Γ. Καστριώτης: Η επίσκεψη Λαβρόφ, οι αγωγοί και... τα αινίγματα

Η επίσκεψη μπορεί να συνδέεται με τις εκδηλώσεις του «2016 Ετος Ρωσίας», αλλά οι συνομιλίες που θα έχει στην Αθήνα ένας από τους κορυφαίους παγκοσμίως διπλωμάτες, εκπρόσωπος μιας Ρωσίας που δείχνει αποφασισμένη να ανακτήσει πρωταγωνιστικό ρόλο στη Μέση Ανατολή, την Ανατολική Μεσόγειο αλλά και στα Βαλκάνια, αλλά και ένας σταθερός φίλος της Ελλάδας και της Κύπρου, όπως είναι ο Σ. Λαβρόφ, αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα.

Ο επικεφαλής της ρωσικής διπλωματίας έρχεται στην Αθήνα μετά από μια περίοδο που σημαδεύτηκε από την αποκατάσταση των σχέσεων της Μόσχας με την Αγκυρα, και για την Αθήνα έχει ιδιαίτερη σημασία να αποκρυπτογραφηθεί ο τρόπος που αυτή η νέα κατάσταση και η εμφανής άτυπη συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών στη Συρία επηρεάζει ισορροπίες στα ελληνοτουρκικά αλλά κυρίως στο Κυπριακό. Η ταύτιση σε πολλά μεγάλα ζητήματα της Αθήνας με την Ουάσιγκτον, με την προσδοκία της στήριξης στο θέμα του χρέους, οι άστοχοι χειρισμοί με την υποτιθέμενη οικονομική βοήθεια που θα έφθανε από τη Ρωσία στη διάρκεια της πρώτης διαπραγμάτευσης της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και η απουσία συνέχειας στα σχέδια συνεργασίας που κάθε φορά εξαγγέλλονται σε ανώτατο επίπεδο κρατούν σε ασφυκτική στασιμότητα τις διμερείς σχέσεις.

Η μετατόπιση του ενδιαφέροντος της Ρωσίας προς τη Μέση Ανατολή αλλά και τα Δυτικά Βαλκάνια περιορίζει σημαντικά τον γεωστρατηγικό σχεδιασμό της σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, που περιορίζεται στο Αιγαίο ως θαλάσσια περιοχή από την οποία διέρχεται ο στρατηγικά αναβαθμισμένος Στόλος της Μαύρης Θάλασσας, αλλά και στον ρόλο της χώρας μας ως μέλους της ΕΕ.

Η Αθήνα αναζητά ισορροπίες, καθώς σε μια περίοδο που η επιβίωση της χώρας εξαρτάται άμεσα από την ΕΕ δεν επιθυμεί να ταυτισθεί με τις χώρες που με ευκολία ο ευρωπαϊκός συντηρητικός Τύπος και κυβερνήσεις σπεύδουν να χαρακτηρίζουν «Δούρειο Ιππο» της Ρωσίας.

Οι κυρώσεις
Οι διμερείς σχέσεις υποφέρουν από την πολιτική των κυρώσεων που έχει επιβάλει η ΕΕ για το θέμα της Κριμαίας και παρά τις προσδοκίες που κατά καιρούς καλλιεργούσαν και πολιτικοί παράγοντες στην Αθήνα, η Μόσχα κάθε άλλο παρά είναι πρόθυμη να προβεί σε «εξαιρέσεις».Η Μόσχα αναγνωρίζει τον σημαντικό ρόλο που έχει η Ελλάδα όπως και αρκετές άλλες ευρωπαϊκές χώρες στη συγκράτηση του αντιρωσικού «μένους» ευρωπαϊκών χωρών όπως η Πολωνία και οι Βαλτικές χώρες που επιδιώκουν και επιμένουν στην πολιτική των κυρώσεων και της αντιπαράθεσης με τη Ρωσία...

Μεγάλο κεφάλαιο παραμένει η ενεργειακή συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών. Ενα κεφάλαιο το οποίο άρχισε να γράφεται πριν από σχεδόν 25 χρόνια με τη συζήτηση του αγωγού Μπουργκάς - Αλεξανδρούπολη, συνεχίστηκε με το σχέδιο για τη Νότια Διαδρομή του South Stream, αργότερα με τον αγωγό Turkish Stream. Χωρίς κανένα από τα σχέδια αυτά να έχει υλοποιηθεί.

Σήμερα μετα την αποκατάσταση των ρωσοτουρκικών σχέσεων έχει αναθερμανθεί το σχέδιο του Turkish Stream. Ενα σχέδιο που ενδιαφέρει την Ελλάδα αλλά υπάρχουν ερωτηματικά για την οικονομική βιωσιμότητά του, καθώς είναι ένας αγωγός κυρίως με «πολιτικό» πρόσημο και σκοπιμότητα. Η παράκαμψη της Ουκρανίας στη μεταφορά ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη και η διεύρυνση και η εμβάθυνση της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης από τη Ρωσία είναι οι λόγοι που η Μόσχα κρατά ζωντανό το σχέδιο του Turkish Stream. Ομως ακόμη και για τον κολοσσό Gazprom ένα τόσο μεγάλο και ακριβό έργο δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στις πολιτικές στοχεύσεις.

Καθώς η Μόσχα σε συνεργασία με το Βερολίνο προωθεί τον Nord Stream II, η οικονομική σημασία του Turkish Stream με την εξαίρεση φυσικά της μεγαλύτερης πρόσδεσης της Τουρκίας στη ρωσική ενεργειακή αγορά περιορίζεται, καθώς οι προοπτικές ανάπτυξης της οικονομίας και συνεπώς η ζήτηση φυσικού αερίου στα Βαλκάνια είναι περιορισμένες, ενώ στο σκέλος του σχεδιασμού για να καταλήγει το ρωσικό φυσικό αέριο στην Ιταλία απαιτεί νέες σημαντικές επενδύσεις (για το σχέδιο του υποθαλάσσιου αγωγού «Ποσειδών»). Ακόμη και για την Τουρκία όμως και παρά τις σημαντικές εκπτώσεις που προσφέρει η Μόσχα, το ρωσικό φυσικό αέριο θα αποδεικνύεται πιο ακριβό από το ιρανικό, το ιρακινό που φθίνει με τους υπάρχοντες και υπό κατασκευή αγωγούς στην τουρκική αγορά.

Το μεγάλο εμπόδιο όμως στον Turkish Stream είναι η πολιτική δύο μέτρων που ακολουθεί η ΕΕ. Ετσι, ενώ οι Βρυξέλλες κάνουν τα «στραβά μάτια» στο σχέδιο του Nord Stream II, παρά τις αντιδράσεις των χωρών-μελών της Ανατολικής Ευρώπης και της Βαλτικής, εγείρουν θέματα παραβίασης της κοινοτικής νομοθεσίας για τον Turkish Stream. Ο Σεργκέι Λαβρόφ, την περασμένη Τρίτη. συνέδεσε την επέκταση του αγωγού προς την Ευρώπη, με την επίσημη δέσμευση της ΕΕ ότι συμφωνεί με το έργο και είναι έτοιμη να δεχθεί το ρωσικό φυσικό αέριο.

Η... μπάλα και το γήπεδο
Ο κ. Λαβρόφ ουσιαστικά φέρνει την «μπάλα» για το μεγάλο αυτό ενεργειακό έργο στο «γήπεδο» της Κομισιόν, καλώντας ουσιαστικά και την Αθήνα να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση εάν θέλει να δει την υλοποίηση αυτού του αγωγού που θα ενισχύσει τον ρόλο της χώρας μας, σε συνδυασμό με τον αγωγό ΤΑΡ και τα σχέδια για μεταφορά φυσικού αερίου LNG στην Καβάλα και στην Αλεξανδρούπολη και από εκεί προς τα Βαλκάνια, στην ομαλή κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της Ευρώπης.

Στον αγωγό αυτό υπάρχει ισχυρή αντίδραση καθώς θεωρείται ότι έρχεται σε σύγκρουση με βασικές αρχές της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ενωσης και της Στρατηγικής Ενεργειακής Ασφάλειας, που βασικό πυλώνα έχει την απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο και τη διαφοροποίηση πηγών και οδών μεταφοράς ενέργειας.Το μεγάλο «αφεντικό» της Gazprom, Αλεξέι Μίλερ, ανακοίνωσε τη Δεύτερα, θέλοντας να μεταφέρει την πίεση στις Βρυξέλλες, ότι οι δύο γραμμές του Turkish Stream που θα φθάνουν στην Τουρκία θα είναι έτοιμες μέχρι το τέλος του 2019.

Σημαντική για την Αθήνα είναι και η συζήτηση με τον Σερκγέι Λαβρόφ για το Κυπριακό λόγω του ρόλου της Ρωσίας ως μόνιμου μέλους του ΣΑ, αλλά και της ενασχόλησης του ίδιου με το Κυπριακό τώρα ως υπουργού Εξωτερικών και πριν ως μονίμου αντιπροσώπου της Ρωσίας στα Ηνωμένα Εθνη.

Στήριξη
Για την Αθήνα αλλά και για τη Λευκωσία είναι σημαντικό να διασφαλισθεί ότι η ρωσοτουρκική προσέγγιση δεν επηρεάζει τη διαχρονική στήριξη της Ρωσίας στις προσπάθειες αναζήτησης λύσης του Κυπριακού βάσει των αποφάσεων του ΣΑ και δεν ασκεί πιέσεις και εκβιαστικά χρονοδιαγράμματα.

Η Ρωσία εκτός των ιδιαίτερων συμφερόντων που έχει στην Κύπρο έχει δικαιολογημένο ενδιαφέρον για το Κυπριακό, καθώς η διαδικασία των συνομιλιών συμπίπτει χρονικά με την «ολική επιστροφή» της Ρωσίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Στο πλαίσιο αυτό είναι γνωστή η αντίθεση της Ρωσίας σε ιδέες που προβλέπουν ρόλο του ΝΑΤΟ σε ένα νέο σύστημα ασφαλείας που θα αντικαταστήσει το σύστημα Εγγυήσεων μετά τη Λύση ή τις προτάσεις που προβλέπουν δημιουργία τουρκικής και ελληνικής βάσης στο νησί.

Αντιθέτως η Μόσχα θα ήταν πρόθυμη να συζητήσει προτάσεις όπως αυτή που έχει παρουσιάσει η Λευκωσία και προβλέπει την παραμονή δύναμης του ΟΗΕ στο νησί υπό το Κεφάλαιο 7, καθώς έτσι και η Ρωσία ως μόνιμο μέλος του ΣΑ του ΟΗΕ θα έχει λόγο . Η υποστήριξη μιας τέτοιας πρότασης θα φέρει σε δύσκολη θέση την Αγκυρα,που θέλει απλώς την διατήρηση του καθεστώτος των Εγγυήσεων και την παραμονή τουρκικών δυνάμεων στο νησί.

(Έθνος)