Πόσο κοστίζουν οι πολιτικές χαμηλών εκπομπών άνθρακα στη ΝΑ Ευρώπη;

Η υλοποίηση πολιτικών και μέτρων χαμηλών/ μηδενικών εκπομπών άνθρακα, πέρα από τα προφανή περιβαλλοντικά οφέλη, επιβαρύνει οικονομικά τους τελικούς καταναλωτές στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και αν ναι πόσο?

Αυτό είναι ένα από τα κεντρικά ερωτήματα του έργου ‘Low Carbon South East Europe (LOCSEE)’ στο οποίο συμμετέχει ως εταίρος το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (ΕΑΑ). Το έργο αυτό (www.locsee.eu) ξεκίνησε τον Οκτώβριο 2012, ολοκληρώνεται στο τέλος του 2014 και συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης μέσω του διακρατικού Προγράμματος «Χώρος Νοτιοανατολικής Ευρώπης» (South East Europe/ SEE).

Η οικονομική συμπεριφορά μέτρων μείωσης εκπομπών αερίων θερμοκηπίου στην Ελλάδα έχει μελετηθεί σε βάθος μέχρι σήμερα από την ερευνητική ομάδα του ΕΑΑ, που απαρτίζεται από ερευνητές και επιστήμονες του Ινστιτούτου Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΙΕΠΒΑ). Οπως αναφέρεται σε σχετική ερευνητική εργασία της ομάδας που έχει δημοσιευτεί σε διεθνές επιστημονικό περιοδικό με κριτές, το 45% περίπου του δυναμικού μείωσης εκπομπών αερίων θερμοκηπίου στα κτίρια κατοικιών εκτιμήθηκε ότι συνοδεύεται από καθαρό οικονομικό όφελος για τον τελικό καταναλωτή όταν μαζί με το κόστος επένδυσης και λειτουργίας των σχετικών μέτρων συνυπολογιστεί και η εξοικονόμηση ηλεκτρισμού και συμβατικών καυσίμων. Στον τριτογενή τομέα τα αποτελέσματα είναι ακόμα πιο ευνοϊκά. To όφελος, για επιτόκιο 6%, υπολογίστηκε για τις κατοικίες σε 0.8 - 198 €/tn ισοδύναμου CO₂ που αποφεύγεται, και σε 5 - 244 €/tn ισοδύναμου CO₂ για τον τριτογενή τομέα (γραφεία, καταστήματα, σχολεία, ξενοδοχεία κλπ.).

Η σχετική έρευνα στο πλαίσιο του LOCSEE για 5 ακόμα χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης (Αλβανία, FYROM, Μαυροβούνιο, Κροατία, Σερβία) δείχνει πως αντίστοιχα ευρήματα με αυτά της Ελληνικής περίπτωσης συναντούμε και σε γειτονικές χώρες.

Πιο συγκεκριμένα, προκειμένου το ΕΑΑ να υποστηρίξει τις πέντε αυτές χώρες στο να απαντήσουν στο προαναφερθέν ερώτημα, ανέπτυξε μοντέλα προσομοίωσης των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου σε τομείς που οι ίδιες οι χώρες έκριναν ως πρώτης προτεραιότητας (κτίρια, μεταφορές, στερεά απόβλητα) και εκτίμησε το δυναμικό και κόστος πιθανών μέτρων μείωσης των εκπομπών αυτών. Ο χρονικός ορίζοντας ανάλυσης καλύπτει την περίοδο έως το 2030.

Τί προέκυψε λοιπόν για ενεργειακούς τομείς της Νοτιοανατολικής Ευρώπης όπου έγινε από το ΕΑΑ αυτό το λεπτομερές τεστ προσομοίωσης?

Στα κτίρια (FYROM, Μαυροβούνιο) εξετάστηκαν και αξιολογήθηκαν 14 πιθανά μέτρα μείωσης εκπομπών (μόνωση οροφής/ εξωτερικών τοίχων, ενεργειακά αποδοτικοί λαμπτήρες, ηλιακοί συλλέκτες για ζεστό νερό, Building Management Systems/BMS, κ.ά.). Η συνδυασμένη εφαρμογή τους στις κατοικίες μπορεί να μειώσει κατά 13 - 19% τις ισοδύναμες εκπομπές CO₂ το 2020 σε σύγκριση με το Σενάριο Αναφοράς, και κατά 21 - 24% στον τριτογενή τομέα. Η οικονομική αξιολόγηση έδειξε ότι το 45 - 50% του δυναμικού αυτού (με εξαίρεση τον τριτογενή τομέα στη FYROM, όπου το αντίστοιχο ποσοστό είναι 27%) συνεπάγεται καθαρό οικονομικό όφελος για τους χρήστες των κτιρίων. Το όφελος αυτό υπολογίστηκε από το ΕΑΑ σε 37 - 420 €/tn ισοδύναμου CO₂ για τον οικιακό τομέα, και σε 10 - 582 €/tn ισοδύναμου CO₂ για τον τριτογενή.

Στις μεταφορές (Αλβανία, Κροατία) αξιολογήθηκαν 11 μέτρα μείωσης εκπομπών (υβριδικά οχήματα, ενίσχυση δημόσιων μεταφορών, ανανέωση στόλου, κλπ.). Και εδώ, πλέον του 40% του δυναμικού συνοδεύεται από οικονομικό όφελος (10 - 365 €/tn ισοδύναμου CO₂) και εντοπίζεται σε μέτρα που αφορούν στις δημόσιες μεταφορές και στην περιβαλλοντικά φιλική οδήγηση.

Λαμβάνοντας υπόψη τη δύσκολη οικονομική κατάσταση τόσο στην Ελλάδα όσο και σε όλες τις προαναφερθείσες χώρες, τις κοινωνικές πιέσεις για διατήρηση αλλά και αύξηση των θέσεων εργασίας, καθώς και την αυξημένη ευπάθεια των χωρών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης στην κλιματική αλλαγή, τα προαναφερθέντα αποτελέσματα δείχνουν πολύ απλά ότι «δυναμικό μείωσης εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και υπάρχει και συμφέρει».

Το κύριο επομένως στοίχημα δεν είναι μόνο το να διευκολυνθούν οι καταναλωτές στις χώρες αυτές ώστε να αναλάβουν το αρχικό (και σε κάποιες περιπτώσεις υψηλό) κόστος επένδυσης μέτρων χαμηλών/ μηδενικών εκπομπών άνθρακα, αλλά και το να υπερπηδηθούν κοινωνικά εμπόδια όπως η ανεπαρκής πληροφόρηση, η δυσπιστία χρηστών προς τις νέες τεχνολογίες, και η ‘δύναμη της συνήθειας’, που μας εμποδίζουν να υλοποιήσουμε περιβαλλοντικά φιλικές πολιτικές σε μεγάλη κλίμακα.

Στο LOCSEE, εκτός από το ΕΑΑ, συμμετέχουν άλλοι 10 φορείς: European Academy of Bolzano – EURAC (Ιταλία) ως επικεφαλής του έργου, Johanneum Research (Αυστρία), Regional Environmental Centre for Central and Eastern Europe/REC και Regional Centre for Energy Policy Research (Ουγγαρία), και τα Υπουργεία Περιβάλλοντος της Αλβανίας, Σερβίας, FYROM, Μαυροβούνιου, Κροατίας και Σλοβενίας (σημ.: οι πρώτες τέσσερις χώρες είναι υπό ένταξη στην ΕΕν, η Κροατία εντάχθηκε το 2013 και η Σλοβενία το 2004). Η ομάδα έργου του ΕΑΑ έχει την ευθύνη μιας σειράς τεχνικών δράσεων ανάπτυξης υποδομής για την υποβοήθηση πολιτικών και μέτρων χαμηλών εκπομπών άνθρακα. 

----

Για περισσότερες πληροφορίες:
Δρ. Ελενα Γεωργοπούλου
Κύρια Ερευνήτρια
Ινστιτούτο Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΙΕΠΒΑ)
Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών
Τηλ.: 210-3256216
Fax: 210-3256212
Κιν.: 6944-659620
Email: [email protected]