Μιχάλης Καϊταντζίδης: Στο σημείο μηδέν τα swaps της ΔΕΗ

Στο σημείο μηδέν βρίσκεται η υπόθεση των ανταλλαγών ενέργειας μεταξύ της ΔΕΗ και τρίτων παικτών, μέσω της οποίας θα επιχειρούνταν το άνοιγμα της αγοράς στη λιγνιτική παραγωγή, θέμα για το οποίο η Ελλάδα βρίσκεται στα πρόθυρα της παραπομπής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.

Μέχρι στιγμής, το βέβαιο είναι ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμμένει στις μέχρι στιγμής αποφάσεις της, δηλαδή στην ουσία, που είναι λήψη μέτρων, με ευθύνη της Ελληνικής Κυβέρνησης, ώστε η κρατική υπερδεσπόζουσα εταιρεία, δηλαδή η ΔΕΗ, να περιορίσει τη συμμετοχή του σε ενεργειακούς πόρους, όπως ο λιγνίτης, τους οποίους μέχρι στιγμής εκμεταλλεύεται μονοπωλιακά.

Η ελληνική αντίδραση ως συνήθως, εστιάζεται στην επιλογή τρόπων που θα τηρήσουν το γράμμα των υποχρεώσεων, αλλά στην ουσία δεν θα επιφέρουν καμία αλλαγή στο σημερινό καθεστώς. Έτσι επιλέγηκε η ανταλλαγή ηλεκτρικής ενέργειας (energy swaps) που παράγει η ΔΕΗ, με άλλες εταιρείες, κατά προτίμηση τρίτων χωρών, οι οποίες διαθέτουν αντίστοιχες μονάδες.

Θεωρητικά ένα παρόμοιο σχήμα θα μπορούσε να έχει την αποδοχή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καθώς θα επιτρέψει την είσοδο στην ελληνική αγορά και άλλων παικτών, οι οποίοι θα μπορούν να διαπραγματεύονται τις ποσότητες αυτές στην ημερήσια αγορά, ή και με επιλέγοντες πελάτες. Ωστόσο στην εικονική εφαρμογή του συστήματος φάνηκε ότι η διαδικασία αυτή από την μεριά της ΔΕΗ αντιμετωπίζεται ως μία λογιστική διαδικασία.

Δηλαδή ως διαχείριση της διαφοράς τιμής, ενός προϊόντος που παράγουν δύο εταιρείες σε διαφορετικές αγορές, όπως επισημαίνει στο euro2day παράγων της ενεργειακής αγοράς. Όταν δε ρωτήθηκε άλλος παραγωγός στην Ελλάδα, αν τον ενδιέφερε επιχειρηματικά να συμμετάσχει στη διαδικασία των energy swaps, απάντησε ότι η δουλειά που ξέρει είναι η παραγωγή και εμπορία ηλεκτρικής ενέργειας και όχι η διαχείριση χρηματιστηριακών παραγώγων.

Σύμφωνα με τον καθηγητή του ΕΜΠ και πρώτο πρόεδρο της ΡΑΕ, Παντελή Κάπρο, αυτό στο οποίο θα έπρεπε να στοχεύει τόσο η Κυβέρνηση, όσο και η ΔΕΗ ως σύνολο, είναι η διαμόρφωση συνθηκών ανταγωνισμού στην ελληνική ενεργειακή αγορά, η οποία θα λειτουργεί υπέρ των καταναλωτών και υπέρ της ανάπτυξης.

Η άποψη του ίδιου για τα swaps είναι ότι όχι μόνο δεν βοηθούν στην επίλυση του προβλήματος, που είναι η πρόσβαση περισσότερων παικτών σε λιγνίτη και νερά, ώστε να αναπτυχθεί ο ανταγωνισμός, αλλά αφαιρούν και υπεραξίες από τη ΔΕΗ.

Υποστηρίζει δηλαδή ο κ. Κάπρος ότι με τον τρόπο αυτό, η ΔΕΗ, θα υποχρεωθεί να παραχωρήσει μέρος της διαφοράς μεταξύ της οριακής τιμής του συστήματος (χονδρική τιμή) για κάθε μεγαβατώρα και της τιμής παραγωγής των λιγνιτικών ή των υδροηλεκτρικών, σε αυτόν με τον οποίο θα ανταλλάξει ενέργεια και την οποία δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι μπορεί να αντισταθμίσει μέσω της ανταλλαγής σε άλλη χώρα, λόγω των διαφορετικών συνθηκών που επικρατούν εκεί.

Το μοντέλο που προτείνει ο κ Κάπρος, και το οποίο έχει ήδη κοινοποιήσει στο ΥΠΕΚΑ, είναι η διαμόρφωση μίας προθεσμιακής αγοράς με δικαίωμα προαίρεσης. Δηλαδή να μπορεί ο ανεξάρτητος παίκτης να διαμορφώνει ένα χαρτοφυλάκιο με ποσότητα ενέργειας (μεγαβατώρες) από λιγνιτικά και υδροηλεκτρικά, την οποία θα διαθέτει στη συνέχεια σε πελάτες, μέσω διμερών συμβολαίων.

Παρόμοιο σύστημα είχε προτείνει ο ίδιος το 2002 ως πρόεδρος της ΡΑΕ, ενόψει της μεθοδολογίας που θα επιλέγονταν για τη λειτουργία της ημερήσιας αγοράς. Ωστόσο η πρότασή του βρέθηκε αντιμέτωπη με τη ΔΕΗ, διοίκηση και συνδικάτο και τελικά επελέγη η μέθοδος του pool, η οποία εφαρμόζεται συμπτωματικά στις ευρωπαϊκές χώρες που ειρωνικά αποκαλούνται PIGS.

Εν πάση περιπτώσει, σε τεχνοκρατικό επίπεδο, θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δεν πρόκειται να αποδεχτεί μεθοδολογία ανταλλαγών ενέργειας, που θα φαλκιδεύει τη βασική αρχή που έχει θέσει, δηλαδή πρόσβαση τρίτων σε παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνίτη.

Πώληση μονάδων;

Ωστόσο, οι χρονικοί περιορισμοί που έχει θέσει παρέρχονται, και η απραξία είναι πλήρης. Σύμφωνα με αυτούς που παρακολουθούν από κοντά την υπόθεση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένει την επικύρωση του μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού προγράμματος και την οριστικοποίηση του καταλόγου των προς αποκρατικοποίηση εταιρειών, προκειμένου να επαναπροσδιορίσει χρονοδιαγράμματα για τη ΔΕΗ.

Ωστόσο, μέχρι στιγμής, σε επίπεδο Επιτροπής η συμμόρφωση της ΔΕΗ με το κοινοτικό καθεστώς, αποτελεί προτεραιότητα, ενώ η είσοδος στρατηγικού επενδυτή, ή οποιαδήποτε άλλη μορφή ιδιωτικοποίησης έρχεται σε δεύτερη μοίρα. Για το άνοιγμα της αγοράς ηλεκτρισμού στην Ελλάδα, η Επιτροπή έχει δεχτεί έντονες πιέσεις από ευρωπαϊκές ενεργειακές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα, όπως η ιταλική Edison.

O αντιπρόεδρος της τελευταίας Ρομπέρτο Πότι, μιλώντας την περασμένη Πέμπτη στο συνέδριο του Economist, τόνισε με έμφαση ότι «το μερίδιο της ΔΕΗ είναι σήμερα από τα υψηλότερα στην ΕΕ, και η διαδικασία ιδιωτικοποίησης της μπορεί να οδηγήσει σε ένα υβριδικό (κρατικό- ιδιωτικό) μονοπώλιο της αγοράς, λειτουργώντας σε βάρος της απελευθέρωσης».

Ο ίδιος, μιλώντας με δημοσιογράφους, δεν απέκρυψε το γεγονός, ενώ όπως τόνισε, δε νοείται απελευθερωμένη αγορά, με πρόσβαση μίας μόνο εταιρείας, σε φθηνές ενεργειακές πηγές, όπως ο λιγνίτης και το νερό, καθώς οι υπόλοιποι παίκτες της αγοράς, δεν μπορούν να την ανταγωνιστούν.

Όσο για το τι θα γίνει στο άμεσο μέλλον, οι περισσότεροι παράγοντες της διαβλέπουν ότι η πώληση λιγνιτικών μονάδων της ΔΕΗ, θα έρθει σύντομα στο προσκήνιο. Την άποψη αυτή στηρίζουν στο ότι τα μοντέλα ανταλλαγής ενέργειας, έτσι όπως τα σκέφτεται η ΔΕΗ, δεν καλύπτουν τους όρους για πραγματικό άνοιγμα της αγοράς και στο μόνο που απαντούν, είναι η εφεύρεση μίας κομπίνας για να ξεγελάσουμε την ΕΕ, όπως λέει στο euro2day, πανεπιστημιακός με μεγάλη εμπειρία στο θέμα.

Η προοπτική πώλησης μονάδων της ΔΕΗ, που έχει ήδη τεθεί στο μνημόνιο Ελληνικής Κυβέρνησης-Τρόϊκας ως λύση, θα ικανοποιεί ταυτόχρονα το ένα ζητούμενο που είναι η κάποιας μορφής ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ, σε συνδυασμό με το ζητούμενο για την ΕΕ, που είναι το άνοιγμα της αγοράς λιγνίτη, αφού η λιγνιτική παραγωγή δεν θα ανήκει μόνο στη ΔΕΗ.

Αυτό μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους, είτε δηλαδή με πώληση μόνο συγκεκριμένων μονάδων, ή μονάδων με λιγνιτορυχεία, ή δημιουργία μικτών σχημάτων ΔΕΗ-τρίτων, στα οποία η ΔΕΗ θα έχει μειοψηφικό ποσοστό.

(Euro2day, 23/5/2011)