Η κρίση μεταβάλλει την «αίσθηση του χρόνου» στις ευρωπαϊκές ενεργειακές εξελίξεις

Μια πολεμική χρονιά φθάνει στο τέλος της. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έφερε τον -αδιανόητο- πόλεμο μέσα στην Ευρώπη. Οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι βιώνουμε τις επιπτώσεις ενός ενεργειακού και -τελικά- οικονομικού πολέμου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση άντεξε, περισσότερο από ό,τι πολλοί θα περίμεναν την προηγούμενη Άνοιξη. Οι αποθήκες φυσικού αερίου γέμισαν, πανάκριβα μεν αλλά γέμισαν. Η κατανάλωση αερίου μειώθηκε -αυτό δυστυχώς σε πολλές περιπτώσεις έγινε με κλείσιμο βιομηχανιών και άλλων επιχειρήσεων. 

Στον ηλεκτρισμό έχουμε, μέχρι στιγμής, αποφύγει ένα μπλακ άουτ. Παρά την κακή κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο στόλος των πυρηνικών εργοστασίων της Γαλλίας. Η ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρισμού - πολλοί αρέσκονται να κατηγορούν συνέχεια - λειτούργησε αποτελεσματικά, εξασφαλίζοντας ότι θα υπάρχει αρκετή ηλεκτρική ισχύς και ότι η ενέργεια θα ρέει προς τα εκεί που οι τιμές είναι υψηλότερες. Εκεί δηλαδή που υπάρχει η μεγαλύτερη ανάγκη. 

Συνολικά η ευρωπαϊκή οικονομία φαίνεται ότι άντεξε αυτόν τον ορυμαγδό αρνητικών εξελίξεων.

Για να γίνουν όμως όλα αυτά εφικτά, ήταν απαραίτητο να μεταβληθεί η αίσθηση του χρόνου. Σε πολλές διαδικασίες και πολλούς ανθρώπους με θέσεις ευθύνης στην Ευρώπη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα της ραγδαίας αλλαγής είναι η τάχιστη κατασκευή των πλωτών εγκαταστάσεων αεριοποίησης υγροποιημένου αερίου (FSRU) στη Γερμανία. Μέσα σε 194 ημέρες λήφθηκε η πολιτική απόφαση, έγινε ο σχεδιασμός, υπογράφηκαν οι συμφωνίες, ολοκληρώθηκε η περιβαλλοντική και χωροταξική αδειοδότηση και εν τέλει η κατασκευή της πρώτης εγκατάστασης στο Βιλχεμσχάφεν. Αυτό είναι κάτι εξωπραγματικό για τα δεδομένα αυτής της χώρας. 

Ας αναλογιστούμε μόνο τις ατελείωτες αναβολές μέχρι να κατασκευασθεί το νέο αεροδρόμιο του Βερολίνου. Το 1991 ιδρύθηκε από το γερμανικό Δημόσιο η εταιρεία για τον σχεδιασμό του νέου αεροδρομίου. Αρχικά προβλέφθηκε να ξεκινήσει η λειτουργία του το 2007 αλλά τελικά το αεροδρόμιο λειτούργησε τον Οκτώβριο 2020. 

Θα ήμασταν βέβαια όλοι οι Ευρωπαίοι πολύ ευτυχείς εάν οι γερμανικές κυβερνήσεις των τελευταίων 15 χρόνων δεν παραμελούσαν σε τέτοιο βαθμό την ασφάλεια εφοδιασμού και φρόντιζαν να κατασκευάσουν, πέραν από τους αγωγούς Nord Stream, και μερικούς σταθμούς υποδοχής υγροποιημένου αερίου.   

Εκεί που σίγουρα πρέπει να αποτυπωθεί η αλλαγή της αίσθησης του χρόνου το 2023 είναι η ασφάλεια εφοδιασμού. Μάλλον είναι ο πιο παραμελημένος από τους πυλώνες της Ενεργειακής Ένωσης. Η βαρύτητά του όμως στην ομαλή κοινωνική και οικονομική ζωή στην Ευρώπη φάνηκε με το ξέσπασμα του πολέμου. 

Έχουμε, ως ΕΕ, φιλόδοξους στόχους για την απανθρακοποίηση, και καλά κάνουμε. Δεν έχουμε όμως αντίστοιχους στόχους για την ασφάλεια εφοδιασμού, ιδίως κατά τη διάρκεια της ενεργειακής μετάβασης. 

Είναι σωστό ότι στο μέλλον θα έχουμε υψηλό βαθμό ενεργειακής ανεξαρτησίας, επειδή θα παράγουμε ρεύμα, κυρίως, από ΑΠΕ οι οποίες είναι γηγενείς πηγές. Όμως δεν έχουμε απαντήσει στο ερώτημα πώς θα εξασφαλίσουμε την ασφάλεια εφοδιασμού μέχρι να φθάσουμε εκεί; Πώς και από πού θα εξασφαλίσει η ΕΕ το απαραίτητο αέριο για τη δεκαετία του 2020 και του 2030; 

Πώς και από πού θα εξασφαλίσει τις πρώτες ύλες, τα μέταλλα και τα άλλα υλικά που χρειάζονται οι τεχνολογίες της πράσινης μετάβασης;

Είναι καλό να είμαστε αισιόδοξοι και ειδικά αυτές τις ημέρες. Γι’ αυτό ελπίζω ότι τα ερωτήματα για την ασφάλεια εφοδιασμού θα απασχολήσουν εντατικά τόσο την ΕΕ όσο και την ελληνική κυβέρνηση τη νέα χρονιά -και πάντα με την απαιτούμενη αίσθηση του επείγοντος. Έτσι ώστε το εγχείρημα της πράσινης μετάβασης να στηρίζεται σε γερά θεμέλια και να μην κινδυνεύει με ανατροπές λόγω γεωπολιτικών αναταράξεων. Τώρα, και στο μέλλον. 

---------------------------------

* Ο Dr.-Ing. Γιώργος Στάμτσης είναι Γενικός Διευθυντής του ΕΣΑΗ

Το άρθρο περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του energypress για τις προκλήσεις, τους φόβους και τις προσδοκίες στον ενεργειακό τομέα το 2023