Η αγορά των φωτοβολταϊκών είναι εδώ και είναι ζωντανή: Ανοιχτός δρόμος για 20GW νέων έργων και για 8 GW μπαταριών μέχρι το 2030 - Οι 3 πυλώνες ανάπτυξης

Μήνυμα συνέχισης της ανάπτυξης της αγοράς φωτοβολταϊκών, αλλά με νέους κανόνες, περισσότερη αποθήκευση και δραστική επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού της οικονομίας, στέλνει ο Σύνδεσμος Εταιριών Φωτοβολταϊκών, παρουσιάζοντας τον οδικό χάρτη του κλάδου για την περίοδο 2026-2030.

Παρά την έντονη συζήτηση για τον κορεσμό των δικτύων, τις περικοπές παραγωγής και τις αρνητικές τιμές στη χονδρεμπορική αγορά, ο ΣΕΦ εκτιμά ότι η αγορά «είναι εδώ και είναι ζωντανή» και ότι μπορεί να συνεχίσει να αναπτύσσεται, στηριζόμενη πλέον σε τρεις αλληλένδετους πυλώνες: τα εμπορικά φωτοβολταϊκά έργα, την αυτοκατανάλωση και την αποθήκευση ενέργειας.

Ο κεντρικός στόχος που θέτει ο Σύνδεσμος είναι η συνολική εγκατεστημένη ισχύς των φωτοβολταϊκών να φτάσει τα 20 GW έως το 2030, στο πιθανότερο σενάριο εξέλιξης της αγοράς. Το εύρος των εκτιμήσεων διαμορφώνεται μεταξύ 18 GW στο συντηρητικό σενάριο και 22 GW στο αισιόδοξο. Παράλληλα, ο ΣΕΦ ανεβάζει τον πήχη της αναγκαίας αποθήκευσης στα 8 GW μπαταριών ή περίπου 20 GWh χωρητικότητας, υποστηρίζοντας ότι αυτό είναι το επίπεδο που απαιτείται για να περιοριστούν ουσιαστικά οι περικοπές της πράσινης παραγωγής.

Όπως ανέφερε ο πρόεδρος του ΣΕΦ, Πάνος Μουρτοπάλας, τα φωτοβολταϊκά έχουν πλέον εξελιχθεί στην κυρίαρχη ενεργειακή τεχνολογία της χώρας, συμβάλλοντας καθοριστικά στην ενεργειακή ασφάλεια, στη μείωση του κόστους και στην επίτευξη των κλιματικών στόχων. Το κρίσιμο ερώτημα, όπως σημείωσε, δεν είναι πλέον τι πέτυχε μέχρι σήμερα η αγορά, αλλά με ποιον τρόπο θα συνεχίσει να αναπτύσσεται με βιώσιμους όρους.

Από την πλευρά του, ο σύμβουλος του ΣΕΦ Στέλιος Ψωμάς προειδοποίησε ότι η εικόνα μιας αγοράς που έχει φτάσει στα όριά της είναι παραπλανητική. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «σε μια ατμομηχανή που τρέχει δεν πατάς απότομα φρένο», καθώς μια άτακτη ανακοπή των επενδύσεων θα μπορούσε να πλήξει επιχειρήσεις και θέσεις εργασίας.

Στα 13 GW ήδη από το 2026

Η Ελλάδα έχει ήδη φτάσει περίπου στα 13 GW εγκατεστημένων φωτοβολταϊκών, έναντι στόχου 13,5 GW που προβλέπει το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα για το 2030. Ουσιαστικά, δηλαδή, ο εθνικός στόχος αναμένεται να καλυφθεί τέσσερα χρόνια νωρίτερα.

Μόνο στο διάστημα Ιανουαρίου-Μαΐου 2026 εγκαταστάθηκαν περίπου 1,43 GW νέας ισχύος. Σήμερα αντιστοιχούν περίπου 1,25 kW φωτοβολταϊκών ανά κάτοικο, με τον ΣΕΦ να θέτει ως επόμενο στόχο τα 2 kW ανά κάτοικο μέχρι το τέλος της δεκαετίας.

Η χώρα βρίσκεται στη δεύτερη θέση στην Ευρώπη και στην τρίτη παγκοσμίως ως προς τη συμμετοχή των φωτοβολταϊκών στην εγχώρια ηλεκτροπαραγωγή. Το 2025, μάλιστα, τα φωτοβολταϊκά παρήγαγαν για πρώτη φορά περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από τα αιολικά, καταλαμβάνοντας την πρώτη θέση μεταξύ των τεχνολογιών ΑΠΕ.

Κατά τον Σύνδεσμο, η υπέρβαση του στόχου του ΕΣΕΚ δεν αποτελεί πρόβλημα, αλλά αναγκαία συνθήκη για την επίτευξη του συνολικού στόχου κάλυψης του 80% της ηλεκτροπαραγωγής από ΑΠΕ έως το 2030. Και αυτό διότι άλλες τεχνολογίες καθαρής ενέργειας εμφανίζουν καθυστερήσεις και υστέρηση σε σχέση με τους προβλεπόμενους στόχους.

Η «μαγιά» των 27 GW

Η βάση για την περαιτέρω ανάπτυξη της αγοράς είναι ήδη σημαντική. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο ΣΕΦ, δυνητικά υπάρχουν περίπου 27 GW φωτοβολταϊκών που είτε λειτουργούν είτε έχουν εξασφαλίσει όρους σύνδεσης ή θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν νέο ηλεκτρικό χώρο έως το 2030.

Από αυτά, περίπου 13 GW έχουν ήδη διασυνδεθεί, ενώ τα ανεκτέλεστα και εν δυνάμει έργα φτάνουν τα 14 GW. Περίπου 5 GW αφορούν μικρά έργα ισχύος κάτω του 1 MW, στοιχείο που, κατά τον Σύνδεσμο, καταρρίπτει την αντίληψη ότι η ανάπτυξη της αγοράς στηρίχθηκε αποκλειστικά σε μεγάλους επενδυτές.

Σε επίπεδο ΑΔΜΗΕ, τον Απρίλιο του 2026 υπήρχαν 15.225 MW φωτοβολταϊκών είτε συνδεδεμένα είτε με οριστική προσφορά σύνδεσης. Από αυτά, 5.196 MW είχαν ήδη συνδεθεί και άλλα 10.029 MW διέθεταν όρους σύνδεσης. Στο δίκτυο του ΔΕΔΔΗΕ, πέραν των περίπου 7.650 MW που είχαν συνδεθεί, υπήρχαν επιπλέον 350 MW με σύμβαση σύνδεσης.

Στον διαθέσιμο χώρο θα μπορούσαν να προστεθούν περίπου 2 GW από το ειδικό περιθώριο των 10 MW ανά υποσταθμό για αυτοπαραγωγή, 725 MW από την αναβάθμιση ή αντικατάσταση μετασχηματιστών έως το τέλος του 2026 και ακόμη 1,4 GW από έργα αύξησης των ορίων βραχυκύκλωσης μέχρι το 2030. Από τον νέο ηλεκτρικό χώρο, το 60% διατίθεται κατά προτεραιότητα σε έργα αυτοκατανάλωσης και αποθήκευσης και το υπόλοιπο 40% σε σταθμούς παραγωγής.

Ο ΣΕΦ θεωρεί δεδομένο ότι δεν θα υλοποιηθεί το σύνολο των έργων. Το πιθανότερο σενάριο των 20 GW προϋποθέτει την ολοκλήρωση περίπου του 50% των ανεκτέλεστων και εν δυνάμει επενδύσεων. Στο συντηρητικό σενάριο υλοποιείται το 35%, με την εγκατεστημένη ισχύ να φτάνει τα 18 GW, ενώ στο αισιόδοξο προχωρά το 65%, οδηγώντας την αγορά στα 22 GW.

Πρώτος πυλώνας: Τα εμπορικά έργα

Ο πρώτος πυλώνας αφορά τα εμπορικά φωτοβολταϊκά πάρκα και κυρίως τα μεγάλα έργα, αρκετά από τα οποία έχουν πλέον ολοκληρώσει τον πολυετή κύκλο αδειοδοτικής ωρίμανσης και αναμένεται να συνδεθούν τα επόμενα χρόνια.

Κατά τον ΣΕΦ, τα μεγάλα φωτοβολταϊκά εξακολουθούν να αποτελούν τη φθηνότερη επιλογή νέας ηλεκτροπαραγωγής και μπορούν να προσφέρουν μεγάλες ποσότητες ενέργειας σε ανταγωνιστικό κόστος. Παράλληλα, λόγω καλύτερου προσανατολισμού και απουσίας σκιάσεων, παράγουν κατά μέσο όρο περίπου 15% περισσότερη ενέργεια ανά εγκατεστημένο μεγαβάτ σε σχέση με πολλά συστήματα επί στεγών.

Για να διατηρηθεί η επενδυτική δυναμική, ο ΣΕΦ ζητεί την έγκαιρη εφαρμογή του νέου ευρωπαϊκού μοντέλου στήριξης μέσω αμφίδρομων συμβάσεων επί της διαφοράς – Contracts for Difference. Ο ευρωπαϊκός Κανονισμός 2024/1747 προβλέπει ότι η κρατική στήριξη νέων επενδύσεων σε ΑΠΕ θα πρέπει να λαμβάνει τη μορφή CfD ή ισοδύναμων σχημάτων για επενδύσεις που συνάπτονται μετά τις 17 Ιουλίου 2027.

Οι συμβάσεις αυτές προσφέρουν σταθερότητα και προβλεψιμότητα στα έσοδα των παραγωγών, διευκολύνοντας τη χρηματοδότηση, ενώ προστατεύουν και τους καταναλωτές όταν οι τιμές της αγοράς κινούνται πάνω από την τιμή αναφοράς. Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν, η κυβέρνηση έχει ήδη υποβάλει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόταση για σχήμα συνολικής ισχύος περίπου 4,5 GW, με τα φωτοβολταϊκά έργα να συνδυάζονται υποχρεωτικά με μπαταρίες.

Ο ΣΕΦ προτείνει επίσης να εξεταστεί η τιμαριθμική αναπροσαρμογή των συμβάσεων, προκειμένου τα έργα να προστατεύονται από απότομες αυξήσεις του επενδυτικού κόστους.

Παράλληλα, ο Σύνδεσμος υποστηρίζει την άμεση ενεργοποίηση των ευέλικτων όρων σύνδεσης. Με αυτούς, ένα έργο θα μπορεί να συνδεθεί ταχύτερα, αποδεχόμενο εκ των προτέρων περιορισμούς στην έγχυση ενέργειας σε ώρες υψηλής παραγωγής ή συμφόρησης του δικτύου.

Δεύτερος πυλώνας: Η αυτοκατανάλωση

Ο δεύτερος πυλώνας είναι η αυτοκατανάλωση, η οποία, πέραν της μείωσης του ενεργειακού κόστους για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, στηρίζει αναλογικά περισσότερες θέσεις εργασίας, περιορίζει τις απώλειες στα δίκτυα και διευρύνει τη συμμετοχή πολιτών και μικρότερων επιχειρήσεων στην ενεργειακή μετάβαση.

Ωστόσο, σύμφωνα με τον ΣΕΦ, το πλαίσιο που διαμορφώθηκε μετά τη μετάβαση από το net metering στο net billing παραμένει γεμάτο ασάφειες, καθυστερήσεις και τεχνικούς περιορισμούς. Το νέο σχέδιο υπουργικής απόφασης αντιμετωπίζει αρκετά από τα προβλήματα, χωρίς όμως να αρκεί από μόνο του.

Ο Σύνδεσμος ζητεί πρωτίστως την τήρηση των θεσμοθετημένων προθεσμιών. Η ανάλυση των στοιχείων του ΔΕΔΔΗΕ δείχνει ότι ο μέσος χρόνος από την αίτηση μέχρι την ενεργοποίηση φτάνει τις 280 ημέρες στα οικιακά συστήματα, τις 326 ημέρες στα εμπορικά έργα κάτω των 100 kW και τις 260 ημέρες στα μεγαλύτερα εμπορικά συστήματα.

Μεταξύ των προτάσεων του ΣΕΦ περιλαμβάνονται:

• η διεύρυνση της από κοινού χρήσης και του διαμοιρασμού ενέργειας, κατά τα πρότυπα Ισπανίας και Πορτογαλίας,
• η κατάργηση της εγγυητικής επιστολής για έργα αυτοκατανάλωσης επί κτιρίων,
• η απαλλαγή από περιβαλλοντική αδειοδότηση μικρών επίγειων οικιακών συστημάτων εντός οικοπέδου,
• η κατάργηση της υποχρέωσης υποβολής πολυγώνου στη ΡΑΑΕΥ για μικρά έργα επί κτιρίων,
• η διευκόλυνση εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε πολυκατοικίες μέσω του νέου Κώδικα Ιδιοκτησίας,
• η δυνατότητα των μπαταριών αυτοκατανάλωσης να φορτίζουν και από το δίκτυο, ώστε νοικοκυριά και επιχειρήσεις να αξιοποιούν τα δυναμικά τιμολόγια.

Ειδικά για την τελευταία πρόταση, ο ΣΕΦ θεωρεί αδικαιολόγητο τον περιορισμό που επιτρέπει τη φόρτιση της μπαταρίας μόνο από το φωτοβολταϊκό. Η φόρτιση από το δίκτυο σε ώρες χαμηλών τιμών και η αξιοποίηση της αποθηκευμένης ενέργειας στις ακριβές ώρες θα μπορούσε να προσφέρει πρόσθετη εξοικονόμηση και να βοηθήσει συνολικά τη λειτουργία του συστήματος.

Οι νέες κατευθύνσεις της ΕΕ

Οι προτάσεις του ΣΕΦ ευθυγραμμίζονται με τις νέες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για την επιτάχυνση της αυτοκατανάλωσης και του εξηλεκτρισμού.

Στο πλαίσιο του πακέτου AccelerateEU, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει μειωμένους συντελεστές ΦΠΑ για μικρά φωτοβολταϊκά, μπαταρίες, αντλίες θερμότητας και ηλιοθερμικά συστήματα, φορολογικά κίνητρα για ηλεκτρικά αυτοκίνητα, καθώς και εγγυήσεις που θα διευκολύνουν τον δανεισμό ενεργειακών κοινοτήτων.

Παράλληλα, η ευρωπαϊκή σύσταση 2026/2017 καλεί τα κράτη-μέλη να καταρτίσουν εθνικές στρατηγικές για την αυτοκατανάλωση και τις ενεργειακές κοινότητες, να καταργήσουν την αδειοδότηση για μικρές εγκαταστάσεις φωτοβολταϊκών και αποθήκευσης και να απλοποιήσουν τις συνδέσεις. Ειδική αναφορά γίνεται στις μπαταρίες με ρευματολήπτη και στα φωτοβολταϊκά μπαλκονιού έως 800 W.

Κρίσιμη θεωρείται και η επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού της ελληνικής οικονομίας. Η ΕΕ θέτει ως στόχο το 32% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας να καλύπτεται από ηλεκτρισμό το 2030, το 42% το 2040 και το 50% το 2050. Στην Ελλάδα, όμως, δεν υπάρχει ακόμη ένας σαφής οριζόντιος εθνικός στόχος, ενώ η ηλεκτροκίνηση και οι αντλίες θερμότητας αναπτύσσονται με χαμηλότερους ρυθμούς από τους προβλεπόμενους.

Κατά τον ΣΕΦ, χωρίς αύξηση της ζήτησης ηλεκτρισμού σε μεταφορές, κτίρια και βιομηχανία, η περαιτέρω διείσδυση των ΑΠΕ θα συναντά όλο και μεγαλύτερα εμπόδια.

Τρίτος πυλώνας: 8 GW μπαταριών

Ο τρίτος και καθοριστικότερος πυλώνας είναι η αποθήκευση. Όπως τονίζει ο ΣΕΦ, δεν μπορεί πλέον να συζητείται η ανάπτυξη νέων φωτοβολταϊκών χωρίς παράλληλη εγκατάσταση μπαταριών.

Το ΕΣΕΚ προβλέπει 4,33 GW μπαταριών και 1,93 GW αντλησιοταμίευσης έως το 2030. Οι τρεις διαγωνισμοί που πραγματοποιήθηκαν το 2024 ενέκριναν περίπου 900 MW έργων BESS, ενώ η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει επιπλέον 4,7 GW αυτόνομων μπαταριών, με στόχο να τεθούν σε λειτουργία έως το τέλος του 2028.

Έτσι, περισσότερα από 6 GW μπαταριών θα μπορούσαν να λειτουργούν μέχρι το 2030. Ο ΣΕΦ, ωστόσο, εκτιμά ότι απαιτούνται τουλάχιστον 8 GW και περίπου 20 GWh χωρητικότητας, ώστε να περιοριστούν αποτελεσματικά οι περικοπές και οι επιπτώσεις των αρνητικών τιμών.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη δυνατότητα εγκατάστασης μπαταριών πίσω από τον μετρητή σε υφιστάμενους φωτοβολταϊκούς σταθμούς. Με αυτόν τον τρόπο, οι παραγωγοί θα μπορούν να αποθηκεύουν την ενέργεια που διαφορετικά θα περικόπτονταν και να την εγχέουν σε ώρες υψηλότερης ζήτησης και τιμών.

Παράλληλα, ο ΣΕΦ ζητεί την επαναφορά και τον επανασχεδιασμό προγραμμάτων ενίσχυσης μικρών μπαταριών σε συνδυασμό με φωτοβολταϊκά αυτοπαραγωγής στον οικιακό και εμπορικό τομέα.

Περικοπές και μηχανισμός αντιστάθμισης

Η αποθήκευση αποτελεί τη βασική μακροπρόθεσμη απάντηση στις περικοπές, χωρίς όμως να τις εξαλείφει πλήρως. Για τον λόγο αυτό, ο ΣΕΦ ζητεί την άμεση και αναδρομική εφαρμογή του μηχανισμού αντιστάθμισης, ώστε η επιβάρυνση να κατανέμεται δικαιότερα μεταξύ των παραγωγών.

Όπως επισημαίνεται, μέχρι σήμερα ορισμένοι σταθμοί υφίστανται το σύνολο των περικοπών, ενώ άλλοι δεν συμμετέχουν, μεταξύ άλλων επειδή δεν έχουν εγκατασταθεί σε όλους τους μικρούς σταθμούς συστήματα τηλεποπτείας και set point.

Ο Σύνδεσμος ζητεί επίσης την εφαρμογή του ευρωπαϊκού Κανονισμού 2019/943, ο οποίος προβλέπει αποζημίωση όταν η περικοπή οφείλεται σε ανακατανομή που δεν βασίζεται στην αγορά, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις.

Οι άλλες δύο γραμμές άμυνας απέναντι στις περικοπές είναι η ενίσχυση των διεθνών ηλεκτρικών διασυνδέσεων και η μετατόπιση της κατανάλωσης προς τις ώρες υψηλής παραγωγής ΑΠΕ, μέσω δυναμικών τιμολογίων, ηλεκτροκίνησης και ευέλικτης ζήτησης.

Οι εκκρεμείς θεσμικές υποχρεώσεις

Στον οδικό χάρτη επισημαίνονται ακόμη δύο σημαντικές εκκρεμότητες. Η πρώτη αφορά την υπηρεσία μιας στάσης για την αδειοδότηση έργων ΑΠΕ, η οποία θεσμοθετήθηκε το 2022 και ξεκίνησε πιλοτικά τον Ιούλιο του 2025, χωρίς έκτοτε να περάσει σε πλήρη λειτουργία.

Η δεύτερη αφορά την υποχρεωτική εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε νέα ειδικά κτίρια επιφάνειας άνω των 500 τετραγωνικών μέτρων. Παρότι η σχετική πρόβλεψη περιλαμβάνεται στον Εθνικό Κλιματικό Νόμο, οι απαιτούμενες εφαρμοστικές ρυθμίσεις παραμένουν σε εκκρεμότητα.

Τέλος, ο ΣΕΦ ζητεί οριστική λύση στο ζήτημα της ανακύκλωσης των φωτοβολταϊκών πλαισίων. Προτείνει να αποτελεί η καταβολή της σχετικής εισφοράς προϋπόθεση για τη σύνδεση ενός έργου στο δίκτυο, αλλά και να διαμορφωθεί μεταβατικό σύστημα για τα περίπου 13 GW που έχουν ήδη εγκατασταθεί χωρίς να καλύπτονται επαρκώς από μηχανισμό χρηματοδότησης της μελλοντικής ανακύκλωσής τους.

Το συνολικό μήνυμα του Συνδέσμου είναι ότι η περίοδος της ανεξέλεγκτης ανάπτυξης χωρίς αποθήκευση και χωρίς προσαρμογή του δικτύου έχει ολοκληρωθεί. Δεν έχει όμως ολοκληρωθεί η ανάπτυξη της αγοράς. Η επόμενη φάση θα απαιτήσει συνδυασμό φωτοβολταϊκών και μπαταριών, ενίσχυση της αυτοκατανάλωσης, περισσότερη ευελιξία, ταχύτερη αδειοδότηση και αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας μέσω του εξηλεκτρισμού.