IEA - World Energy Outlook 2013: «Πρωταθλητής» στο ακριβό ρεύμα η Ευρώπη

Ανοδικά θα κινηθούν οι τιμές του ηλεκτρισμού, τόσο σε οικιακό όσο και σε βιομηχανικό επίπεδο, έως το 2035, στις περισσότερες χώρες, σύμφωνα με το World Energy Outlook 2013 της IEA, ενώ τα χάσματα μεταξύ των περιφερειακών αγορών αναμένεται να διευρυνθούν.

Είναι χαρακτηριστικό ότι έως το 2035, η τιμή του βιομηχανικού ρεύματος ΗΠΑ, εκτιμάται ότι θα είναι η μισή συγκριτικά με την αντίστοιχη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και κατά 40% χαμηλότερη συγκριτικά με την Κίνα. Ειδικά στην περίπτωση της βιομηχανίας, το χάσμα στις τιμές μεταξύ των περιφερειακών αγορών εκτιμάται ότι θα έχει σημαντικό αντίκτυπο στην ανταγωνιστικότητα.

Όσον αφορά στις επενδύσεις, μέχρι το 2035 θα σημειωθεί σημαντική πρόοδος για την κάλυψη της αυξανόμενης ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας και για την αντικατάσταση-ανακαίνιση των «γερασμένων» υποδομών. Σε παγκόσμια κλίμακα, το διάστημα 2013-2035 θα πραγματοποιηθούν επενδύσεις 17 τρισ. δολ., με μέσο όρο δαπανών ετησίως τα 740 δισ. δολ.

75% υψηλότερες οι τιμές χονδρικής στην Ευρώπη από ό,τι στις ΗΠΑ

Παράμετροι όπως το κόστος παραγωγής, μεταφοράς και διανομής ηλεκτρισμού αλλά και οι διάφοροι φόροι και επιδοτήσεις (π.χ. οι επιδοτήσεις προς τις ΑΠΕ) θα είναι αυτές που καθορίζουν και θα συνεχίσουν έως το 2035 να καθορίζουν το επίπεδο των τελικών τιμών ηλεκτρισμού σε παγκόσμιο επίπεδο.

Ωστόσο, παρόλο που οι φόροι και χρεώσεις δικτύου έχουν σημαντική επίδραση στη διαμόρφωση των τιμών, κύριο στοιχείο καθορισμού της διαφοράς που παρατηρείται στις τιμές των διαφόρων χωρών είναι οι διαφορές στις τιμές χονδρικής.

Στις ΗΠΑ, ως το 2035, οι τιμές χονδρικής θα είναι από τις χαμηλότερες παγκοσμίως, έχοντας ακολουθήσει μια πορεία σταδιακής μείωσης όλα αυτά τα χρόνια. Αυτό οφείλεται κυρίως στο φθηνότερο αέριο που προέρχεται από το εγχώριο shale gas, που με τη σειρά του θα οδηγήσει σε μείωση του κόστους των καυσίμων και του κόστους των επενδύσεων, καθώς οι μονάδες CCGT (συνδυασμένου κύκλου φυσικού αερίου) είναι χαμηλού κεφαλαιακού κόστους.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι τιμές χονδρικής προβλέπεται να είναι 75% υψηλότερες σε σχέση με τις ΗΠΑ, ως το 2035. Μπορεί η ισχυρή ανάπτυξη αιολικών και φωτοβολταϊκών να μειώνει το κόστος καυσίμων, παρόλα αυτά αυξάνει το κόστος λειτουργίας και συντήρησης (O&M) και το κόστος επενδύσεων. Με την πάροδο του χρόνου, η αργή άνοδος των τιμών φυσικού αερίου -η ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο διατηρεί ένα μερίδιο 20% του ενεργειακού μίγματος ως το 2035- και η αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα, θα συμβάλουν επίσης στην αύξηση των τιμών χονδρικής.

Στην περίπτωση της Ιαπωνίας, το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας βρίσκεται υπό διαρκή πίεση, ειδικά μετά το ατύχημα στη Φουκουσίμα και την συνεπακόλουθη μείωση της παραγωγής ενέργειας στους πυρηνικούς σταθμούς. Οι ηλεκτροπαραγωγικές μονάδες ορυκτών καυσίμων αναγκαστικά λειτουργούν πιο εντατικά προκειμένου να καλυφθεί το κενό των πυρηνικών, ανεβάζοντας με αυτό τον τρόπο το συνολικό κόστος ηλεκτροπαραγωγής. Η επαναλειτουργία, ωστόσο, κάποιων πυρηνικών μονάδων και η ενίσχυση της παραγωγής από ΑΠΕ αναμένεται να περιορίσει την ακριβή ηλεκτροπαραγωγή από πετρέλαιο και φυσικό αέριο, μειώνοντας τις τιμές χονδρικής στον ηλεκτρισμό. Ωστόσο, τα επίπεδα των τιμών, έως το 2035, εκτιμάται ότι θα είναι κατά 90% από τις αντίστοιχες των ΗΠΑ.

Στην Κίνα, οι τιμές χονδρικής θα είναι από τις χαμηλότερες στον κόσμο, παρόλο που είναι κατά 23% αυξημένες σε σχέση με τις τιμές στις ΗΠΑ. Σε μεγάλο βαθμό οι τιμές ωθούνται από τις τιμές διοξειδίου του άνθρακα. Το συνολικό κόστος CO₂ στην αγορά ενέργειας της Κίνας θα φτάσει τα 150 δισ. δολ. ως το 2035, δηλ. 5 φορές μεγαλύτερο από τις επιδοτήσεις που θα δοθούν προς τις ΑΠΕ.

Γενικότερα, η ΙΕΑ «βλέπει» ότι οι τιμές χονδρικής θα ποικίλλουν σημαντικά ανά χώρα (απτό παράδειγμα ΗΠΑ-ΕΕ), ανάλογα με το σχεδιασμό και τα χαρακτηριστικά των εσωτερικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας. Ενδεχομένως να παρουσιάσουν και αρκετές διακυμάνσεις ως το 2035, ανάλογα με τις κλιματικές αλλαγές, τις οικονομικές συνθήκες, τις τιμές καυσίμων κ.ά. Η αστάθεια στις τιμές χονδρικής ίσως να περιπλέξει τη χρηματοδότηση και την κατασκευή νέων ηλεκτροπαραγωγικών σταθμών (π.χ. πυρηνικά εργοστάσια) και να περιορίσει την εγκατεστημένη παραγωγική ικανότητα, γεγονός που θα οδηγήσει σε «πίεση» τις τιμές.

Η κατά κεφαλήν δαπάνη ρεύματος στην Ευρώπη θα είναι 279,89 ευρώ ως το 2035

Η τιμή οικιακού ρεύματος προβλέπεται να αυξηθεί σχεδόν σε όλο τον κόσμο ως το 2035. Σε αντίθεση με τις τιμές χονδρικής, για τη διαμόρφωση της τιμής του οικιακού ρεύματος (άνευ φόρου) πρέπει να ληφθεί υπόψη το κόστος μεταφοράς και διανομής, το retailing και κατά περίπτωση το κόστος επιδοτήσεων ΑΠΕ που μετακυλίεται στους καταναλωτές. Οι τιμές χονδρικής θα παραμείνουν σε χαμηλά επίπεδα, συμβάλλοντας στη διατήρηση της τιμής οικιακού ρεύματος στις ΗΠΑ στις χαμηλότερες για τις χώρες εντός ΟΟΣΑ. Στην περίπτωση της Ευρώπης, η τιμή οικιακού ρεύματος θα σταθεροποιηθεί γύρω στο 2030, παρά τις συνεχώς αυξανόμενες τιμές χονδρικής. Αυτό συμβαίνει κυρίως λόγω της βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας των ΑΠΕ και της μείωσης των επιδοτήσεων για ΑΠΕ υψηλού κόστους.

Εντός της Ευρώπης, οι τρέχουσες τελικές τιμές οικιακού ρεύματος (άνευ φόρου) καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα, με τιμές μεταξύ 240 δολ. ανά MWh στην Ιρλανδία (το μέγιστο) και τα 120 δολ. ανά MWh στη Γαλλία (το ελάχιστο).

Στην Ιαπωνία, οι εν λόγω τιμές θα μειωθούν σταδιακά, καθώς το σύστημα ενέργειας σταθεροποιείται, εν αντιθέσει με την Κίνα, που η αύξηση των τιμών χονδρικής κατά 30% μεταξύ 2012-2035, θα συμπαρασύρει και τις τιμές οικιακού ρεύματος.

Στο διάγραμμα φαίνεται η μέση τιμή οικιακού ρεύματος (χωρίς φόρους) ανά περιοχή και κόστος, σύμφωνα με το Σενάριο «New Policies» (διαβάστε εδώ αναλυτικά τα σενάρια) (κάντε κλικ στην εικόνα για πλήρες μέγεθος):

Σύμφωνα με την ΙΕΑ, ο λογαριασμός οικιακού ρεύματος αναμένεται να αυξηθεί, ως αποτέλεσμα του συνδυασμού υψηλότερων τιμών και μεγαλύτερη κατά κεφαλήν κατανάλωση ρεύματος. Η κατά κεφαλήν δαπάνη για ρεύμα στο Σενάριο «New Policies» (διαβάστε εδώ αναλυτικά) θα αυξηθεί κατά 26% στην Ευρώπη, δηλ. περίπου 279,89 ευρώ (375 δολ.) ως το 2035, κατά 14% στις ΗΠΑ, δηλ. περίπου 600 δολ. και κατά 2% στην Ιαπωνία, δηλ. περίπου 640 δολ. Το μερίδιο του εισοδήματος που θα δαπανάται στην ηλεκτρική ενέργεια αναμένεται να μειωθεί, ως το 2035, για τις χώρες εντός ΟΟΣΑ. Στην Κίνα, η κατά κεφαλήν δαπάνη στην ηλεκτρική ενέργεια θα τριπλασιαστεί, φτάνοντας τα 120 δολ., ως το 2035, δεδομένου ότι οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας και η κατανάλωση ηλεκτρικού κατ’ άτομο θα αυξηθεί κατακόρυφα.

Το υψηλότερο βιομηχανικό ρεύμα θα έχει η Ευρώπη

Ως το 2035, οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας για τους βιομηχανικούς καταναλωτές στο Σενάριο «New Policies» (διαβάστε εδώ αναλυτικά) δείχνει μια μικρή διεύρυνση διαφοράς μεταξύ ΗΠΑ, ΕΕ και Κίνας. Αυτό εν μέρει εξηγείται από τις μεγαλύτερες αυξήσεις κόστους στην χονδρική ρεύματος στην Ευρώπη και την Κίνα. Οι βιομηχανικές τιμές ηλεκτρικού στην Ευρώπη θα αυξηθούν κατά 24%, και ως το 2035 θα είναι οι υψηλότερες στις βασικές βιομηχανικές χώρες και περίπου το διπλάσιο σε σχέση με εκείνες στις ΗΠΑ.

Επί της παρούσης, το βιομηχανικό ρεύμα στην Ιαπωνία είναι εξαιρετικά υψηλό, δεδομένης της εξάρτησης από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων. Παρόλα αυτά στο μέλλον θα μειωθεί στα επίπεδα του ευρωπαϊκού βιομηχανικού ρεύματος. Αντίστοιχα, στην Κίνα το βιομηχανικό ρεύμα θα έχει αυξηθεί σχεδόν κατά 20% ως το 2035.

Στο διάγραμμα σημειώνεται η μέση τιμή βιομηχανικού ρεύματος (χωρίς φόρους) ανά περιοχή και κόστος, σύμφωνα με το Σενάριο «New Policies» (διαβάστε εδώ αναλυτικά) (κάντε κλικ στην εικόνα για να δείτε την εικόνα):

Επενδύσεις 17 τρισ. δολ. ως το 2035

Ως το 2035, και με απώτερο σκοπό να ικανοποιηθεί η αυξανόμενη ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια και να αντικατασταθούν οι παλαιωμένες υποδομές, θα απαιτηθούν σημαντικές επενδύσεις στην ηλεκτρική ενέργεια. Το Σενάριο «New Policies» (διαβάστε εδώ αναλυτικά) προβλέπεται ότι οι συνολικές επενδύσεις στον κλάδο θα φτάσουν τα 17 τρισ. δολ., για το διάστημα 2013-2035, με μέσο όρο τα 740 δισ. ετησίως.

Στο διάγραμμα που ακολουθεί αποτυπώνονται οι επενδύσεις που θα γίνουν ανά τύπο ενέργειας και ανά χώρα, το διάστημα 2013-2035 (κάντε κλικ στην εικόνα για πλήρες μέγεθος):

Το 58% των συνολικών επενδύσεων θα διατεθεί για νέες παραγωγικές μονάδες, ενώ το υπόλοιπο θα διατεθεί στα δίκτυα Μεταφοράς και Διανομής (T&D). Οι ΑΠΕ αντιπροσωπεύουν το 62% των επενδύσεων σε νέες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, με επικεφαλής τα αιολικά, τα υδροηλεκτρικά και τα φωτοβολταϊκά. Το μερίδιο των επενδύσεων για ΑΠΕ είναι υψηλότερο σε σχέση με τα όσα συνεισφέρουν στην αύξηση της χωρητικότητας (λίγο πάνω από το μισό), αντανακλώντας το υψηλότερο κόστος τους σε σχέση με τα ορυκτά καύσιμα. Ως το 2025, η μέση ετήσια επένδυση σε ΑΠΕ θα αυξάνεται οριακά, ενώ ως τα τέλη του 2035 ο ρυθμός αυτός αναμένεται να αυξηθεί περαιτέρω εξαιτίας της αντικατάστασης παλιών εγκαταστάσεων ΑΠΕ με νεότερες.

Όσον αφορά στα δίκτυα μεταφοράς και διανομής (T&D) για την περίοδο 2013-2035, το Σενάριο «New Policies» (διαβάστε εδώ αναλυτικά) προβλέπει ότι θα διατεθούν επενδύσεις ύψους 7,1 τρισ. δολ., δηλ. περίπου το 42% των συνολικών επενδύσεων στον κλάδο της ενέργειας. Τα 2/3 των συνολικών επενδύσεων θα πραγματοποιηθούν σε χώρες εκτός ΟΟΣΑ, όπου η υπάρχει αυξημένη ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια, οπότε και για νέες γραμμές T&D. Στην περίπτωση αυτή, το 68% διατίθεται για την εγκατάσταση νέων γραμμών, το 29% για ανακαίνιση και αντικατάσταση υφιστάμενων γραμμών και το υπόλοιπο κομμάτι διατίθεται για την ενσωμάτωση-ολοκλήρωση νέων ΑΠΕ στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας.

Αξιοσημείωτο είναι ότι η Κίνα αντιπροσωπεύει το 1/4 των επενδύσεων σε υποδομές T&D σε ολόκληρο τον κόσμο.

Στις χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ, η ανακαίνιση και αντικατάσταση υποδομών (γραμμών) αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο μέρος των επενδύσεων στα δίκτυα T&D, ενώ το 1/3 πηγαίνει για την κατασκευή νέων γραμμών που απαιτούνται για την κάλυψη της αυξανόμενης ζήτησης για ηλεκτρικό.