Το σχέδιο της Κομισιόν για τον εξηλεκτρισμό της ΕΕ – Θέτει πανευρωπαϊκό στόχο για το 2040 – Έμφαση στις μεταφορές, τα κτίρια και τις βιομηχανίες

Η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζει μια σημαντική αλλαγή στην ενεργειακή της στρατηγική, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναμένεται να προτείνει έναν πανευρωπαϊκό στόχο εξηλεκτρισμού έως το 2040, σε μια προσπάθεια να μειώσει την εξάρτησή της από εισαγόμενο πετρέλαιο και φυσικό αέριο και να ενισχύσει την ενεργειακή της ασφάλεια.

Η κίνηση αυτή έρχεται μετά την πρόσφατη κρίση στη Μέση Ανατολή, η οποία ανέδειξε την ευπάθεια της Ευρώπης στις παγκόσμιες διαταραχές της αγοράς ορυκτών καυσίμων. Σύμφωνα με προσχέδιο του επερχόμενου Σχεδίου Δράσης για τον Εξηλεκτρισμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το οποίο διέρρευσε, οι Βρυξέλλες θεωρούν ότι η επιτάχυνση της αντικατάστασης των ορυκτών καυσίμων με ηλεκτρική ενέργεια στους τομείς των μεταφορών, των κτιρίων και της βιομηχανίας δεν αποτελεί πλέον μόνο προτεραιότητα για το κλίμα, αλλά και ζήτημα οικονομικής ασφάλειας και πολιτικής ανεξαρτησίας.

Το υψηλό κόστος

Το σχέδιο, το οποίο αναμένεται να παρουσιαστεί επίσημα στις 17 Ιουλίου, αναφέρει ότι η πρόσφατη κρίση στη Μέση Ανατολή ήταν το δεύτερο μεγάλο ενεργειακό σοκ μέσα σε πέντε χρόνια που αποκάλυψε τους κινδύνους από την εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Κατά τη διάρκεια της κρίσης των 111 ημερών, η ΕΕ δαπάνησε επιπλέον 50 δισ. ευρώ για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων.

«Ο εξηλεκτρισμός αποτελεί ζήτημα κυριαρχίας, ανταγωνιστικότητας και ενεργειακής ασφάλειας», αναφέρει η Επιτροπή στο έγγραφο, υποστηρίζοντας ότι μια ταχύτερη μετάβαση προς ενεργειακά συστήματα βασισμένα στην ηλεκτρική ενέργεια μπορεί να μειώσει σημαντικά την έκθεση της Ευρώπης στις διεθνείς αγορές καυσίμων.

Οι στόχοι

Παρότι η Επιτροπή σκοπεύει να εισαγάγει έναν νομικά δεσμευτικό στόχο εξηλεκτρισμού αργότερα μέσα στο έτος, το ακριβές ποσοστό δεν έχει ακόμη καθοριστεί. Ο στόχος θα εκφράζεται ως ποσοστό της τελικής ενεργειακής κατανάλωσης που θα καλύπτεται από ηλεκτρική ενέργεια έως το 2040 και αναμένεται να αποτελέσει μέρος του ευρύτερου νομοθετικού πακέτου για την Ενεργειακή Ένωση μετά το 2030.

Η ανάγκη για την πρόταση αυτή αντανακλά τις ανησυχίες ότι η πρόοδος της Ευρώπης στον εξηλεκτρισμό έχει σταματήσει. Η ηλεκτρική ενέργεια αντιστοιχεί σήμερα μόλις στο 23% της τελικής ενεργειακής κατανάλωσης της ΕΕ, ποσοστό που παραμένει σχεδόν αμετάβλητο την τελευταία δεκαετία, παρά τη σημαντική ανάπτυξη της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές.

Οι «ανταγωνιστές»

Το προσχέδιο της Επιτροπής επισημαίνει ότι η Κίνα, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα έχουν ήδη ξεπεράσει ποσοστά εξηλεκτρισμού άνω του 30%. Σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα, η εικόνα της Ευρώπης εμφανίζεται ακόμη πιο αδύναμη, καθώς το ποσοστό συμμετοχής της ηλεκτρικής ενέργειας στη συνολική ενεργειακή χρήση παραμένει σχεδόν στα ίδια επίπεδα από τις αρχές της δεκαετίας του 1990.

Η στασιμότητα αυτή έρχεται σε αντίθεση με την επέκταση της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στην Ευρώπη. Μόνο πέρυσι προστέθηκαν σχεδόν 70 GW νέας ισχύος από ανανεώσιμες πηγές σε ολόκληρη την ΕΕ, ωστόσο μεγάλο μέρος της οικονομίας εξακολουθεί να βασίζεται στην άμεση χρήση ορυκτών καυσίμων αντί της ηλεκτρικής ενέργειας.

Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη καθαρής ενέργειας, αλλά η αποτυχία σύνδεσης της αυξανόμενης παραγωγής ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας με τους τομείς που εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.

Ο «εξηλεκτρισμός» της οικονομίας σημαίνει την αντικατάσταση τεχνολογιών που βασίζονται στα ορυκτά καύσιμα με ηλεκτρικές εναλλακτικές λύσεις, όπου αυτό είναι δυνατό — όπως τα ηλεκτρικά οχήματα αντί των αυτοκινήτων με βενζίνη και πετρέλαιο, οι αντλίες θερμότητας αντί των λεβήτων φυσικού αερίου και οι ηλεκτρικές βιομηχανικές διεργασίες αντί της χρήσης άνθρακα και αερίου.

Πιθανή εξοικονόμηση 200 δισ. ευρώ

Οι Βρυξέλλες εκτιμούν ότι μια ταχύτερη πορεία εξηλεκτρισμού θα μπορούσε να αντικαταστήσει περίπου τα δύο τρίτα της σημερινής κατανάλωσης φυσικού αερίου στην ΕΕ και να μειώσει την κατανάλωση πετρελαίου κατά το ήμισυ έως το 2040.

Τα οικονομικά οφέλη θα μπορούσαν να είναι σημαντικά. Η Επιτροπή εκτιμά ότι η μετάβαση θα μπορούσε να μειώσει το κόστος εισαγωγών ορυκτών καυσίμων της Ευρώπης κατά περίπου 200 δισ. ευρώ κατά την περίοδο αυτή, προστατεύοντας παράλληλα καταναλωτές και επιχειρήσεις από τις ασταθείς διεθνείς τιμές ενέργειας.

Οι πρόσφατες ενεργειακές κρίσεις απέδειξαν τους οικονομικούς κινδύνους της μεγάλης εξάρτησης από εισαγόμενα καύσιμα. Η απότομη άνοδος των τιμών φυσικού αερίου μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ανάγκασε τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να δαπανήσουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ σε μέτρα στήριξης για την προστασία νοικοκυριών και βιομηχανιών.

Η Επιτροπή υποστηρίζει πλέον ότι ο εξηλεκτρισμός, σε συνδυασμό με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τις σύγχρονες υποδομές ηλεκτρισμού, αποτελεί δρόμο προς μεγαλύτερη ανθεκτικότητα.

Κτίρια και βιομηχανία στο επίκεντρο του σχεδίου

Τα κτίρια αναμένεται να αποτελέσουν έναν από τους βασικούς στόχους της νέας στρατηγικής. Οι κατοικίες και τα εμπορικά κτίρια ευθύνονται σήμερα για περίπου το ήμισυ της κατανάλωσης φυσικού αερίου στην ΕΕ, κυρίως λόγω των συστημάτων θέρμανσης που λειτουργούν με αέριο.

Για την αντιμετώπιση του προβλήματος, η Επιτροπή προτείνει τον διπλασιασμό του ετήσιου ρυθμού εγκατάστασης αντλιών θερμότητας που θα έχει επιτευχθεί το 2025 έως το 2030. Οι αντλίες θερμότητας, οι οποίες χρησιμοποιούν ηλεκτρική ενέργεια για τη μεταφορά θερμότητας αντί για την καύση καυσίμων, θεωρούνται ένας από τους ταχύτερους τρόπους μείωσης της εξάρτησης από το φυσικό αέριο στα κτίρια.

Ωστόσο, η μετάβαση αντιμετωπίζει προκλήσεις, όπως το υψηλό αρχικό κόστος, η έλλειψη εξειδικευμένων εγκαταστατών και οι ανησυχίες των καταναλωτών σχετικά με την οικονομική προσιτότητα.

Η βιομηχανία αποτελεί επίσης βασικό στόχο. Η Επιτροπή αναφέρει ότι ο εξηλεκτρισμός είναι ήδη τεχνικά εφικτός για περίπου το 60% της βιομηχανικής ενεργειακής ζήτησης που σήμερα καλύπτεται από καύσιμα. Οι βιομηχανικές αντλίες θερμότητας και άλλες ηλεκτρικές τεχνολογίες θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν τη χρήση ορυκτών καυσίμων σε τομείς όπως η μεταποίηση, η χημική βιομηχανία και η παραγωγή τροφίμων.

Η Επιτροπή σχεδιάζει επίσης να χρησιμοποιήσει έσοδα από το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της ΕΕ (ETS) για τη στήριξη του εξηλεκτρισμού της βιομηχανίας.

Το πρόβλημα του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας

Ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια στον εξηλεκτρισμό είναι η διαφορά τιμής μεταξύ ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Σε πολλές χώρες της ΕΕ, η ηλεκτρική ενέργεια παραμένει σημαντικά ακριβότερη από το αέριο, γεγονός που δυσκολεύει τη μετάβαση για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Η Επιτροπή επιδιώκει έως το 2030 να περιορίσει τη σχέση τιμής ηλεκτρικής ενέργειας προς φυσικό αέριο σε μέγιστο επίπεδο 2,5 για τα νοικοκυριά και 2 για τη βιομηχανία.

Σήμερα, μόνο στη Φινλανδία και τη Σουηδία η ηλεκτρική ενέργεια κοστίζει λιγότερο από το διπλάσιο της τιμής του φυσικού αερίου, σύμφωνα με το προσχέδιο.

Μεγάλη επέκταση της αποθήκευσης ενέργειας

Κεντρικό στοιχείο της στρατηγικής αποτελεί η επέκταση της αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας. Η Επιτροπή θέλει η Ευρώπη να φτάσει τα 200 GW αποθηκευτικής ισχύος έως το 2030.

Η σημερινή αποθηκευτική ικανότητα στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου, της Νορβηγίας και της Ελβετίας, ανέρχεται περίπου στα 115 GW.

Η μεγαλύτερη αποθήκευση θα είναι απαραίτητη καθώς οι ανανεώσιμες πηγές, όπως η αιολική και η ηλιακή ενέργεια, θα αποκτούν κυρίαρχο ρόλο. Η παραγωγή τους μεταβάλλεται ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες, γεγονός που απαιτεί μπαταρίες και άλλες τεχνολογίες αποθήκευσης για τη διατήρηση ενός αξιόπιστου ενεργειακού συστήματος.

Η Επιτροπή θέλει επίσης καλύτερη ενσωμάτωση των ηλεκτρικών οχημάτων, των συστημάτων μπαταριών και των αντλιών θερμότητας στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας μέσω έξυπνης διαχείρισης της ζήτησης.

Μια νέα ενεργειακή στρατηγική για την Ευρώπη

Αναλυτές εκτιμούν ότι ο εξηλεκτρισμός του μισού της οικονομίας της ΕΕ θα μπορούσε να μειώσει τη ζήτηση φυσικού αερίου κατά περίπου 70% πριν από το 2040, με τις υπόλοιπες ανάγκες να καλύπτονται ενδεχομένως από ευρωπαϊκές πηγές παραγωγής και περιορισμένες εισαγωγές.

Το σχέδιο εξηλεκτρισμού της Επιτροπής σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη αντιλαμβάνεται την ενεργειακή μετάβαση. Αντί να επικεντρώνεται μόνο στη μείωση των εκπομπών, η ΕΕ παρουσιάζει πλέον τον εξηλεκτρισμό ως μέσο προστασίας των καταναλωτών, ενίσχυσης της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας και περιορισμού των γεωπολιτικών εξαρτήσεων.