Αγγ. Αθανασόπουλος: Πώς κρίθηκε το «παιχνίδι» με τον TAP

Μπορεί στην Ελλάδα ορισμένοι να πανηγυρίζουν επειδή ο ΤΑΡ επελέγη τελικά για να μεταφέρει τον… «γκρίζο χρυσό» από το Αζερμπαϊτζάν. Η κατάληξη αυτή όμως, που οριστικοποιήθηκε την Παρασκευή στο Μπακού, πέρασε από σαράντα κύματα. Ηταν τον Φεβρουάριο του 2012 που η Αθήνα δοκίμασε μία δυσάρεστη έκπληξη. Η κοινοπραξία του Σαχ Ντενίζ, αποτελούμενη από τη βρετανική ΒΡ, τη νορβηγική Statoil, τη γαλλική Total και την αζερική Socar, απέκλεισε τον πολυδιαφημισμένο ελληνο-τουρκικο-ιταλικό αγωγό (Interconnector Turkey-Greece-Italy, ITGI) από την επόμενη φάση της επιλογής για το ποιος αγωγός θα μεταφέρει το αζερικό φυσικό αέριο στην αγορά της Ευρώπης. Αντ’ αυτού, η κοινοπραξία προέκρινε, στο πλαίσιο της νότιας διακλάδωσης του Νοτίου Ενεργειακού Διαδρόμου της ΕΕ, τον Διαδριατικό Αγωγό (Trans Adriatic Pipeline), γνωστό απλά ως ΤΑΡ, που πλέον θα αντιμετώπιζε τον Nabucco West στη μάχη για το μεγάλο έπαθλο.

Ο αποκλεισμός του ITGI από την επόμενη φάση της μάχης των αγωγών για τη μεταφορά του φυσικού αερίου από το Αζερμπαϊτζάν στην Ευρώπη αιφνιδίασε την ελληνική πλευρά. Ολες οι κυβερνήσεις από το 2007 και έπειτα, όταν ο ITGI εμφανίστηκε στο προσκήνιο, τον είχαν υποστηρίξει χωρίς δεύτερη σκέψη, για δύο βασικούς λόγους: Ο πρώτος ήταν ότι η ΔΕΠΑ είχε μερίδιο στον αγωγό αυτό. Ο δεύτερος άκουγε στο όνομα «Αλβανία». Η ψύχρανση των ελληνοαλβανικών σχέσεων, ιδιαίτερα μετά την παραπομπή στο Συνταγματικό Δικαστήριο της γειτονικής χώρας της μονογραφείσας Συμφωνίας επί των Θαλασσίων Ζωνών που είχε προωθήσει με συστηματικό και αθόρυβο τρόπο η κυβέρνηση Καραμανλή, λειτουργούσε ανασταλτικά.

Με τον ITGI στον… πάγο, η ρεαλιστική στροφή ήταν αναγκαία ώστε η Ελλάδα να μη μείνει αποκλεισμένη από «το παιχνίδι των αγωγών». Αυτό έγινε τον Απρίλιο του 2012. Ενώ η κυβέρνηση του κ. Λ. Παπαδήμου έβαινε προς το τέλος της, οι πρωτοβουλίες που ανέλαβαν συγκεκριμένοι παράγοντες από το επιτελείο του τότε πρωθυπουργού (παρά τις σφοδρές αντιδράσεις της ΝΔ που είχε στοιχηθεί πίσω από τις κακές ελληνοαλβανικές σχέσεις) βοήθησαν ώστε η Αθήνα να μείνει στο παιχνίδι. Αυτή ήταν βέβαια μόνο η αρχή. Χρειάστηκε να αναλάβει δεσμεύσεις ο κ. Αντ. Σαμαράς που υποχρεώθηκε να κάνει στάση στο Μπακού επιστρέφοντας από το Πεκίνο για να συναντήσει τον πρόεδρο Ιλχάμ Αλίεφ, «να σύρουν το κάρο από τη λάσπη» ο πρώην, πλέον, υπουργός Εξωτερικών κ. Δ. Αβραμόπουλος και ο υφυπουργός Εξωτερικών κ. Δ. Κούρκουλας (που σημειωτέον ταξίδεψε δύο φορές στο Αζερμπαϊτζάν), αλλά επίσης, έστω την ύστατη ώρα και υπό πολλές πιέσεις, να ολοκληρώσει μόλις πριν από περίπου 10 ημέρες τη Συμφωνία Φιλοξενούσας Χώρας (Host Government Agreement - HGA) το ΥΠΕΚΑ, ώστε ο ΤΑΡ να βγει νικητής.

Ο εκλεκτός της Επιτροπής

Πηγές που είναι σε θέση να γνωρίζουν το παρασκήνιο για τους αγωγούς σημειώνουν προς «Το Βήμα» ότι «ως την ύστατη ώρα υπήρχαν φωνές που στήριζαν τον Nabucco West, παρά το καταφανές εμπορικό πλεονέκτημα του TAP». Δεν θα μπορούσε όμως να είναι διαφορετικά. Ο Nabucco, ιδιαίτερα στην αρχική φαραωνική μορφή του, ήταν το όνειρο των Βρυξελλών - ένας μεγάλος αγωγός που θα μάζευε όλο το αέριο της Κεντρικής Ασίας, ακόμη και του Ιράν, βοηθώντας στην απεξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία. Ακόμα και όταν κατέστη αναγκαία η προσαρμογή του, ώστε πλέον να εκκινεί από τα τουρκοβουλγαρικά σύνορα και μέσω Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Ουγγαρίας να καταλήγει στην Αυστρία, ο ΤΑΡ ήταν συμφερότερος από εμπορικής απόψεως.

Διαπρύσιος υποστηρικτής του Nabucco υπήρξε ο επίτροπος Ενέργειας, ο ΓερμανόςΓκύντερ Ετινγκερ. Σύμφωνα με πληροφορίες του «Βήματος», επί κυβερνήσεως του κ. Γ. Παπανδρέου, όταν ο ITGI ήταν ακόμα στο παιχνίδι, η Αθήνα εξέτασε το ενδεχόμενο να στείλει επιστολή μαζί με την Ιταλία και τη Γαλλία ως διαμαρτυρία, που θα έμοιαζε με πρόταση μομφής εναντίον του. Αυτό δεν έγινε, αλλά είναι ενδεικτικό του κλίματος που επικρατούσε. Απαιτήθηκε μεγάλη προσπάθεια για να τηρήσει η Επιτροπή στάση ουδετερότητας και οι διασυνδέσεις του κ. Κούρκουλα στο κτίριο Berlaymont απεδείχθησαν χρησιμότατες.

Ακόμη και η Ουάσιγκτον ήταν μέχρι κάποια στιγμή διακριτικά υπέρ του Nabucco. Καθώς όμως ο ΤΑΡ άρχισε να κερδίζει την απαραίτητη πολιτική υποστήριξη, οι Αμερικανοί ως ρεαλιστές έριξαν το βάρος στην οικονομική βιωσιμότητα, έχοντας ως «άγρυπνο μάτι» στο Μπακού τον πρώην ειδικό απεσταλμένο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για θέματα ενέργειαςΡίτσαρντ Μόρνινγκσταρ. Ο κ. Αβραμόπουλος ανέλαβε δράση και αφού πρώτα επισκέφθηκε τη Ρώμη, τον Αύγουστο του 2012, στη συνέχεια, τον Σεπτέμβριο του 2012, συνυπέγραψε, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, με τους υπουργούς Εξωτερικών της Ιταλίας και της Αλβανίας το Μνημόνιο Κατανόησης. Το επόμενο βήμα ήταν να πείσει, κατά τη διάρκεια της Διάσκεψης για την Ασφάλεια στο παγωμένο Μόναχο, να υπογραφεί η Διακυβερνητική Συμφωνία (IGA) στην Αθήνα τον περασμένο Φεβρουάριο. Το… ντιλ έγινε στο λόμπι του πολυτελούς ξενοδοχείου «Bayerischer Hof».  

Ολα αυτά δεν ήταν αρκετά. Και αυτό δεν οφειλόταν μόνο στην καθυστέρηση ολοκλήρωσης της HGA μεταξύ Ελλάδος και κοινοπραξίας ΤΑΡ. Η ευθύνη για αυτό άλλωστε, σύμφωνα με διασταυρωμένες πληροφορίες, εμπίπτει αποκλειστικά στο ΥΠΕΚΑ, παρά τη σαφή εντολή του Πρωθυπουργού ότι τα πάντα θα έπρεπε να είχαν ολοκληρωθεί ως τον περασμένο Απρίλιο. Είναι σαφές ότι η εμπλοκή της Μόσχας μέσω Gazprom στην αποκρατικοποίηση της ΔΕΠΑ είχε προκαλέσει ανησυχίες ακόμη και για απώλεια του ΤΑΡ. Οι ανησυχίες είχαν εκφραστεί πολύ έγκαιρα διά στόματος του ισχυρού άνδρα της ΒΡ Αλ Κουκ (που ενημέρωσε και τον κ. Σαμαρά την περασμένη Τετάρτη για την επικράτηση ΤΑΡ) στις αρχικές επισκέψεις του στην ελληνική πρωτεύουσα. Ο βρετανικός κολοσσός άλλωστε ήταν η κινητήριος δύναμη της κοινοπραξίας του Σαχ Ντενίζ.

Η εμπλοκή των Ρώσων, που τελικά δεν προχώρησε έπειτα από την ισχυρότατη αντίδραση των Ευρωπαίων, θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τον ΤΑΡ. Τα μηνύματα είχαν φθάσει στον κ. Σαμαρά, όταν μάλιστα βρισκόταν στο Ελσίνκι για συνομιλίες με τον φινλανδό ομόλογό του Γίρκι Κατάινεν. Οι γνωρίζοντες όμως επέμεναν ότι ακόμη πιο σημαντικός από τη ΔΕΠΑ ήταν ο ΔΕΣΦΑ, που ελέγχει το δίκτυο. Η κίνηση προς την αζερική κρατική εταιρεία πετρελαίου Socar, τις επαφές με την οποία χειρίστηκε διακριτικά ο κ. Κούρκουλας, ήταν η κίνηση- «κλειδί».

Επένδυση με πολλά οφέλη

Σύμφωνα με μελέτη του ΙΟΒΕ, μόνο κατά την περίοδο κατασκευής του ΤΑΡ (2015 - 2018) το όφελος για το ελληνικό ΑΕΠ θα είναι 320 εκατ. ευρώ και θα δημιουργηθούν περίπου 2.700 νέες θέσεις εργασίας. Παράλληλα, το έμμεσο όφελος από τη συνεργασία με τοπικές επιχειρήσεις θα προσφέρει άλλα 420 εκατ. ευρώ και 2.400 θέσεις απασχόλησης σε ετήσια βάση. Με βάση τους υπολογισμούς του ΙΟΒΕ, κατά τα προβλεπόμενα 50 χρόνια λειτουργίας του αγωγού (2019 - 2069), το άμεσο όφελος εκτιμάται σε 4,9 δισ. ευρώ. Μόνο από τη φορολογία, το ελληνικό κράτος θα αποκομίσει 1,2 δισ. ευρώ. Η συνολική δε συνεισφορά του ΤΑΡ σε αυτή την πεντηκονταετία στο ελληνικό ΑΕΠ αναμένεται να προσεγγίσει, πάντα κατά το ΙΟΒΕ, τα 35 δισ. ευρώ.

Σχέδια

Τα επόμενα βήματα στα Βαλκάνια 
Οπως σε κάθε παρτίδα γεωπολιτικού σκακιού, υπάρχουν και κινήσεις που εκ πρώτης όψεως δεν φαίνεται πόσο σημαντικές είναι. Για τους «μεγάλους παίκτες», όπως η ΕΕ και οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο σχεδιασμός δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στο πρώτο βήμα, αλλά και στα επόμενα. Στην περίπτωση του ΤΑΡ, η διασύνδεσή του με την αγορά των Δυτικών Βαλκανίων (Μαυροβούνιο, Κροατία, Σερβία και Βοσνία/ Ερζεγοβίνη) είναι σημαντικότατη και πλήττει ευθέως την εξάρτηση των χωρών της περιοχής από τη Μόσχα. Αυτός είναι και ο λόγος που το Σαχ Ντενίζ αποδίδει σημασία στον Αγωγό Αδριατικής - Ιονίου (ΙΑΡ). Η κοινοπραξία του ΤΑΡ είχε σπεύσει να υπογράψει μνημόνια με τις χώρες. Ωστόσο, η Αθήνα κινήθηκε ενεργά προς αυτή την κατεύθυνση και πρωτοβουλίες όπως η επίσκεψη του κ. Αβραμόπουλου στην Κροατία μπορεί όταν πραγματοποιήθηκαν να αιφνιδίασαν αλλά εντάσσονταν σε σχεδιασμό.

Ρόλο-«κλειδί» διαδραματίζει όμως και ο ελληνοβουλγαρικός αγωγός (IGB), για τον οποίο η τελική επενδυτική απόφαση σχετικά με την έναρξη κατασκευής του αναμένεται να ληφθεί εντός του έτους. Καθώς η Βουλγαρία έχει στρατηγική σημασία στους ενεργειακούς σχεδιασμούς της Δύσης, εφόσον προχωρήσει ο ΤΑΡ σε συνεργασία με τον IGB εξουδετερώνεται ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα του Nabucco West. Σε αυτό το πλαίσιο, επισημαίνουν διπλωματικές πηγές, είναι κρίσιμο πού θα καταλήξει η ΔΕΠΑ. Δεν πρέπει δε να λησμονείται ότι στην Καβάλα σχεδιάζεται η κατασκευή πλωτού σταθμού αποθήκευσης και επαναεριοποίησης από τη ΔΕΠΑ όπου θα μπορεί να εισάγεται υγροποιημένο αέριο και να τροφοδοτεί τη Βουλγαρία μέσω του IGB σε περίπτωση ανάγκης.

(ΤΟ ΒΗΜΑ, 30/6/2013)