρώην λιγνιτικές περιοχές, καθώς επίσης πρώην λατομικά και μεταλλευτικά πεδία. Εδώ τα υπό ανάπτυξη έργα έχουν όφελος ως προς το αδειοδοτικό τους σκέλος, προκειμένου να επιταχυνθεί η διαδικασία ωρίμανσης μέχρι και το στάδιο υλοποίησης της επένδυσης. Το ίδιο ισχύει για περιοχές με ευχέρεια διασύνδεσης με το δίκτυο, καθώς επίσης για περιοχές άγονες ή μη αρδευόμενες και περιοχές που δεν προορίζονται για βόσκηση, κατά προτίμηση αθέατες από κηρυγμένα διατηρητέα μνημεία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς και άλλα μνημεία μείζονος σημασίας.

Περιοχές αποκλεισμού φωτοβολταϊκών

Στις περιοχές αποκλεισμού του ισχύοντος πλαισίου, είχαν προστεθεί τα Παγκόσμια Γεωπάρκα της UNESCO, όσες έχουν χαρακτηριστεί ως Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους με αποφάσεις του ΥΠΠΟ, οι περιοχές άνευ δρόμων που καθορίζονται με αποφάσεις του ΥΠΕΝ, οι μικροί νησιωτικοί υγρότοποι, οι φυσικές λίμνες, οι περιοχές με προστατευόμενες ή και εγκαταλελειμμένες αναβαθμίδες, και οι ακτές κολύμβησης που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα παρακολούθησης της ποιότητας των νερών κολύμβησης που συντονίζεται από το ΥΠΕΝ.

Το ίδιο ισχύει για περιοχές εντός σχεδίων πόλεων και ορίων οικισμών προ του 1923 ή κάτω των 2.000 κατοίκων περιοχές, για τις καθοριζόμενες από τον Πολεοδομικό Σχεδιασμό περιοχές επεκτάσεων ή εντάξεων νέων οικιστικών περιοχών, για τις εκτός σχεδίου περιοχές στις οποίες προβλέπεται από τον πολεοδομικό σχεδιασμό Α’ επιπέδου η ανάπτυξη χρήσεων τουρισμού – αναψυχής, καθώς και για τις ατύπως διαμορφωμένες, στο πλαίσιο της εκτός σχεδίου δόμησης, τουριστικές και οικιστικές περιοχές.

Ζώνες αποκλεισμού για μπαταρίες

Κατ’ αναλογία με όσα ισχύουν για όλες τις άλλες τεχνολογίες ΑΠΕ, οι ίδιες απαγορεύσεις προβλέπονταν και για τις μπαταρίες. Απαγορεύεται δηλαδή η εγκατάστασή τους σε περιοχές γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας, οργανωμένων περιοχών τουριστικής ανάπτυξης, κοντά σε διατηρητέα μνημεία, υγροτόπους Ραμσάρ, περιοχές που έχουν ενταχθεί ως τόποι κοινοτικής σημασίας στο δίκτυο Natura 2000, κ.λπ.

Ειδικά στις γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας, είχε προβλεφθεί ότι επιτρέπονται εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας μόνο εφόσον αποτελούν συνοδευτικά έργα εγκαταστάσεων ΑΠΕ οι οποίες επιτρέπεται να εγκατασταθούν στις εν λόγω εκτάσεις. Στις ζώνες αποκλεισμού περιλαμβάνονταν επίσης τα δάση και οι δασικές εκτάσεις του Ν. 998/79, όπου επιτρέπονται μόνο εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας που αποτελούν συνοδευτικά έργα εγκαταστάσεων ΑΠΕ οι οποίες επιτρέπονται.