Δρ. Θ. Τσακίρης: Η πολιτική υδρογονανθράκων σην Κύπρο μετά τον γ΄ γύρο παραχωρήσεων και ο ρόλος της Ελλάδος

Η υπογραφή τον Απρίλιο του 2017 τριών νέων συμβάσεων παραχώρησης των τεμαχίων 6, 8 και 10, όπως και η ένταξη της ΕΝΙ στην κοινοπραξία του τεμαχίου 11 μαζί με την Total, μεταβάλλουν προς το θετικότερο τις δυναμικές εξέλιξης της κυπριακής πολιτικής υδρογονανθράκων αλλά και της δυνατότητας εξαγωγής τους προς την Ελλάδα και την Ε.Ε. είστε μέσω LNG είτε μέσω του αγωγού East Med.

Η συμμετοχή της μεγαλύτερης ιδιωτικής εταιρίας πετρελαίου στον κόσμο (Exxon) σε συνδυασμό με μια κρατική εταιρία (Qatar Petroleum) από τη μεγαλύτερη εξαγωγό LNG χώρα του κόσμου, αναβαθμίζουν ποιοτικά το επίπεδο συνεργασιών ανάμεσα στο Κυπριακό δημόσιο και τη διεθνή πετρελαϊκή βιομηχανία διευρύνοντας και εμπλουτίζοντας την παρουσία της στην έως σήμερα οριοθετημένη Κυπριακή ΑΟΖ.

Είναι δε αξιοσημείωτο ότι ολόκληρη η διαδικασία του διαγωνισμού από την προκήρυξη έως την υπογραφή κράτησε 10 μήνες, πολύ λιγότερο από τους 24-30 μήνες που χρειάζεται η ολοκλήρωση μιας αντίστοιχης διεργασίας στην Ελλάδα παρά τις προσπάθειες βελτίωσης της διαδικασίας που υποτίθεται ότι θα προκύπταν από την ίδρυση της ΕΔΕΥ.

Η είσπραξη €103,5 εκατομμυρίων από τα bonus υπογραφής είναι το μικρότερο από τα μεσοπρόθεσμα δυνητικά οφέλη. Το σημαντικότερο από την υπόθεση των signature bonus εντοπίζεται στην καταβολή €80 εκατομμυρίων από τους αναδόχους του τεμαχίου 10 και στη δέσμευση τους για γεώτρηση εντός -πιθανότατα του ΄β εξαμήνου του 2018- γεγονότα ενδεικτικά της σοβαρότητας των πιθανοτήτων που αποδίδονται στις προοπτικές μιας ανακάλυψης.

Μια δεύτερη ανακάλυψη κοιτάσματος εντός της Κυπριακής ΑΟΖ θα ξεκλειδώσει τις αποτελματωμένες προσπάθειες εξεύρεσης μιας αγοράς για την πώληση του πεδίου Αφροδίτη η ανάπτυξη του οποίου ήδη παραπέμπεται από επίσημα χείλη στις καλένδες του 2024, μια καθυστέρηση 4 ετών συγκριτικά με τον αρχικό κυβερνητικό προγραμματισμό και 15 ετών σχετικά με την αρχική ανακάλυψη που έγινε το 2011.

Η ενσωμάτωση της ΕΝΙ στην κοινοπραξία του τεμαχίου 11 με δεδομένη την εμπειρία της στην ανακάλυψη του γειτονικού υπερ-γιγαντιαίου πεδίου Ζόρ τον Αύγουστο του 2015, θα διευκολύνει από άποψη χρηματοδότησης την εκτέλεση της καταταλαιπωρημένης γεώτρησης επί του υποθαλάσσιου πεδίου 11 που θα έπρεπε να είχε ξεκινήσει τον Ιούνιο του 2016 και την οποία η Άγκυρα και ο ηγέτης του Ψευδοκράτους θα επιδιώξουν να εμποδίσουν.

Η «λατινική συμμαχία» που έχει συναφθεί μεταξύ ΕΝΙ και TOTAL εντός της κυπριακής ΑΟΖ διευκολύνει τη διαχείριση του επενδυτικού και πολιτικού ρίσκου εκτέλεσης των γεωτρήσεων και την σε περίπτωση ανακάλυψης εμπορική εκμετάλλευση του δυνητικού αποθέματος σε βάθος δεκαετιών και σε ότι αφορά το τεμάχιο 11 και σε ότι αφορά το γεωπολιτικό πιο «δύσκολο» τεμάχιο 6.

Η ηγετική παρουσία της ΕΝΙ στην Αίγυπτο, ήδη από το 1954, τόσο ως παραγωγός υδρογονανθράκων όσο και ως διαχειριστής, μαζί με την ισπανική Gas Natural, του τερματικού υγροποίησης στην Damietta, διευκολύνουν τις προοπτικές πώλησης του δυνητικού κυπριακού αερίου στην Αίγυπτο ασχέτως των αποφάσεων της Delek για τον τρόπο εμπορικής εκμετάλλευσης της Αφροδίτης, το οποίο και θέλει να στρέψει προς το Ισραήλ ή την εσωτερική αγορά της Αιγύπτου, και όχι στη διαθέσιμη -για πόσο άραγε ακόμη?- δυναμικότητα εξαγωγής ΥΦΑ των τερματικών στο Idku ή τη Damietta .

Στην πραγματικότητα εάν οι γεωτρήσεις της ΕΝΙ στο τεμάχιο 9 είχαν επιτύχει το 2014 και το 2015, η ανάπτυξη της Αφροδίτης θα είχε προχωρήσει με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα μέσω της κοινής ανάπτυξής της με την πολυπόθητη δεύτερη ανακάλυψη αποθέματος στο τεμάχιο 9. Ένας αγωγός που θα ένωνε το τεμάχιο 9 με το τεμάχιο 12 καταλήγοντας στο τερματικό της Damietta αποτελούσε την πλέον ταχεία και λιγότερο κοστοβόρα επιλογή ανάπτυξης της «Αφροδίτης» εν έτει 2015.

Η επιλογή αυτή εξακολουθεί να αποτελεί την πλέον ενδεδειγμένη εναλλακτική αξιοποίησης του μοναδικού κυπριακού κοιτάσματος αερίου σε περίπτωση μιας δεύτερης ανακάλυψης στο τεμάχιο 11, το τεμάχιο 10, ή τα τεμάχια 2,3, και 9 όπου ελπίζουμε να επιστρέψουν οι ENI/KOGAS μέσα στο 2018 για την εκτέλεση των συμβατικών τους υποχρεώσεων.

Λέω ελπίζουμε υπό την προϋπόθεση ότι η κυβέρνηση Αναστασιάδη θα σταθεί στο ύψος των περιστάσεων και δεν θα θυσιάσει την εθνική πολιτική προτεραιότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας στο βωμό της συνέχισης ενός διαλόγου που έχει πλέον εκφυλισθεί στο επίπεδο μονομερούς πίεσης αποδοχής των τουρκικών εξωπραγματικών απαιτήσεων είτε αυτές αφορούν την πρόταση Ερντογάν -αμέσως μετά τη διάσκεψη της Γενεύης- για ανταλλαγή όχι μόνο για επιστροφή εδαφών είτε αυτές αφορούν την απαίτηση της Τουρκίας να έχουν οι πολίτες της τις ίδιες ελευθερίες με τους Ευρωπαίους πολίτες στην Κύπρο.

Από πολιτικής απόψεως η σημαντικότερη εξέλιξη εντοπίστηκε στο ενδιαφέρον της «λατινικής συμμαχίας» για το τεμάχιο 6 που αποτελεί τη βορειοδυτικότερη προέκταση της γεωλογικής ζώνης πέριξ του υποθαλάσσιου όρους Ερατοσθένης. Η περιοχή αυτή που επεκτείνεται εντός και των τεμαχίων 10 και 11 παρουσιάζει συγγενή γεωλογικά και πετρελαιοδυναμικά χαρακτηριστικά με την περιοχή όπου ανακαλύφθηκε το Ζόρ και ως εκ τούτου λογικά συγκέντρωσε το ενδιαφέρον των Διεθνών Πετρελαϊκών Εταιριών (ΔΠΕ).

Το τεμάχιο 6 ωστόσο είναι ιδιαιτέρως σημαντικό και γεωπολιτικά καθώς αποτελεί το πρώτο τεμάχιο της Κυπριακής ΑΟΖ που παραχωρείται για εξερεύνηση υδρογονανθράκων στις ΔΠΕ ενώ διεκδικείται από την Τουρκία για λογαριασμό της ίδιας της Τουρκίας. Η Τουρκία ενθαρρυμένη από την πρωτοφανή κατευναστική πολιτική της κυβέρνησης Αναστασιάδη που αποδέχθηκε πλαίσιο πενταμερούς για τη συζήτηση του θέματος των Εγγυήσεων στη Γενεύη τον Δεκέμβριο του 2016 και άλλαξε εσωτερικές νομοθεσίες της Κυπριακής Δημοκρατίας κατόπιν απαίτησης του κατοχικού ηγέτη τον Απρίλιο του 2017, «επιβραβεύει» ήδη την υποχωρητικότητα των Ε/Κ.

Μέσα σε ελάχιστα 24ώρα μετά την πύρρεια νίκη του κ.Ερντογάν στο δημοψήφισμα του Απριλίου, αντί ο απολυταρχίζων πρόεδρος της Τουρκίας να αρχίσει τις συμβιβαστικές του παραχωρήσεις προς τους Ε/Κ όπως -απιστεύτως- εξακολουθούν ορισμένοι να πιστεύουν στην Λευκωσία, προχώρησε στην παράνομη δέσμευση μεγάλης περιοχή της Κυπριακής ΑΟΖ νοτιοδυτικά της Πάφου για εκτέλεση ασκήσεων με πραγματικά πυρά και θα χρησιμοποιήσει το Barbaros για τη διενέργεια παράνομων σεισμικών ερευνών εντός της Κυπριακής ΑΟΖ επί σειρά μηνών την άνοιξη-καλοκαίρι του 2017, αρχής γενομένης από τον κόλπο της Αμμοχώστου.

Αυτό το άκρως επικίνδυνο μείγμα τουρκικού απολυταρχισμού στο εσωτερικό, γεωστρατηγικού αναθεωρητισμού στο εξωτερικό και ελληνοκυπριακής διαπραγματευτικής χρεοκοπίας στο Κυπριακό, δημιουργούν συνθήκες περαιτέρω αποθράσυνσης της τουρκικής επιθετικότητας. Για αυτόν ακριβώς το λόγο θα πρέπει να αναμείνουμε ότι η Τουρκία θα επιχειρήσει να αντιδράσει κατά τρόπο πιο έντονο και επιχειρησιακά αναβαθμισμένο συγκριτικά με το 2014 σε περίπτωση που η «λατινική συμμαχία» θα επιχειρήσει- όπως ανακοίνωσε η εκπρόσωπος της TOTAL στις 7 Απριλίου- να προχωρήσει σε γεώτρηση μέσα στο ΄β εξάμηνο του 2018.

Αυτό δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση αναβολή της προγραμματισμένης γεώτρησης, αλλά επιβάλλει έναν ισχυρότερο και συστηματικότερο σχεδιασμό σε επίπεδο αμυντικής διπλωματίας και προετοιμασίας διαχείρισης ελεγχόμενων κρίσεων χαμηλής έως μεσαίας έντασης, ανάλογης με εκείνη που επικράτησε τον Οκτώβριο-Νοέμβριο του 2011 όταν η Άγκυρα επιχείρησε να παραβιάσει με στρατιωτικά μέσα τη ζώνη αποκλεισμού ασφαλείας που δημιουργείται πέριξ μίας ενεργούς πλατφόρμας γεώτρησης.

Θα πρέπει παράλληλα να καταστεί σαφές στη διεθνή κοινότητα και την τουρκοκυπριακή πλευρά ότι δεν αποτελεί προϋπόθεση η επίτευξη Λύσης για να «κοινωνηθούν» τα οφέλη που θα προκύψουν από τη εκμετάλλευση της Αφροδίτης και μεταξύ των κοινοτήτων της Μεγαλονήσου. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι Τ/Κ μπορούν να έχουν πρόσβαση στα έσοδα της Κυπριακής Δημοκρατίας από την πώληση των υδρογονανθράκων χωρίς προηγουμένως την επίτευξη Λύσης ούτε είναι προφανώς δυνατή η συμμετοχή τους στην όποια διαδικασία αδειοδοτήσεων όσο εξακολουθεί να υφίσταται Ψευδοκράτος.

Σημαίνει ωστόσο ότι το φυσικό αέριο μπορεί να είναι διαθέσιμο προς πώληση και στην κατεχόμενη επικράτεια της Κυπριακής Δημοκρατίας έτσι ώστε η εξοικονόμηση ενέργειας που θα προκύψει από τη μη εισαγωγή μαζούτ να ωφελήσει το σύνολο του πληθυσμού απομακρύνοντας κατά το δυνατόν τους Τ/Κ από την πλήρη ενεργειακή τους εξάρτηση στην Άγκυρα. Δυστυχώς όλα τα παραπάνω προϋποθέτουν την ανακάλυψη αποθεμάτων και αυτό προϋποθέτει τη διενέργεια γεωτρήσεων, την ύπαρξη σταθερής χερσαίας βάσης για την υποστήριξη των γεωτρήσεων αυτών και την οριστική επίλυση του αλαλούμ που επικρατεί στο λιμάνι της Λεμεσού μετά την πρόχειρα προετοιμασμένη ιδιωτικοποίηση του.

Κάτι τέτοιο δεν είναι δυστυχώς τόσο αυτονόητο όσο ακούγεται. Εξακολουθεί να υπάρχει ο πειρασμός σε διάφορους κύκλους εντός και εκτός Κύπρου να διασυνδεθούν εκ νέου οι γεωτρήσεις με τις δικοινοτικές συνομιλίες κατά τρόπο που οι πρώτες θα παραπεμφθούν στις καλένδες για να συνεχιστούν οι δεύτερες, όσο αδιέξοδη και εάν έχει καταστεί η συνέχιση τους.

Εάν η Ελλάδα θέλει να προωθήσει σοβαρά τον αγωγό East Med και να καλύψει μέρος των αναγκών της από το φυσικό αέριο της Ν.Α. Μεσογείου θα πρέπει να σταθεί αλληλέγγυα με την Κυπριακή Δημοκρατία στις προσπάθειες της να αξιοποιήσει τον δυνητικό της ενεργειακό πλούτο και να διδαχθεί από τις επιτυχίες της Κύπρου στην οργάνωση του τομέα διαχείρισης της Εξερεύνησης και Παραγωγής Υ/Α.
------------------
Ο Dr Θεόδωρος Τσακίρης είναι Επίκουρος Καθηγητής Γεωπολιτικής & Ενεργειακής Πολιτικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας, Επικεφαλής Ενεργειακού Προγράμματος ΕΛΙΑΜΕΠ.
Το άρθρο περιλαμβάνεται στην έκδοση GREEK ENERGY 2017 που εκδίδει το επιτελείο του energypress