Χρύσα Λιάγγου: Υστατη ευκαιρία επαναφοράς στο προσκήνιο

Η στήριξη του αγωγού ΤAP από την Αθήνα, που εκδηλώθηκε εμπράκτως χθες με την υπογραφή της διακρατικής συμφωνίας, προβάλλει αυτή τη στιγμή ως μια ύστατη ευκαιρία επαναφοράς της Ελλάδας στο γεωπολιτικό ενεργειακό παιχνίδι. Η στρατηγική της ένταξης της Ελλάδας στον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη και της ανάδειξης της χώρας σε ενεργειακό κόμβο, για τη μεταφορά των ενεργειακών πρώτων υλών της Κασπίας στην Ευρώπη, στηρίχθηκε στις δυνατότητες που άνοιγε η πολιτική της Ε.Ε. για διαφοροποίηση πηγών και οδών διέλευσης του φυσικού αερίου καθώς και στην ανάγκη διοχέτευσης μεγαλύτερων ποσοτήτων πετρελαίου και φυσικού αερίου ρωσικής προέλευσης στην ευρωπαϊκή αγορά μέσω νέων οδών.

Η πολιτική αυτή, αν και με συνέπεια στηρίχθηκε από τις κυβερνήσεις των τελευταίων 15 ετών, δεν είχε μέχρι στιγμής τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα. Το έργο του πετρελαιαγωγού Μπουργκάς - Αλεξανδρούπολη που σχεδιάστηκε για να μεταφέρει στην Ευρώπη αυξημένες ποσότητες πετρελαίου της Ρωσίας αλλά και άλλων χωρών της Κασπίας, παρακάμπτοντας τα στενά των Δαρδανελλίων, αν και τον Μάρτιο του 2007 φάνηκε να δικαιώνει τους φιλόδοξους στόχους για ένταξη της χώρας στον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη με την υπογραφή της τριμερούς διακρατικής συμφωνίας, τορπιλίστηκε λίγο αργότερα από τη Βουλγαρία με τη σιωπηρή συναίνεση της Ρωσίας.

Το αμέσως επόμενο έργο στο οποίο η Αθήνα στήριξε φιλόδοξα γεωστρατηγικά σχέδια ήταν αυτό του ελληνοϊταλικού αγωγού για τη μεταφορά αερίου από το αζέρικο κοίτασμα του Σαχ Ντενίζ 2 στην Ευρώπη. Ο σχεδιασμός στηρίχθηκε στην πολιτική της Ε.Ε. για τον περίφημο νότιο άξονα αγωγών, με στόχο την τροφοδοσία της με αέριο μη ρωσικής προέλευσης. Ο αγωγός, που μέσω Τουρκίας και Ελλάδας θα κατέληγε με υποθαλάσσια διασύνδεση στην Ιταλία και στον οποίο συμμετείχε η ΔΕΠΑ και η ιταλική Edison, αποτέλεσε μέχρι και τον περασμένο Μάρτιο έναν από τους τέσσερις συνολικά εναλλακτικούς δρόμους για τη μεταφορά του αερίου του Σαχ Ντενίζ και ήταν ευθέως ανταγωνιστικός με τον TAP, τον οποίο σήμερα στηρίζει η ελληνική κυβέρνηση.

Η κοινοπραξία του Σαχ Ντενίζ απέρριψε τον περασμένο Μάρτιο τα δύο από τα τέσσερα σχέδια αγωγών, μεταξύ των οποίων και τον ελληνοϊταλικό ΙΤGI, και προέκρινε για την τελική φάση τον TAP και μια πιο βιώσιμη εκδοχή του περίφημου Nabucco, τον αποκαλούμενο Nabucco West. Η ελληνική πλευρά και η ιταλική υπέστησαν μεγάλη ήττα σε αυτό το στάδιο, την οποία επιχείρησαν να διαχειριστούν σε πολιτικό επίπεδο με επαφές μεταξύ των κυβερνήσεων και του Μπακού, χωρίς ωστόσο να επιτευχθεί κάποια αντιστροφή των πραγμάτων, αφού για την κοινοπραξία τα κριτήρια ήταν και είναι ξεκάθαρα οικονομικά. Η εξέλιξη αυτή για την Ελλάδα σήμαινε ότι θα έπρεπε να επιλέξει ή να μείνει εκτός χάρτη στη μεταφορά του αζέρικου αερίου στην Ευρώπη, αφού ο Nabucco την παρακάμπτει, ή να στηρίξει τον μέχρι τότε ανταγωνιστικό αγωγό TAP, που είναι ο μοναδικός που διέρχεται από τα εδάφη της.

Εντονος προβληματισμός

Ο προβληματισμός υπήρξε μεγάλος, δεδομένου ότι το συγκεκριμένο έργο τοποθετεί για πρώτη φορά την Αλβανία στον χάρτη των αγωγών, η οποία ώς σήμερα δεν διαθέτει καν δίκτυο φυσικού αερίου. Τα πράγματα δυσκόλεψαν περαιτέρω μετά την ακύρωση από το Ανώτατο Δικαστήριο της Αλβανίας της συμφωνίας που είχε υπογραφεί με την Ελλάδα το 2009 για την αναγνώριση της ΑΟΖ. Η κυβέρνηση Σαμαρά, αφού αξιολόγησε όλες τις παραμέτρους και σε στενή συνεργασία με την Ε.Ε., αποφάσισε να στηρίξει τον αγωγό TAP, δίνοντας στη χώρα μια ευκαιρία επαναφοράς στο γεωπολιτικό πεδίο της περιοχής. Για πολλούς η απόφαση χαρακτηρίστηκε παράτολμη, δεδομένων των πιθανών αντιδράσεων που θα συναντήσει η διακρατική συμφωνία κατά την ψήφισή της στη Βουλή, λόγω της στάσης της Αλβανίας στο θέμα της ΑΟΖ. Αλλοι εκτιμούν ότι η κίνηση αυτή θα δρομολογήσει θετικές εξελίξεις για τη συζήτηση περί ΑΟΖ, η οποία θα ανοίξει με τη γείτoνα μετά τις εκλογές του Ιουνίου. Σε κάθε περίπτωση, ο αγωγός TΑP και το νέο πεδίο που διαμορφώνεται στη ΝΑ Ευρώπη, με τις ανακαλύψεις νέων κοιτασμάτων στο Ισραήλ και την Κύπρο, εξακολουθούν τουλάχιστον να εμπνέουν τη στρατηγική ανάδειξης της χώρας σε ενεργειακό κόμβο. Θα πρέπει, τέλος, να σημειωθεί ότι το ρωσικό σχέδιο για τον νότιο άξονα αγωγών τροφοδοσίας της Ευρώπης –ο αγωγός South Stream που αποτελεί την απάντηση της Ρωσίας στο ευρωπαϊκό σύστημα αγωγών για τη μεταφορά αζέρικου αερίου στην Ευρώπη– έχει απεντάξει τα ελληνικά εδάφη από τη διέλευσή του.

(Καθημερινή)