Η στήριξη περιττών μονάδων αερίου κοστίζει στους καταναλωτές

Η ευρωπαϊκή μελέτη επάρκειας ισχύος (European Resource Adequacy Assessment - ERAA) που δημοσιεύτηκε τον Δεκέμβριο 2025 από τον ENTSO-E, αναφέρει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας από μόνη της δεν εγγυάται επάρκεια ισχύος στο μέλλον. Για αυτό και προειδοποιεί για έγκαιρες και συντονισμένες παρεμβάσεις, ώστε η Ευρώπη να αντιμετωπίσει πιθανά προβλήματα επάρκειας ισχύος κατά τη μετάβαση σε ένα πιο πράσινο ενεργειακό σύστημα.

Ποια είναι τα στοιχεία για την Ελλάδα;

Όσον αφορά την Ελλάδα, η ανάλυση οικονομικής βιωσιμότητας (Economic Viability Assessment -EVA) στο πλαίσιο ERAA 2025 δείχνει ότι ένα μεγάλο μέρος της ισχύος μονάδων αερίου θα αντιμετωπίσει πρόβλημα οικονομικής βιωσιμότητας. Ειδικότερα:

• Από τη συνολική ισχύ 7.9 GW που προβλέπει το ΕΣΕΚ για τα έτη 2028–2033, η ισχύς μονάδων ορυκτού αερίου που εκτιμάται ότι θα παρουσιάσει ζημιές ανέρχεται περίπου στο μισό της συνολικής: 3.6–3.9 GW το 2028 και 4–4.1 GW το 2030 και 2033. 
• Το 2035, όταν προβλέπονται οι πρώτες αποσύρσεις μονάδων αερίου και η ισχύς περιορίζεται στα 6.3 GW, το μεγαλύτερο μέρος (~3.5 GW) αντιμετωπίζει οικονομικό πρόβλημα.

Παράλληλα, με βάση σχετικές ανακοινώσεις, στην Ελλάδα φαίνεται να προχωρούν επενδύσεις σε νέες μονάδες αερίου ισχύος 2.3 GW, επιπλέον αυτών που προβλέπονται στο ΕΣΕΚ. 

Είναι απαραίτητες οι νέες μονάδες αερίου για την επάρκεια ισχύος της χώρας;

Οι προσομοιώσεις του ENTSO-E που έγιναν μετά την αφαίρεση όλων των μονάδων αερίου που αντιμετωπίζουν πρόβλημα οικονομικής βιωσιμότητας (περίπου τη μισή ισχύ που προβλέπει το ΕΣΕΚ) δείχνουν ότι:

• Το 2028 είναι το μόνο έτος με πιθανό ζήτημα επάρκειας.
• Το 2030, ο δείκτης LOLE παραμένει κάτω από 3 ώρες ετησίως, χωρίς προβλήματα επάρκειας.
• Για 2033 και 2035, οι αποκλίσεις είναι σχεδόν οριακές (LOLE 2–5 ώρες ετησίως), χωρίς να μεταφράζονται απαραίτητα σε οξύ πρόβλημα.

Συνεπώς, η επάρκεια ισχύος διασφαλίζεται οριακά ακόμα και αν αφαιρεθεί το πολύ μεγάλο υποσύνολο της ισχύος που προβλέπεται να αντιμετωπίσει πρόβλημα οικονομικής βιωσιμότητας. Επιπλέον, δεν υπάρχει ανάγκη για  νέες μονάδες αερίου πέραν αυτών που περιλαμβάνονται στο ΕΣΕΚ.

Οποιαδήποτε νέα επένδυση σημαίνει πολύ υψηλό επενδυτικό ρίσκο, το οποίο δύσκολα θα αποσβεστεί, καθώς τα επόμενα χρόνια αναμένονται έργα αποθήκευσης, διαχείρισης ζήτησης και διασυνδέσεις, μειώνοντας περαιτέρω την ανάγκη για νέα ισχύ από ορυκτά καύσιμα. Πιθανές τέτοιες επενδύσεις, θα ζημιώσουν τελικά τους καταναλωτές, οι οποίοι θα κληθούν να σηκώσουν το κόστος από τη δημιουργία μηχανισμών ισχύος.

Εν αναμονή της εθνικής μελέτης επάρκειας ισχύος

Τα αποτελέσματα της ERAA θα πρέπει να αξιοποιηθούν συμπληρωματικά με την εθνική μελέτη επάρκειας ισχύος (NRAA), η οποία, σύμφωνα με δημοσιεύματα, αναμένεται το προσεχές διάστημα. Η εθνική αυτή μελέτη είναι ιδιαίτερα κρίσιμη για την Ελλάδα, η οποία αποτελεί τη μόνη χώρα μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την οποία δεν υπάρχουν σχόλια από τον εθνικό διαχειριστή επί των αποτελεσμάτων της ευρωπαϊκής μελέτης.

Η επικείμενη εθνική μελέτη επάρκειας ισχύος αναμένεται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση μακροπρόθεσμων στρατηγικών που θα συνδυάζουν την ασφάλεια εφοδιασμού με την επίτευξη των κλιματικών στόχων. Ακόμη και στην περίπτωση που αποδειχθεί ότι απαιτείται μηχανισμός ισχύος για τη στήριξη μονάδων, τις οποίες η αγορά από μόνη της δεν μπορεί να διατηρήσει, ο σχεδιασμός θα πρέπει να είναι εξαιρετικά προσεκτικός. 

Ποιες είναι οι λύσεις;

Για αυτήν την περιορισμένη ισχύ μονάδων αερίου, αν επιβεβαιωθεί και από την εθνική μελέτη επάρκειας ισχύος ότι αντιμετωπίζουν προβλήματα οικονομικής βιωσιμότητας και είναι απαραίτητες για την επάρκεια ισχύος της χώρας, τότε η πρώτη λύση που πρέπει να εξεταστεί είναι η δημιουργία μηχανισμού στρατηγικών αποθεμάτων (strategic reserve). Σε ένα τέτοιο σχήμα, υφιστάμενες μονάδες αερίου θα βγουν εκτός αγοράς και θα αποζημιώνονται μόνο για τη διαθεσιμότητά τους. Τα ευρωπαϊκά δεδομένα δείχνουν ότι αυτή η λύση είναι με διαφορά η φθηνότερη για τους τελικούς καταναλωτές σε σύγκριση με τους μηχανισμούς ισχύος της αγοράς (Capacity Renumeration Mechanism-CRM) όπου οι μονάδες μετέχουν επιπλέον και στην καθημερινή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Μόνο στην περίπτωση που ένας τέτοιος μηχανισμός στρατηγικών αποθεμάτων αποδειχθεί ανεπαρκής και επιλεγεί ένα μηχανισμός ισχύος της αγοράς, τότε θα πρέπει να σχεδιαστεί σύμφωνα με τις κατευθύνσεις του ENTSO-E και του πλαισίου CISAF, συμπεριλαμβάνοντας καθαρές μορφές ευελιξίας όπως αποθήκευση (όχι μόνο μπαταρίες αλλά πιθανόν και αντλησιοταμίευση), καθώς και συστήματα διαχείρισης της ζήτησης (DSR).

Το σίγουρο είναι πως υπάρχουν ρεαλιστικά σενάρια, που αξιοποιούν καθαρές τεχνολογίες και περιορίζουν το κόστος για τον τελικό καταναλωτή. Το ζητούμενο είναι η πολιτική βούληση και ο αποτελεσματικός στρατηγικός σχεδιασμός προς μια πραγματικά βιώσιμη κατεύθυνση που δεν θα εγκλωβίσει τη χώρα στο ακριβό και ρυπογόνο ορυκτό αέριο.

_______

Ιωάννα Σούκα, Αναλύτρια Ενεργειακής Πολιτικής, The Green Tank