To πρόβλημα είναι η εθνική μας κουλτούρα, όχι ο Ελληνας

Αποτελεί πλέον κοινή πίστη από την πλευρά όλων των ειδικών, ότι η χώρα μας συγκαταλέγεται στις οικονομίες του κόσμου που δεν διαθέτουν κανέναν από τους προσδιοριστικούς παράγοντες για οικονομική ανάπτυξη. Οι προσδιοριστικοί παράγοντες που προσελκύουν επενδύσεις, οι οποίες οδηγούν σε οικονομική ανάπτυξη και κοινωνική ευημερία, είναι η υψηλή παραγωγικότητα και η ποιότητα των θεσμών όπως η γρήγορη και αμερόληπτη απονομή δικαιοσύνης, η αποτελεσματική γραφειοκρατία, ο έλεγχος της διαφθοράς, οι υπεύθυνες κυβερνήσεις, κ. λπ.

Ποιες είναι οι βασικές αιτίες για τη χαμηλή παραγωγικότητα της χώρας μας και την κακή ποιότητα των θεσμών της; Οι εμπειρίες μας μάς έχουν διδάξει ότι το πρόβλημα δεν είναι ο Ελληνας, αλλά η εθνική μας κουλτούρα, η οποία με τη σειρά της διαμορφώνει την κουλτούρα όλων όσοι ζούμε σ’ αυτήν τη χώρα, δηλαδή πώς επικοινωνούμε, πώς συναποφασίζουμε και τι μας παρακινεί. Ισχυρή απόδειξη ότι ο Ελληνας δεν είναι το πρόβλημα, αποτελεί το γεγονός ότι μόλις βρεθεί σε ένα καλύτερο περιβάλλον και μια άλλη, πιο συναινετική και δημιουργική εθνική κουλτούρα, αλλάζει, προς το καλύτερο, και η δική του συμπεριφορά. Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγει κανείς παρατηρώντας την αλλαγή συμπεριφοράς των Ελλήνων επιστημόνων και επαγγελματιών που επέστρεψαν στη χώρα μας ύστερα από μια επιτυχημένη καριέρα στο εξωτερικό. Είναι πράγματι εντυπωσιακό το πόσο γρήγορα «ελληνοποιούνται»! Αντίστοιχα παραδείγματα υπάρχουν πολλά σε όλες τις εκφάνσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

Πολλοί είναι αυτοί που πιστεύουν ότι στην κρίσιμη κατάσταση που βρισκόμαστε σήμερα, συζητήσεις για τη βελτίωση του συστήματος διακυβέρνησης και της εθνικής μας κουλτούρας αποτελούν πολυτέλεια και ότι θα πρέπει να στρέψουμε την προσοχή μας σε μέτρα που θα μας δώσουν άμεσα αποτελέσματα. Υπάρχουν όμως και πολλοί άλλοι που έχουν αντίθετη άποψη, με τους οποίους και συντάσσομαι. Πρώτον, γιατί πιστεύω ότι καμία αλλαγή προς το καλύτερο δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί χωρίς τη βελτίωση του τρόπου που επικοινωνούμε και συναποφασίζουμε και, δεύτερον, γιατί αυτό που χρειάζεται σήμερα η χώρα μας είναι η κινητοποίηση του Ελληνα -που σήμερα βρίσκεται σε καθεστώς πλήρους αμηχανίας και αδράνειας- και η εμπλοκή του σε δράσεις προς τη σωστή κατεύθυνση, με προοπτική και δικαίωμα στην ελπίδα. Εκτιμώ ότι παρά τις, ομολογουμένως χωρίς προηγούμενο, προσπάθειες της κυβέρνησης να εξορθολογίσει τα δημοσιοοικονομικά μας και να περιορίσει τις δαπάνες του Δημοσίου, δεν κατάφερε, ούτε να ενημερώσει σωστά τους πολίτες για τη σοβαρότητα της κατάστασης και τα αίτια που μας οδήγησαν σ’ αυτή την κρίση, αλλά ούτε να τους κινητοποιήσει προς τη σωστή κατεύθυνση και ενέργειες για την έξοδό μας από αυτή. Ετσι, η μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών, παραμένει αμήχανα αμέτοχη και, λόγω αδυναμίας καλής πληροφόρησης, θεατής των εξελίξεων. Αυτό βέβαια δεν προκαλεί έκπληξη, εάν αναλογιστούμε ότι οι περισσότεροι από τους πολιτικούς μας και τους καθ’ ύλην αρμόδιους δεν γνώριζαν την κρισιμότητα της κατάστασής μας μέχρι που τα spreads έφθασαν σε δυσθεώρητα ύψη.

Η βασική αιτία αυτής της μεγάλης αδυναμίας μας, οφείλεται στο γεγονός ότι δεν είμαστε διαλεκτική χώρα. Παρότι φαίνεται να αφιερώνουμε περισσότερο χρόνο για διάλογο και έχουμε αναλογικά πολύ περισσότερα ΜΜΕ απ’ ό, τι οι άλλες χώρες, ο λόγος μας είναι, στη χειρότερη περίπτωση, συγκρουσιακός και, στις περισσότερες περιπτώσεις, γενικός και αόριστος, χωρίς να οδηγεί σε συναίνεση και συναπόφαση. Θεωρώ λοιπόν ότι αυτό είναι το βασικό πρόβλημα της κοινωνίας και, επομένως, η επιτυχής αντιμετώπισή του χρήζει άμεσης προτεραιότητας. Το πόσο διαλεκτική είναι μια χώρα, δηλαδή, πόσο καλή είναι η ποιότητα του διαλόγου και πόσο αποτελεσματική είναι η υλοποίηση των αποφάσεών της, έχει άμεση σχέση με την ποιότητα της εθνικής της κουλτούρας. Εξι είναι τα στοιχεία που συνθέτουν την κουλτούρα μιας χώρας: πρώτον, το όραμά της, δηλαδή το πώς θέλει να είναι για τους πολίτες της και για τη διεθνή κοινότητα. Δεύτερον, ο στόχος της, δηλαδή, το πώς πραγματώνει το όραμά της. Τρίτον, το σύστημα διακυβέρνησής της, αυτό που καθορίζει τους κανόνες και τα όρια συμπεριφοράς των πολιτών της. Τέταρτον, ο διάλογος, που οδηγεί στην επικοινωνία και στη συναπόφαση. Πέμπτον, η εφαρμογή/υλοποίηση, που οδηγεί στα αποτελέσματα των ενεργειών της. Και όλα αυτά στο πλαίσιο του περιφερειακού και διεθνούς περιβάλλοντος και στον βαθμό που αυτό την επηρεάζει.

Το εθνικό όραμα και ο ενεργοποιός στόχος δίνουν την κατεύθυνση και την ένταση των ενεργειών των πολιτών μιας χώρας και σε συνδυασμό με το σύστημα διακυβέρνησης που θέτει τους κανόνες και τα όρια συμπεριφοράς των πολιτών, καθορίζουν τον βαθμό διαλεκτικότητάς της, με απλά λόγια, την ποιότητα του διαλόγου και την αποτελεσματικότητα της εφαρμογής των αποφάσεών της. Παραδείγματος χάρη, θα μπορούσε να είναι ένα υλοποιήσιμο εθνικό όραμα αυτό που ανήγγειλε ο πρωθυπουργός λίγο πριν αναλάβει την ευθύνη διακυβέρνησης της χώρας, δηλαδή: «Να γίνουμε η Δανία του Νότου», εάν συνοδεύονταν από ενεργοποιούς στόχους / προγράμματα σύγκλισης δημοσίων υπηρεσιών, Τοπικής Αυτοδιοίκησης, εργασιακών σχέσεων, κοινωνικής περίθαλψης, δικαιοσύνης, παιδείας όλων των βαθμίδων, κλάδων ενέργειας, μέσων μαζικής μεταφοράς και ενημέρωσης κ. λπ. και συνδυάζονταν με σημαντικές μεταρρυθμίσεις στο σύστημα διακυβέρνησης. Αυτή η διαδικασία σύγκλισης θα έδινε κατεύθυνση και μέτρο σύγκρισης στον κάθε πολίτη και κοινωνική ομάδα, απελευθερώνοντάς τους από την αδράνεια και την εσωστρέφεια στην οποία έχουν περιέλθει και ενεργοποιώντας τους με προοπτική και ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο.

(Καθημερινή, 29/05/11)