Skip to main content
Menu
English edition Live Blog Weekly Issues

Γεωθερμία: Η προβληματική του θεσμικού πλαισίου

Οι περισσότεροι συνδέουν την επενδυτική άπνοια στην Γεωθερμία με το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο, το μεγάλο χρηματοδοτικό και γεωλογικό ρίσκο και την ταυτόχρονη έλλειψη χρηματοδοτικών εργαλείων λόγω της οικονομικής κρίσης.

Ειδικότερα, σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, προϋπόθεση για την εκµετάλλευση των γεωθερµικών ρευστών, είναι η  αναγνώριση της περιοχής ως γεωθερµικού πεδίου (βεβαιωµένου ή πιθανού, χαμηλής, μέσης ή υψηλής θερμοκρασίας) και η εν συνεχεία εκµίσθωσή του, κατόπιν προκήρυξης διαγωνισµού όπου θα καθορίζονται και οι περαιτέρω όροι για την διαχείρισή του. Βεβαίως υπάρχει και η δυνατότητα δημοπράτησης μη ερευνημένων περιοχών, αλλά ως μια κατ’ εξαίρεση διαδικασία με σημαντικό ρίσκο για τους επενδυτές.  Σε κάθε περίπτωση, η όλη διαδικασία αναγνώρισης και εν συνεχεία δημοπράτηση προς εκμίσθωση Γ/Θ πεδίων είναι χρονοβόρα, πολύπλοκη κι απαιτητική , η οποία  δεν προσφέρεται για έναν µικρό επενδυτή ή αγρότη αλλά όπως φαίνεται δεν έχει αποδειχθεί αποδοτική ούτε για μεγαλύτερα επενδυτικά σχήματα. Για του λόγου το αληθές,  παρά το γεγονός ότι την τελευταία πενταετία έχουν ολοκληρωθεί στον τόπο μας διαγωνιστικές διαδικασίες για την εκμίσθωση των δικαιωμάτων έρευνας οκτώ (8) γεωθερμικών πεδίων υψηλής θερμοκρασίας, δεν έχει ακόμα υπογραφεί καμία σύμβαση και συνακόλουθα δεν έχει ξεκινήσει καμία ερευνητική δραστηριότητα. Επίσης, ελάχιστα είναι τα πεδία μέσης/χαμηλής θερμοκρασίας που έχουν δημοπρατηθεί από την Α.Δ Μακεδονίας-Θράκης και λειτουργούν (πχ. Εράσμιο Θράκης για υδροπονικά θερμοκήπια).

Αντιθέτως, τα πράγματα είναι διαφορετικά στην εφαρµογή των γεωθερµικών αντλιών θερµότητας (ΓΑΘ) για την θέρµανση και ψύξη κατοικιών ("αβαθής γεωθερμία"), όπου η διαδικασία είναι απλή χωρίς διαγωνισμούς αλλά και χωρίς μισθώσεις, µε µικρό αριθµό δικαιολογητικών που υποβάλλονται για την έκδοση της σχετικής άδειας στην οικεία Περιφέρεια, όπου βρίσκεται το ακίνητο. Η αλήθεια είναι ότι οι επενδύσεις σε αβαθή γεωθερμία αυξάνονται στην Ελλάδα με ετήσιους ρυθμούς της τάξης των 25%, την ίδια στιγμή που υφίσταται πλήρης ανυπαρξία στην αξιοποίηση των ρευστών υψηλής θερμοκρασίας (>90°C) αλλά και βραδυπορεία/στασιμότητα για τα ρευστά χαμηλής θερμοκρασίας (25-90°C).

Υπάρχει μια προβληματική που αφορά την διενέργεια (ή όχι) διαγωνιστικής διαδικασίας για την παραχώρηση του σχετικού δικαιώματος, όπως προβλέπει ο Ν.3175/2003,  ειδικότερα στην περίπτωση που αναφερόμαστε σε Γ/Θ πεδία της χαμηλής ή μέσης ενθαλπίας (<90°C).  Πολλοί εμπλεκόμενοι είτε από τη μεριά της διοικήσεως είτε των επενδυτών, θεωρούν ότι η  χρήση και διαχείριση των πεδίων αυτών  θα πρέπει να αδειοδοτείται μετά από απλό αίτημα των ενδιαφερομένων και ύστερα από εξέταση του σχετικού «φακέλου» (Δεσμευτικής Επενδυτικής Πρότασης), με κριτήρια τη σκοπιμότητα, την πληρότητα και την αξιοπιστία του εγχειρήματος. Στις περιπτώσεις των πεδίων υψηλής θερμοκρασίας για ηλεκτροπαραγωγή, όπου απαιτούνται βαθιές γεωτρήσεις και επενδύσεις εντάσεως κεφαλαίου κυρίως για τα αρχικά στάδια των ερευνών,  δεν αμφισβητείται το καθεστώς της διαγωνιστικής διαδικασίας.

Τα κρίσιμα  ερωτήματα που τίθενται είναι αν η μη διενέργεια διαγωνισμού και γενικότερα οι «εκπτώσεις» με σκοπό την απλοποίηση του θεσμικού πλαισίου  α) εξυπηρετούν το δημόσιο συμφέρον για έναν πόρο που αποτελεί δημόσιο αγαθό και έχει εξαιρεθεί υπέρ του δημοσίου από τον ΜΚ (Ν.210/73) και β) εξασφαλίζουν παράλληλα και δεν διακυβεύουν την βιωσιμότητα του πόρου.

Υπενθυμίζεται ότι ο προϋφιστάμενος Ν.1475/1984 (άρθρο 2),   έδινε τη δυνατότητα της κατά προτεραιότητα μίσθωσης  σε φορείς του δημοσίου τομέα, διάταξη δυνάμει της οποίας άλλωστε μισθώθηκαν στην ΔΕΗ τα Γ/Θ πεδία υψηλών θερμοκρασιών Μήλου, Νισύρου, Λέσβου και Μεθάνων, τα οποία έχουν τώρα –μετά την απόσχιση του κλάδου των ΑΠΕ- περιέλθει στην ΔΕΗ ΑΝ.  Τα άρθρα 1-6 του Ν.1475/1984 που αφορούσαν τη Γεωθερμία καταργήθηκαν με τον Ν.3175/2003. Αλλά και ο  ΜΚ (Ν.210/73) επιτρέπει πέραν της διαγωνιστικής διαδικασίας και την - υπό προϋποθέσεις-  απευθείας μίσθωση ακόμη και για τα εξηρημένα «ορυκτά» υπέρ του δημοσίου (πχ. εκμίσθωση για λιγνίτη, όπως το κοίτασμα της Βεύης). Επιπλέον στην αδειοδότηση των «λατομικών ορυκτών» επί δημοσίων εκτάσεων επιτρέπεται η απευθείας μίσθωση τόσο για λατομεία βιομηχανικών ορυκτών όσο και για λατομεία μαρμάρων, εντούτοις στην περίπτωση αυτή πρόκειται για μη εξηρημένες υπέρ του δημοσίου Ορυκτές Πρώτες Υλες (ΟΠΥ). Προτεραιότητα για την απευθείας μίσθωση δίνεται εδώ στον πρώτο αιτούντα.

Αλλά ας δούμε τι ισχύει στο εξωτερικό. Στις περισσότερες Χώρες, τόσο σε Ευρωπαϊκό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο, οι γεωθερμικοί πόροι ανήκουν στο κράτος, αλλά ακόμα και όταν ανήκουν σε φυσικά πρόσωπα (όπως πχ. στην περίπτωση της Ισλανδίας) η χρήση τους ρυθμίζεται μέσω αυστηρά καθορισμένων δημόσιων πολιτικών. Επίσης στις πλείστες των περιπτώσεων (πχ. στις Φιλιππίνες, στις ΗΠΑ κλπ) οι γεωθερμικοί πόροι χαρακτηρίζονται ως ορυκτά και κατηγοριοποιούνται στους ανανεώσιμους ενεργειακούς πόρους. Μάλιστα, στην Νέα Νότια Ουαλία, δεν υπάρχει ειδικό κανονιστικό πλαίσιο για τη γεωθερμία, αλλά τροποποιήθηκε ο ισχύων Μεταλλευτικός Νόμος, για να συμπεριλάβει τους γεωθερμικούς πόρους. Αντιστοίχως, στην Δυτ. Αυστραλία για την έρευνα και εκμετάλλευση του γεωθερμικού δυναμικού ισχύουν οι διατάξεις της πετρελαϊκής νομοθεσίας.

Όσον αφορά τη διαδικασία καθεαυτή, σε μερικές περιπτώσεις ακολουθείται το σύστημα υποβολής προσφορών μέσω διαγωνισμού (Η.Π.Α., Αυστραλία, Ελλάδα) και σε άλλες κατατίθενται αιτήματα με δεσμευτικές προσφορές (φάκελοι) για την έκδοση άδειας μετά από αξιολόγηση (Καλιφόρνια, Ισλανδία, Γερμανία). Σε ορισμένες περιπτώσεις δίνεται η δυνατότητα και των δύο. Για παράδειγμα, στις Φιλιππίνες, σύμφωνα με το Π.Δ. 1442 με τον τίτλο «Πράξη, που προωθεί την έρευνα και ανάπτυξη των γεωθερμικών πόρων», η κυβέρνηση μπορεί με ίδια μέσα να προβεί σε έρευνα για την εκμετάλλευση και ανάπτυξη γεωθερμικών πόρων ή να την αναθέσει, μέσω συμβολαίων, μετά από δημόσιο διαγωνισμό ή διαπραγμάτευση σε εταιρείες, οι οποίες θα πρέπει να έχουν τα τεχνικά και οικονομικά εχέγγυα, προκειμένου να αναλάβουν τη διεξαγωγή των εργασιών.

Με τη διαγωνιστική διαδικασία παρέχονται σε μεγάλο βαθμό τα απαραίτητα εχέγγυα ότι θα εξασφαλιστεί η διαφάνεια κι επιπλέον ότι  η ανάδοχη εταιρεία, η οποία θα αναλάβει την εκτέλεση του σχετικού έργου έχει τη δυνατότητα της οικονομικής στήριξης του έργου. Από την άλλη μεριά η ολοκλήρωση των διαγωνισμών απαιτεί μεγάλο χρονικό διάστημα, ειδικά όταν η συμμετοχή σε αυτούς είναι αθρόα, με αποτέλεσμα να καθυστερεί η έναρξη των έργων.

Στην περίπτωση της υποβολής αιτημάτων-φακέλων προς αξιολόγηση, η διαδικασία είναι περισσότερο απλή και σαφής, καθώς ο κάθε υποψήφιος καταθέτει όλα τα απαραίτητα στοιχεία και αξιολογείται με βάση την τεχνική και οικονομική επάρκεια του. Απαιτεί όμως το ρυθμιστικό πλαίσιο να είναι απολύτως διαφανές  και να μην δημιουργεί παρερμηνείες, αλλά και η μεθοδολογία επιλογής αυτή να έχει παγιωθεί στη συνείδηση όλων των κοινωνικών εταίρων.

Επιπλέον, ανεξάρτητα από το σύστημα που ακολουθείται, αυτονόητο είναι ότι οι προϋποθέσεις επιλογής των φυσικών ή νομικών προσώπων που θα αναλάβουν τα σχετικά έργα, θα πρέπει να έχουν τεθεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να εξασφαλίζεται η βιωσιμότητα των έργων και η κατά το δυνατό αποτελεσματικότερη και αποδοτικότερη αξιοποίηση των γεωθερμικών πόρων, με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον και το γενικότερο καλό.

Δυστυχώς στον τόπο μας ουδέποτε παγιώθηκε μεταξύ των κοινωνικών εταίρων μια τέτοια δυνατότητα, όπου ένας δημόσιος φυσικός πόρος, ένα δημόσιο αγαθό, εκμισθώνεται απευθείας κι αυτό γίνεται με αξιοκρατικό τρόπο και οδηγεί τελικά στο καλό του συνόλου. Και τίποτε δεν μας παρέχει σιγουριά ότι αυτό μπορεί να γίνει υπό τις παρούσες συνθήκες, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα και την αειφορία του πόρου, η οποία δεν θα πρέπει επ’ ουδενί να θίγεται αλλά να διαφυλάσσεται για τις επόμενες γενιές.

Δυστυχώς, η μη ολοκληρωμένη έρευνα και γνώση των πεδίων εξαρχής καθώς και η προσπάθεια για απλοποίηση των διαδικασιών είναι δυνατόν να οδηγήσουν σε καταστρατήγηση της βασικής αυτής αξιωματικής υποχρέωσης για τη διατήρηση της αειφορίας του Γ/Θ πόρου.

Για παράδειγμα, η δυνατότητα της κατάτμησης των πεδίων (προβλέπεται στον Ν.4001/2011, άρθρο 180), που ενώ μπορεί να βοηθήσει την ορθολογική  διαχείρισή του Γ/Θ πόρου από διοικητική και οικονομική άποψη, με την τμηματική  μίσθωσή του, από  την άλλη οδηγεί σε  αδυναμία υπολογισμού/εκτίμησης των υδραυλικών  και λοιπών  φυσικοχημικών ιδιοτήτων, που είναι απαραίτητα στοιχεία για την αξιολόγηση, από θερμοδυναμικής άποψης, των επί μέρους τμημάτων του πεδίου. Για να μην διακυβεύεται η δυνατότητα μελλοντικής ορθολογικής αξιοποίησης του πεδίου, η επικρατούσα επιστημονική άποψη είναι ότι θα πρέπει να προηγείται της κατάτμησης ένα πλαίσιο συνολικής διαχείρισης. Κατάτμηση και χρήση ενός τμήματος του πεδίου μπορεί να γίνει, όμως η διαχείριση του πεδίου θα πρέπει να είναι συνολική, αφού είναι προφανές ότι η άντληση και αξιοποίηση γεωθερμικών ρευστών ενός τμήματος του πεδίου –ιδίως όταν αυτά τα ρευστά προέρχονται από τον ίδιο γεωθερμικό ταμιευτήρα – επηρεάζουν συνολικά το γεωθερμικό πεδίο. Πιστεύουμε ότι κατά την σταδιακή δημοπράτηση  των τμημάτων του πεδίου, θα πρέπει να λαμβάνεται μέριμνα για τη συνεχή καταγραφή των ποσοτήτων των αντλούμενων ρευστών και την αποστολή των πραγματικών δεδομένων προς την αρμόδια αδειοδοτική/διαχειριστική υπηρεσία, έτσι ώστε να υπάρχει μία συνολική εικόνα της κατάστασης  και παρά την τμηματική χρήση του πεδίου να εξασφαλίζεται τελικά η ενιαία διαχείριση του.

Συμπερασματικά, θα πρέπει να υπάρχει φορέας ο οποίος δεν θα είναι μόνο αδειοδοτικός αλλά και ρυθμιστικός, θα παρακολουθεί το κάθε πεδίο, όχι μόνο την κατάρτιση και τήρηση του μισθωτηρίου συμβολαίου, αλλά το ίδιο το πεδίο ως ένα δυναμικό ενιαίο ταμιευτήρα και θα συντονίζει τις δράσεις που αφορούν τα τμήματα του πεδίου,  θα δίνει κατευθυντήριες γραμμές με σκοπό τον εξορθολογισμό των διαδικασιών και θα επιλύει προβλήματα και τυχόν εμπλοκές. Περαιτέρω,  δεν θα πρέπει να παραβλέπεται ο ρόλος του ελεγκτικού φορέα ο οποίος είναι αρμόδιος για την εφαρμογή του Κανονισμού  Γεωθερμικών Εργασιών (ΚΓΕ, ο οποίος θα πρέπει να επικαιροποιηθεί) και ο σημαντικός ρόλος του ΕΚΒΑΑ-ΙΓΜΕΜ, τόσο ως προς την τεκμηρίωση των Γ/Θ πεδίων όσο και ως επιστημονική συνδρομή σε  κάθε βήμα αξιοποίησής τους.

* του Δρ. Τζεφέρη Πέτρου, διδάκτωρ ΕΜΠ-συγγραφέας, διευθυντής ΥΠΕΚΑ,  www.oryktosploutos.net



ΑΦΗΣΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ

-A +A

Σχετικά άρθρα