Η Ευρώπη επαναφέρει τα μέτρα στήριξης για τα καύσιμα καθώς η άνοδος του πετρελαίου πιέζει νοικοκυριά και επιχειρήσεις

Επιδοτήσεις καυσίμων, φορολογικές ελαφρύνσεις και άλλα μέτρα έκτακτης ανάγκης, επιστρατεύουν εκ νέου οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, καθώς η άνοδος των διεθνών τιμών του αργού πετρελαίου οδηγεί σε απότομη αύξηση του κόστους της βενζίνης και του ντίζελ, επιβαρύνοντας τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς, τα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων και την πολιτική σταθερότητα.

Το νέο κύμα αυξήσεων έρχεται εν μέσω της κλιμακούμενης σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, η οποία έχει προκαλέσει προβλήματα στις ενεργειακές υποδομές και στις θαλάσσιες μεταφορές, εντείνοντας τις ανησυχίες για την παγκόσμια προσφορά πετρελαίου. Οι επιθέσεις στον αγωγό East-West της Σαουδικής Αραβίας, μια σημαντική εναλλακτική οδό μεταφοράς αργού που παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ, έχουν ενισχύσει τους φόβους ότι οι διαταραχές στην προσφορά θα μπορούσαν να διατηρήσουν τις τιμές σε υψηλά επίπεδα για παρατεταμένο διάστημα.

Για τις ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενο αργό πετρέλαιο και διυλισμένα πετρελαϊκά προϊόντα, οι εξελίξεις δημιουργούν ένα δύσκολο δίλημμα πολιτικής. Οι κυβερνήσεις δέχονται πιέσεις να προστατεύσουν τους καταναλωτές και τους ευάλωτους κλάδους από την απότομη αύξηση του κόστους, χωρίς όμως να επιβαρύνουν υπερβολικά τα ήδη πιεσμένα δημόσια οικονομικά ή να ενθαρρύνουν την κατανάλωση καυσίμων.

Η αντίδραση διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα, αντανακλώντας τις διαφορές στις εθνικές αγορές ενέργειας, στη δημοσιονομική δυνατότητα και στις πολιτικές προτεραιότητες κάθε κυβέρνησης.

Η στόχευση της Γαλλίας

Η Γαλλία επέλεξε στοχευμένη στήριξη αντί για μια οριζόντια μείωση των φόρων στα καύσιμα. Ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί ζήτησε από τους υπουργούς να παρατείνουν έως τις 31 Δεκεμβρίου τα μέτρα στήριξης για τους κλάδους που είναι περισσότερο εκτεθειμένοι στο αυξημένο ενεργειακό κόστος, με στόχο τη διατήρηση της οικονομικής δραστηριότητας, της απασχόλησης και της ορατότητας των επενδύσεων έως το τέλος του έτους.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στους επαγγελματίες αλιείς. Η επιδότηση καυσίμων αυξήθηκε από 25 σε 35 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο, μετά τις κινητοποιήσεις και τους αποκλεισμούς σε λιμάνια και αποθήκες πετρελαίου στη νότια Γαλλία.

Οι κατασκευαστικές επιχειρήσεις και οι εταιρείες δημοσίων έργων θα συνεχίσουν να λαμβάνουν επιδότηση 20 λεπτών ανά λίτρο για ντίζελ κίνησης εκτός δρόμου. Το μέτρο διευρύνθηκε ώστε να καλύπτει και επιχειρήσεις με λιγότερους από 50 εργαζομένους. Οι αγρότες θα συνεχίσουν να λαμβάνουν επιδότηση 15 λεπτών ανά λίτρο, παράλληλα με άλλα έκτακτα μέτρα στήριξης του αγροτικού τομέα.

Η ένταση της κυβερνητικής παρέμβασης αποτυπώνει τη σοβαρότητα της κατάστασης στην αγορά. Οι τιμές του ντίζελ στη Γαλλία πλησίασαν επίπεδα-ρεκόρ στις 17 Σεπτεμβρίου, φθάνοντας περίπου τα 2,37 ευρώ ανά λίτρο, λίγο κάτω από το εκτιμώμενο ιστορικό υψηλό των 2,38 ευρώ.

Η Ισπανία επαναφέρει την έκπτωση στο ντίζελ

Η Ισπανία ακολούθησε ευρύτερη προσέγγιση για το ντίζελ, επαναφέροντας έκπτωση 20 λεπτών ανά λίτρο έως το τέλος Σεπτεμβρίου.

Το μέτρο αφορά αποκλειστικά το ντίζελ και όχι τη βενζίνη, αντανακλώντας τη μεγαλύτερη αύξηση της τιμής του. Το ντίζελ έχει αυξηθεί περισσότερο από 15% σε ετήσια βάση, επιβαρύνοντας τους οδηγούς και τις επιχειρήσεις που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από οχήματα ντίζελ.

Η ισπανική απόφαση αναδεικνύει μια ευρύτερη ευρωπαϊκή τάση: οι κυβερνήσεις επιχειρούν ολοένα περισσότερο να διαφοροποιούν τα μέτρα ανάλογα με το είδος του καυσίμου και την κατηγορία των καταναλωτών, αντί να εφαρμόζουν αποκλειστικά οριζόντιες μειώσεις φόρων.

Ουγγαρία και Πολωνία εξετάζουν διαφορετικές λύσεις

Η Ουγγαρία προετοιμάζει άμεση οικονομική ενίσχυση για τα νοικοκυριά που διαθέτουν πετρελαιοκίνητα οχήματα. Το προτεινόμενο πρόγραμμα προβλέπει περίπου 55 ευρώ ανά επιλέξιμο οικογενειακό όχημα έως τον Δεκέμβριο.

Η κυβέρνηση εξετάζει επίσης επιστροφές φόρων για τους αγρότες που πλήττονται από το αυξημένο κόστος καυσίμων, επεκτείνοντας τη στήριξη πέρα από τους ιδιώτες οδηγούς σε κλάδους που είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στις διακυμάνσεις των τιμών.

Η Πολωνία, αντίθετα, έχει επικεντρωθεί κυρίως στη φορολογία. Η κυβέρνηση έχει ήδη μειώσει δύο φορές φέτος τον ΦΠΑ στα πετρελαϊκά προϊόντα, από 23% σε 8%.

Παράλληλα, η Βαρσοβία εξετάζει φόρο 60% στα υπερκέρδη των εταιρειών του πετρελαϊκού κλάδου. Η πρόταση έχει στόχο να αποφέρει στο κράτος μέρος των πρόσθετων εσόδων που δημιουργούνται από τις υψηλές τιμές ενέργειας και να χρηματοδοτήσει μέτρα ανακούφισης. Η πρωτοβουλία, ωστόσο, αντιμετωπίζει πολιτικές αντιδράσεις από τον πρόεδρο Κάρολ Ναβρότσκι, με αποτέλεσμα να παραμένει αβέβαιο εάν ο φόρος θα γίνει τελικά νόμος.

Η Ιταλία συνδυάζει φορολογικές ελαφρύνσεις και εκπτώσεις στα καύσιμα

Η Ιταλία έχει επιλέξει έναν συνδυασμό άμεσης στήριξης στα καύσιμα και πιο μακροπρόθεσμων φορολογικών ελαφρύνσεων.

Η κυβέρνηση της πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι ενέκρινε την κατάργηση του ετήσιου φόρου κυκλοφορίας για αυτοκίνητα και μοτοσικλέτες με κινητήρες έως 80 kW. Το όριο αυτό καλύπτει περίπου 14,5 εκατομμύρια οχήματα, δηλαδή περίπου το 70% του ιταλικού στόλου.

Το μέτρο αναμένεται να κοστίσει περισσότερα από 2 δισ. ευρώ και προβλέπεται να τεθεί σε εφαρμογή το 2027. Η Ρώμη έχει δηλώσει ότι σκοπεύει να καταστήσει την κατάργηση μόνιμη μέσω του επόμενου προϋπολογισμού. Η απόφαση έρχεται έπειτα από μια σειρά μέτρων για την αντιμετώπιση του πληθωρισμού. Η Ιταλία έχει εγκρίνει 15 πακέτα κατά του πληθωρισμού από τον Μάρτιο, συμπεριλαμβανομένων παρεμβάσεων στις τιμές των καυσίμων που έχουν κοστίσει στα δημόσια ταμεία περισσότερα από 2,3 δισ. ευρώ.

Η κυβέρνηση εφαρμόζει επίσης προσωρινή έκπτωση στο ντίζελ. Από τις 18 έως τις 25 Σεπτεμβρίου, οι οδηγοί θα λαμβάνουν έκπτωση 12,2 λεπτών ανά λίτρο, ενώ από τις 26 Σεπτεμβρίου έως τις 5 Οκτωβρίου η έκπτωση θα μειωθεί στα 6,1 λεπτά.

Η Γερμανία συζητά πλαφόν στις τιμές και φόρο στα υπερκέρδη

Η Γερμανία δεν έχει οριστικοποιήσει ακόμη την αντίδρασή της, όμως η συζήτηση έχει ενταθεί καθώς οι τιμές βενζίνης και ντίζελ πλησιάζουν επίπεδα-ρεκόρ.

Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έχει αναγνωρίσει ότι η επιβάρυνση έχει γίνει υπερβολικά μεγάλη για πολλά νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η συζήτηση στο Βερολίνο επικεντρώνεται πλέον στο εάν η ανακούφιση θα πρέπει να προέλθει από ελέγχους στις τιμές, φορολογικές μειώσεις ή άμεσες πληρωμές.

Οι Σοσιαλδημοκράτες τάσσονται υπέρ ενός πλαφόν στην τιμή των καυσίμων, στα πρότυπα μηχανισμών που εφαρμόζονται στο Βέλγιο και το Λουξεμβούργο. Παράλληλα, υποστηρίζουν έναν φόρο στα υπερκέρδη των πετρελαϊκών εταιρειών και αυστηρότερους κανόνες διαφάνειας για τις τιμές λιανικής.

Η υπουργός Οικονομίας Κατερίνα Ράιχε αντιτίθεται στους ελέγχους τιμών και προκρίνει αντ' αυτού άμεσες ενισχύσεις προς τα νοικοκυριά που πλήττονται περισσότερο από την αύξηση των λογαριασμών ενέργειας. Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης μια προσωρινή μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα, από 19% σε 7%.

Το δύσκολο δημοσιονομικό δίλημμα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επισημάνει ότι τα κράτη-μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν φορολογικά μέτρα όπου αυτό κρίνεται απαραίτητο, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι οι εθνικές κυβερνήσεις δεν μπορούν να ελέγξουν τις διεθνείς τιμές του αργού πετρελαίου.

Ωστόσο, οι φόροι και οι επιβαρύνσεις αποτελούν σημαντικό μέρος της τελικής τιμής που πληρώνουν οι οδηγοί, παρέχοντας στις κυβερνήσεις ένα περιθώριο παρέμβασης στην αντλία. Η παρέμβαση αυτή, όμως έχει κόστος.

Οι επιδοτήσεις και οι φορολογικές μειώσεις μπορούν να προσφέρουν άμεση ανακούφιση στους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις και να περιορίσουν τον κίνδυνο κοινωνικών αντιδράσεων όταν οι τιμές ενέργειας αυξάνονται απότομα.

Ταυτόχρονα, οι εκτεταμένες επιδοτήσεις μπορεί να αποδειχθούν ιδιαίτερα δαπανηρές, ειδικά για κυβερνήσεις που αντιμετωπίζουν ήδη υψηλό χρέος και δημοσιονομικά ελλείμματα. Οι χαμηλότερες τιμές καυσίμων μπορούν επίσης να περιορίσουν τα κίνητρα για μείωση της κατανάλωσης, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη επιδιώκει μεγαλύτερη ενεργειακή αποδοτικότητα και μικρότερη εξάρτηση από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.