Ρίχνοντας φως στην ενέργεια στην Ευρώπη – Η ενεργειακή «ακτινογραφία» της ΕΕ (Eurostat)

Φωτισμός, θέρμανση, μετακίνηση, παραγωγή: η ενέργεια είναι ζωτικής σημασίας για την καθημερινή μας ζωή. Χωρίς ενέργεια, οι άνθρωποι και οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να λειτουργήσουν. Το να θέσουμε σε λειτουργία τους υπολογιστές μας ή να βάλουμε μπροστά τα αυτοκίνητά μας είναι ενέργειες που θεωρούμε δεδομένες, ωστόσο αντιπροσωπεύουν το τελικό στάδιο μιας σύνθετης διαδικασίας.

Μα αυτά τα λόγια η Κομισιόν σκιαγραφεί την αγορά ενέργειας στην Ευρώπη και δίνει πληροφορίες για το ενεργειακό μείγμα, την παραγωγή, τις εξαγωγές και τις εισαγωγές καθώς και για τις ΑΠΕ,

Ενεργειακό μείγμα

Η ενέργεια που διατίθεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) προέρχεται από ενέργεια που παράγεται στην ΕΕ και από ενέργεια που εισάγεται από χώρες εκτός ΕΕ. 

Το 2023, η ΕΕ παρήγαγε περίπου το 42% της δικής της ενέργειας, ενώ το 58% εισήχθη.

Τα πετρελαϊκά προϊόντα κατέχουν το μεγαλύτερο μερίδιο στο ενεργειακό μείγμα της ΕΕ

Το 2023, το ενεργειακό μείγμα στην ΕΕ, δηλαδή το εύρος των διαθέσιμων πηγών ενέργειας, αποτελούνταν κυρίως από 5 διαφορετικές πηγές:

• αργό πετρέλαιο και προϊόντα πετρελαίου(37,7%)
• φυσικό αέριο (20,4%)
• ανανεώσιμη ενέργεια(19,5%)
• στερεά καύσιμα(10,6%)
• πυρηνική ενέργεια(11,8%).

Τα μερίδια των διαφόρων πηγών ενέργειας στην ακαθάριστη διαθέσιμη ενέργεια ποικίλλουν σημαντικά μεταξύ των χωρών της ΕΕ. 

Το 2023, το μερίδιο των πετρελαϊκών προϊόντων στη διαθέσιμη ενέργεια ήταν υψηλότερο στην Κύπρο (86,3%), τη Μάλτα (85,6%) και το Λουξεμβούργο (61,1%). Στην Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό είναι 58,4%.

Το φυσικό αέριο ήταν σημαντική πηγή ενέργειας στην Ιταλία (34,8%), την Ολλανδία (29,5%), την Ουγγαρία (29,1%) και την Ιρλανδία (28,5%). Στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στο 17,3%.

Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είχαν το μεγαλύτερο μερίδιο στη Σουηδία (50,2%) και τη Λετονία (44,7%), ενώ η πυρηνική ενέργεια αντιπροσώπευε το 39,1% της διαθέσιμης ενέργειας στη Γαλλία και το 28,8% στη Σλοβακία. Στη χώρα μας ήταν στο 17,4%. Το μερίδιο των στερεών καυσίμων ήταν υψηλότερο στην Εσθονία (53,4%) και την Πολωνία (35,5%).

Παραγωγή ενέργειας

Ο παραγωγή ενέργειας στην ΕΕ κατανέμεται σε ένα φάσμα διαφορετικών πηγών ενέργειας: στερεά καύσιμα, φυσικό αέριο, αργό πετρέλαιο, πυρηνική ενέργεια, και ανανεώσιμη ενέργεια (όπως η υδροηλεκτρική, η αιολική και η ηλιακή ενέργεια).

Οι ΑΠΕ

Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (46% της συνολικής παραγωγής ενέργειας στην ΕΕ) ήταν η μεγαλύτερη πηγή που συνέβαλε στην παραγωγή ενέργειας στην ΕΕ το 2023. Η πυρηνική ενέργεια (29%) ήταν η δεύτερη μεγαλύτερη πηγή, ακολουθούμενη από τα στερεά καύσιμα (17%), το φυσικό αέριο (5%) και το αργό πετρέλαιο (3%).

Ωστόσο, η παραγωγή ενέργειας διαφέρει πολύ από χώρα της ΕΕ σε χώρα της ΕΕ. Το 2023, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ήταν η αποκλειστική πηγή παραγωγής ενέργειας στη Μάλτα (με άλλα λόγια, η χώρα αυτή δεν παρήγαγε κανένα άλλο είδος ενέργειας) και αντιπροσώπευε τουλάχιστον το ήμισυ σε 15 άλλες χώρες της ΕΕ, με μερίδια 99,4% στη Λετονία, 98,0% στην Πορτογαλία και 96,5% στην Κύπρο. 

Η παραγωγή πυρηνικής ενέργειας ήταν αρκετά σημαντική στη Γαλλία (72% της συνολικής εθνικής παραγωγής ενέργειας), τη Σλοβακία (65%) και το Βέλγιο (59%). Τα στερεά καύσιμα ήταν η κύρια πηγή ενέργειας που παρήχθη στην Πολωνία (67%), την Εσθονία (59%) και την Τσεχία (43%). 

Το φυσικό αέριο είχε το μεγαλύτερο μερίδιο στην Ολλανδία (41%), τη Ρουμανία (35%) και την Ιρλανδία (31%), ενώ το μερίδιο του αργού πετρελαίου ήταν το μεγαλύτερο στη Δανία (30%).

Η εικόνα στην Ελλάδα σε ό,τι αφορά την παραγωγή ενέργειας διαμορφώνεται ως εξής:

• Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: 74,1%
• Στερεά καύσιμα 24,9%
• Αργό πετρέλαιο 1%

Εισαγωγές ενέργειας 

Το 2023, η κύρια κατηγορία εισαγόμενων ενεργειακών προϊόντων ήταν το πετρέλαιο και τα προϊόντα πετρελαίου (συμπεριλαμβανομένου του αργού πετρελαίου, το οποίο αποτελεί το κύριο συστατικό), αντιπροσωπεύοντας το 65% των εισαγωγών ενέργειας στην ΕΕ, ακολουθούμενα από το φυσικό αέριο (25%), στερεά ορυκτά καύσιμα(5%), ηλεκτρική ενέργεια (3%) και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (2%).

Διαφορετικά πρότυπα 

Το 2023, στις εισαγωγές ενέργειας των χωρών της ΕΕ, τα υψηλότερα μερίδια πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου καταγράφηκαν στην Κύπρο (96%) και τη Μάλτα (88%), στο φυσικό αέριο στην Ουγγαρία και την Ιταλία (και οι δύο 36%), στα στερεά ορυκτά καύσιμα στην Πολωνία και τη Σλοβακία (και οι δύο 15%), στην ηλεκτρική ενέργεια στην Εσθονία (28%) και στο Λουξεμβούργο (16%) και στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στη Δανία (9%) και τη Σουηδία (6%).

Βασικοί προμηθευτές

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο κύριος προμηθευτής πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου στην ΕΕ, η Νορβηγία φυσικού αερίου και η Αυστραλία στερεών ορυκτών καυσίμων το 2023

Το 2023, το 49% των εισαγωγών πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου εκτός ΕΕ προερχόταν από 5 χώρες: τις Ηνωμένες Πολιτείες (15%), τη Νορβηγία (12%), τη Σαουδική Αραβία και το Καζακστάν (από 8%) και το Ηνωμένο Βασίλειο (7%). Παρόμοια ανάλυση δείχνει ότι το 71% των εισαγωγών φυσικού αερίου της ΕΕ προερχόταν από τη Νορβηγία (27%), τις Ηνωμένες Πολιτείες (19%), την Αλγερία (14%) και τη Ρωσία (11%), ενώ οι μεγαλύτερες εισαγωγές στερεών ορυκτών καυσίμων (κυρίως άνθρακα) προέρχονταν από την Αυστραλία (24%), ακολουθούμενες από τις Ηνωμένες Πολιτείες (23%), την Κολομβία (17%) και τη Νότια Αφρική (13%).

Ο ρόλος της Ρωσίας

Σύμφωνα με την Κομισιόν, το 2022, η Ρωσία εξακολουθούσε να είναι ο κύριος προμηθευτής της ΕΕ και στις τρεις κύριες κατηγορίες εισαγόμενων ενεργειακών προϊόντων: πετρέλαιο και προϊόντα πετρελαίου (21%), φυσικό αέριο (23%) και στερεά ορυκτά καύσιμα (23%). Λόγω των κυρώσεων που επιβλήθηκαν από την ΕΕ ως συνέπεια του ρωσικού επιθετικού πολέμου κατά της Ουκρανίας από το 2022, τα μερίδια αυτά μειώθηκαν το 2023 σε 4%, 11% και 1% αντίστοιχα. 

Το ποσοστό εξάρτησης από τις εισαγωγές ενέργειας της ΕΕ ήταν 58% το 2023

Στην ΕΕ το 2023, το ποσοστό εξάρτησης από τις εισαγωγές ενέργειας ήταν ίσο με 58%, πράγμα που σημαίνει ότι σχεδόν το 60% των ενεργειακών αναγκών της ΕΕ καλυπτόταν από καθαρές εισαγωγές. Ωστόσο, το ποσοστό εξάρτησης ποικίλλει μεταξύ των χωρών της ΕΕ, κυμαινόμενο από 98% στη Μάλτα, 92% στην Κύπρο και 91% στο Λουξεμβούργο έως 3% στην Εσθονία.

Παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας

Το 37% της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται στην ΕΕ προέρχεται από σταθμούς παραγωγής ενέργειας που καίνε ή χρησιμοποιούν εύφλεκτα καύσιμα (φυσικό αέριο, πετρέλαιο, άνθρακα, βιομάζα). Ένα μέρος αυτών των καυσίμων παράγεται στην ΕΕ και ένα μέρος εισάγεται από χώρες εκτός ΕΕ. Μερικοί από τους σταθμούς παραγωγής ενέργειας παράγουν επίσης θερμότητα. Το 23% της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται στην ΕΕ προέρχεται από πυρηνικούς σταθμούς, το 18% από ανεμογεννήτριες, το 12% από υδροηλεκτρική ενέργεια και το 9% από ηλιακή ενέργεια. Η ηλεκτρική ενέργεια μεταφέρεται από αυτές τις διαφορετικές πηγές σε μετασχηματιστές κοντά στον καταναλωτή και τέλος στην πρίζα του καταναλωτή. Τα δεδομένα αναφέρονται στο έτος 2023.

Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τα ορυκτά καύσιμα κατέχουν την πρώτη θέση στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ

Μεταξύ των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, το μεγαλύτερο μερίδιο ηλεκτρικής ενέργειας προήλθε από ανεμογεννήτριες (18%), ακολουθούμενες από υδροηλεκτρικούς σταθμούς (12%), ηλιακή ενέργεια (9%) και βιοκαύσιμα (5%).

Τιμές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου

Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2024, οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας για τα νοικοκυριά, συμπεριλαμβανομένων των φόρων και των εισφορών, ήταν οι υψηλότερες στη Γερμανία (40 € ανά 100 kWh), την Ιρλανδία και τη Δανία (και οι δύο 37 €), ενώ οι χαμηλότερες τιμές καταγράφηκαν στην Ουγγαρία (11 €) και τη Βουλγαρία (12 €).

Το μερίδιο των φόρων και των εισφορών στην τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας ήταν μεγαλύτερο στην Πολωνία (50%) και τη Δανία (49%), ενώ χαμηλότερο στο Λουξεμβούργο ( -49 %) και την Αυστρία ( -8 %), όπου οι τιμές ήταν αρνητικές λόγω των επιδοτήσεων και των επιδομάτων που δόθηκαν στους οικιακούς καταναλωτές.

Για τους μη οικιακούς καταναλωτές, οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας (χωρίς ΦΠΑ και άλλους ανακτήσιμους φόρους και τέλη) κυμαίνονταν από 26 ευρώ ανά 100 kWh στην Ιρλανδία έως 9 ευρώ ανά 100 kWh στη Φινλανδία.

Οι τιμές φυσικού αερίου για μη οικιακούς καταναλωτές είναι οι υψηλότερες στη Σουηδία και τη Φινλανδία

Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2024, οι τιμές του φυσικού αερίου για τους οικιακούς καταναλωτές, συμπεριλαμβανομένων των φόρων και των εισφορών, ήταν οι υψηλότερες στη Σουηδία (18 € ανά 100 kWh) και την Ολλανδία (16 €), και οι χαμηλότερες στην Ουγγαρία (3 €) και την Κροατία (4 €).

Το μερίδιο των φόρων και των εισφορών στην τιμή του φυσικού αερίου ήταν υψηλότερο στην Ολλανδία (54%) και τη Δανία (49%), ενώ χαμηλότερο στο Λουξεμβούργο ( -9 %) και την Κροατία (5%).

Οι τιμές του φυσικού αερίου για τους μη οικιακούς καταναλωτές (χωρίς ΦΠΑ και άλλους ανακτήσιμους φόρους και τέλη) ήταν υψηλότερες στη Σουηδία(10€ ανά 100 kWh) και Φινλανδία (9€), και η χαμηλότερη στη Βουλγαρία και την Ελλάδα (4€ και στις δύο περιπτώσεις).

Μείωση της κατανάλωσης ενέργειας το 2023

Το 2023 στην ΕΕ, η κατανάλωση πρωτογενούς ενέργειας έφτασε τα 1 211 εκατομμύρια τόνοι ισοδύναμου πετρελαίου(Mtoe). Αυτό είναι 3,9% χαμηλότερο από ό,τι το 2022 και το χαμηλότερο επίπεδο από το 2005 (το πρώτο έτος για το οποίο δημοσιεύεται ο δείκτης). Το επίπεδο του 2023 απέχει 7,3% από τον στόχο της ΕΕ για το 2030 (κατανάλωση πρωτογενούς ενέργειας όχι μεγαλύτερη από 1 128 Mtoe).

Επίσης, η τελική κατανάλωση ενέργειας μειώθηκε το 2023 στην ΕΕ (σε 894 Mtoe, -3,0% σε σύγκριση με το 2022), στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2005, εκτός από το έτος 2020, το οποίο επηρεάστηκε από την πανδημία COVID-19. Το επίπεδο του 2022 απέχει 5,7% από τον στόχο του 2030 (όχι περισσότερο από 846 Mtoe).

Σταθερή αύξηση του μεριδίου των ΑΠΕ στην κατανάλωση ενέργειας

Το μερίδιο των ΑΠΕ στην  ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας στην ΕΕ ήταν 9,6% το 2004, 16,7% το 2013 και 24,6% το 2023. Το μόνο έτος με μείωση ήταν το 2021, όταν ήρθησαν οι περιορισμοί της COVID-19 που συνδέονται με την πανδημία, οι οποίοι είχαν σημαντικό αντίκτυπο. Ο τρέχων στόχος της ΕΕ είναι να φτάσει το 42,5% των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έως το 2030.

Η Σουηδία είχε μακράν το υψηλότερο μερίδιο ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην κατανάλωση ενέργειας (66,4%) το 2023, έναντι της Φινλανδίας (50,8%) και της Δανίας (44,4%). Τα χαμηλότερα ποσοστά ανανεώσιμων πηγών ενέργειας καταγράφηκαν στο Λουξεμβούργο (14,4%), το Βέλγιο (14,7%) και τη Μάλτα (15,1%). Οι διαφορές οφείλονται εν μέρει σε διακυμάνσεις στον πλούτο των φυσικών πόρων, κυρίως στις δυνατότητες κατασκευής υδροηλεκτρικών σταθμών και στη διαθεσιμότητα βιομάζας.