Από το «peak oil» στο «peak oil demand» μέσα σε εννέα μόλις χρόνια

Η κορύφωση της πετρελαϊκής ζήτησης είναι η νέα μεγάλη μόδα. Βεβαίως, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΙΕΑ), στην ετήσια έκθεση του που δημοσίευσε νωρίτερα αυτό το μήνα, δεν προβλέπει την κορύφωση της ζήτησης πριν από το 2040, εξαιρουμένης μιας επιτάχυνσης των προσπαθειών αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Όμως, τώρα τουλάχιστον συζητά το ενδεχόμενο αυτό και στο μεταξύ προβλέπει μια επιβράδυνση της ανάπτυξης της ζήτησης.

Άλλοι εκτιμούν ότι η μεγάλη μέρα θα έρθει πολύ νωρίτερα. Ο Σάιμον Χένρι, διευθυντής οικονομικών της Shell, πρόσφατα τοποθέτησε την κορύφωση της ζήτησης «μέσα στα επόμενα 5-15 χρόνια». Και όπως ανέφεραν οι Χαβιέρ Μπλας και Λώρα Μλιούιτ την περασμένη εβδομάδα, ακόμα και ο ΙΕΑ θεωρεί ότι η ζήτηση για τα επιβατικά οχήματα, μακράν τον μεγαλύτερο καταναλωτή πετρελαίου, έχει ήδη κορυφωθεί.

Άρα τα πράγματα είναι αρκετά συναρπαστικά! Η κορύφωση της πετρελαϊκής ζήτησης ενδέχεται να είναι μια σημαντική ιστορική στιγμή. Βεβαίως, όταν οι λέξεις «κορύφωση» (peak) και «πετρέλαιο» (oil) συνδυάζονται, δεν γίνεται να μην είμαστε λιγάκι σκεπτικοί. Δείτε, για παράδειγμα, τι έγραψα εννέα χρόνια πριν, όταν οι ανησυχίες για την κορύφωση της παραγωγής πετρελαίου (peak oil) έμοιαζαν να αναδύονται από το αποκαλυπτικό περιθώριο και να μπαίνουν στην βασική συζήτηση:

«Οι διευθύνοντες της ConocoPhillips και της Total δήλωσαν ότι δεν προβλέπουν άνοδο της πετρελαϊκής παραγωγής πέραν των 100 εκατ. βαρελιών ημερησίως. Ο επικεφαλής του ΙΕΑ προειδοποίησε ότι οι νέες παραγωγικές προσθήκες δεν επαρκούν για να καλύψουν την εξάντληση των υφιστάμενων κοιτασμάτων και την προβλεπόμενη αύξηση της ζήτησης».

Τι συνέβη και απομακρύνθηκαν αυτοί οι φόβοι; Ο μεγαλύτερος παράγοντας ήταν η παγκόσμια οικονομική ύφεση το 2008 και το 2009, η οποία ανέτρεψε όλες τις προβλέψεις για τη ζήτηση. Όμως, οι αυξήσεις της παραγωγής, ιδίως στις ΗΠΑ, όπου η παραγωγή ανέβηκε από τα 5 εκατ. βαρέλια το 2008 σε 9,4 εκατ. βαρέλια το 2015, έπαιξαν επίσης μεγάλο ρόλο. Η παγκόσμια πετρελαϊκή παραγωγή βρίσκεται σήμερα στα 97,2 εκατ. βαρέλια από 85,6 το 2007 και σίγουρα θα μπορούσε να αυξηθεί αν η ζήτηση ήταν εντονότερη.

Αυτό με κάνει να αναρωτιέμαι για το τι θα μπορούσε να πάει στραβά με τις προβλέψεις κορύφωσης της ζήτησης ή έστω τις προβλέψεις για την περιορισμένη αύξηση της ζήτησης. Το βασικό σενάριο αναφοράς του ΙΕΑ ονομάζεται «New Policies» και λαμβάνει ως δεδομένο τις δεσμεύσεις των κυβερνήσεων για τη μείωση των εκπομπών ρύπων και την ανάπτυξη των ΑΠΕ. Ιδού τι σημαίνει το παραπάνω σενάριο για την πετρελαϊκή ζήτηση:

untitled.jpg

Η κατηγορία «επιβατικά οχήματα» στο εν λόγω διάγραμμα περιλαμβάνει τις μοτοσυκλέτες και τα λεωφορεία και ο ΙΕΑ προβλέπει αυξημένη ζήτηση για καύσιμα ως το 2040, παρόλο που η ζήτηση για πετρέλαιο συγκεκριμένα προβλέπεται να μειωθεί κατά 600.000 βαρέλια ανά ημέρα. Οι αυξήσεις στη ζήτηση εντοπίζονται στους τομείς των πετροχημικών, της αεροπορίας και στις εμπορικές μεταφορές.

Το πιο εμφανές ρίσκο για αυτό το σενάριο είναι ένα πισωγύρισμα στην παγκόσμια προσπάθεια μειώσης των εκπομπών ρύπων, με τις πιθανότητες να έχουν αυξηθεί λόγω της εκλογής του Ντόναλντ Τραμπ. Ο ΙΕΑ έχει αναπτύξει και ένα σενάριο με τίτλο «Current Policies», το οποίο λαμβάνει υπόψη λίγο-πολύ αυτό το ενδεχόμενο, με την πετρελαϊκή ζήτηση να αυξάνεται από 93,5 εκατ. βαρέλια το 2015 σε 117 εκατ. βαρέλια ως το 2040 (έναντι 103,5 εκατ. βαρελιών στο σενάριο «New Policies»), δίχως να υιοθετεί κάποια ημερομηνία για την κορύφωση της ζήτησης. Αυτό θα αποτελούσε καλά νέα για τους παραγωγούς πετρελαίου, αλλά οι αυξημένες τιμές – και φυσικά οι αυξημένες παγκόσμιες θερμοκρασίες – θα έκαναν τα πράγματα δύσκολα για όλους τους άλλους.

Υπάρχουν, όμως, κίνδυνοι και στην άλλη κατεύθυνση η οποία θα έφερνε την κορύφωση της ζήτησης νωρίτερα και πιο απότομα, από ότι ο ΙΕΑ ή ακόμη και οι άνθρωποι της Shell αναμένουν. Ο ΙΕΑ διαθέτει ένα σενάριο με τίτλο «450», το οποίο αναμένει περιορισμό της ζήτησης στα 73,2 εκατ. βαρέλια ως το 2040 αν οι κυβερνήσεις πετύχουν «να συγκρατήσουν την περιεκτικότητα του CO2 στην ατμόσφαιρα στα επίπεδα των 450 μερών ανά εκατομμύριο». Εγώ, όμως, αναλογίζομαι περισσότερο δυνάμεις που δεν απαιτούν σημαντικές τομές στην παγκόσμια διακυβέρνηση.

Το διεθνές εμπόριο έχει ήδη κορυφωθεί και η άνοδος εθνικιστών πολιτικών, όπως ο Τραμπ, καθιστούν τον περιορισμό στο εμπόριο τουλάχιστον το ίδιο πιθανό, όσο η αύξησή του, με αποτέλεσμα τη μείωση της ζήτησης για πετρέλαιο στις μεταφορές και τη ναυτιλία. Εξαιτίας της εμπορικής επιβράδυνσης και άλλων παραγόντων, οι αναδυόμενες χώρες που προβλέπεται να ωθήσουν τη μελλοντική πετρελαϊκή ζήτηση, ίσως να μη μπορέσουν να το κάνουν το ίδιο γρήγορα.

Με την ίδια λογική, οι βελτιώσεις στην ηλεκτροκίνηση, μαζί με άλλες αλλαγές στις μεταφορές – από τις υπηρεσίες διαμοιρασμού ως τα αυτόνομα οχήματα – θα μπορουσαν να μειώσουν τη ζήτηση για καύσιμα ακόμα περισσότερο από τις προβλέψεις. Και ο ΙΕΑ που επανειλημμένα υποτίμησε την ανάπτυξη των ΑΠΕ στο παρελθόν, ίσως κάνει το ίδιο λάθος ξανά.

Οι ενεργειακές προβλέψεις είναι δύσκολες. Φυσικά, δεν θα μπορούσα να πω με βεβαιότητα τι θα συμβεί στο πετρέλαιο. Όμως, έχω την υποψία ότι θα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον.

(Bloomberg)