«Μποναμά» 4,7 δις ευρώ για ενεργειακές παρεμβάσεις σε κτίρια και μεταφορές φέρνει το Εθνικό Κοινωνικό και Κλιματικό Σχέδιο – Σε διαβούλευση μέχρι 18 Ιουλίου – Αναλυτικά όλες οι δράσεις

Την αντιστάθμιση του πρόσθετου κόστους που θα προκύψει από την επέκταση του συστήματος εμπορίας ρύπων σε κτίρια και μεταφορές επιχειρεί το νέο Εθνικό Κοινωνικό και Κλιματικό Σχέδιο που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση την περασμένη Παρασκευή μέχρι και τις 18 Ιουλίου.

Ειδικότερα, οι παρεμβάσεις του σχεδίου εστιάζουν στους ενεργειακά και μεταφορικά ευάλωτους με μέτρα τόσο για τα νοικοκυριά όσο και για τις μικρές επιχειρήσεις, αναγνωρίζοντας ότι η εφαρμογή του ΣΕΔΕ 2 από το 2027, αναμένεται να οδηγήσει σε σχετική και σταδιακή αύξηση του κόστους χρήσης ορυκτών καυσίμων στα κτίρια και τις οδικές μεταφορές.

Υπενθυμίζεται ότι η τιμή CO2 (€/tn CO2), στο νέο αυτό Σύστημα Εκπομπών (ΣΕΔΕ 2), προβλέπεται να κλιμακώνεται σταδιακά με την πάροδο των ετών και τελικά να ταυτίζεται, από το 2032 εφεξής, με την αντίστοιχη τιμή που ισχύει για τους υπόλοιπους τομείς οι οποίοι εντάσσονται ήδη στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ.

Προς υπεράσπιση της απανθρακοποίησης του κτιριακού τομέα και των μεταφορών καθώς και προς άμβλυνση των οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων που συνεπάγεται η μετάβαση στο ΣΕΔΕ 2, η κυβέρνηση εκπόνησε στο πλαίσιο των σχετικών ευρωπαϊκών κατευθυντήριων γραμμών και ακολούθως της σύστασης του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, το Εθνικό Κοινωνικό και Κλιματικό Σχέδιο με συνολικό προϋπολογισμό 4,783 δις ευρώ εκ των οποίων τα 3,587 δις ευρώ αφορούν σε κοινοτικούς πόρους και το 25% σε εθνική συνεισφορά.

Το Σχέδιο διαρθρώνεται σε 3 πυλώνες – κτιριακός τομέας, τον τομέα των μεταφορών και την άμεση εισοδηματική στήριξη – με την μεγαλύτερη έμφαση να δίνεται στο κτιριακό κομμάτι όπου και αναμένεται να κατευθυνθεί το 60-65% των διαθέσιμων πόρων μέχρι και το 2032. Αναλυτικότερα, οι 3 πυλώνες αναλύονται σε 13 επιμέρους κατηγορίες δράσεων που με την σειρά τους εξειδικεύονται σε επενδυτικές και μεταρρυθμιστικές παρεμβάσεις καθώς και σε στοχευμένα εισοδηματικά μέτρα με εξασφαλισμένη χρηματοδότηση.

Η συντριπτική πλειοψηφία των μέτρων είτε πρόκειται για τα κτίρια είτε για τις μεταφορές επιχειρούν να προάγουν την εξοικονόμηση ενέργειας και την ενεργειακή απόδοση, προωθώντας ανάλογες παρεμβάσεις που προσαρμόζονται στο προφίλ των ενεργειακά και μεταφορικά ευάλωτων νοικοκυριών και μικρών επιχειρήσεων. Αξίζει να σημειωθεί ότι σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΚΚΣ, περίπου 1,5 εκατομμύριο ελληνικά νοικοκυριά εμφανίζουν χαρακτηριστικά ενεργειακής ή μεταφορικής ευαλωτότητας στο πλαίσιο εφαρμογής του ΚΚΤ και λόγω της εισαγωγής του ΣΕΔΕ2.

Η ευαλωτότητα αυτή εκδηλώνεται με διαφορετικό βαθμό βαρύτητας, λαμβάνοντας υπόψη τα προαναφερθέντα εισοδηματικά, κοινωνικά, γεωγραφικά καθώς και συνδυαστικά κριτήρια. Ως εκ τούτου, στην κατηγορία των ενεργειακά και μεταφορικά ευάλωτων εντάσσονται εν γένει νοικοκυριά με χαμηλό και χαμηλότερο μεσαίο εισόδημα, στο οποίο συνυπολογίζεται η επιμέρους σύνθεση και τα χαρακτηριστικά του νοικοκυριού.

Αντίστοιχα, στην περίπτωση των μικρών επιχειρήσεων, οι δυνητικά δικαιούχοι εκτιμώνται σε περίπου 20 χιλιάδες μικρές επιχειρήσεις όσες δηλαδή χαρακτηρίζονται ως ενεργειακά ευάλωτες όσον αφορά τα κτίρια που στεγάζονται και περίπου 60 χιλιάδες ως ευάλωτες στον τομέα των μεταφορών. «Η στήριξη αυτών των επιχειρήσεων αποτελεί κρίσιμο βήμα για τη διασφάλιση μιας δίκαιης και χωρίς αποκλεισμούς πράσινης μετάβασης και για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της τοπικής παραγωγικής βάσης», όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά μέσα στο κείμενο.

Υπενθυμίζεται, όπως έχει γράψει το energypress με αφορμή τις ανακοινώσεις της κυβέρνησης κατά την πρόσφατη παρουσίαση τριών νέων ευρωπαϊκών ταμείων, η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ μελετάει την αλλαγή του μοντέλου για τα προγράμματα «Εξοικονομώ», γεγονός που αποτυπώνεται στο παρόν Εθνικό Σχέδιο με την επισήμανση της περαιτέρω εξειδίκευσης των κριτηρίων και των παραμέτρων που θα έχει. Από εκεί και πέρα, το Σχέδιο αναμένεται να φέρει νέα προγράμματα επιδοτήσεων για την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών, την αντικατάσταση ενεργειακού εξοπλισμού, ενώ, «πράσινες» παρεμβάσεις σχεδιάζονται και στο κομμάτι των μεταφορών με έμφαση σταθερά να δίνεται στην κατηγορία των ευάλωτων, είτε πρόκειται για νοικοκυριά είτε για επιχειρήσεις.

Για τις ιδιωτικές κατοικίες

Αναλυτικότερα, το Εθνικό Σχέδιο προβλέπει για τον κτιριακό τομέα πέντε κύριες κατηγορίες επενδυτικών ή και μεταρρυθμιστικών δράσεων που αναλύονται με την σειρά τους σε 17 συνολικά δράσεις.

Η πρώτη κατηγορία αφορά την ενεργειακή αναβάθμιση ιδιωτικών κατοικιών, όπου αναμένεται να ωφεληθούν πάνω από 300 χιλιάδες ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά, με τον συνολικό προϋπολογισμό του μέτρου να ανέρχεται περίπου στα 2 δισεκατομμύρια ευρώ και να αντιπροσωπεύει περίπου το 40% του συνολικού προϋπολογισμού του Κλιματικού Κοινωνικού Σχεδίου.

Ειδικότερα, τα δύο δισεκατομμύρια ευρώ αναλύονται στα εξής μέτρα:

• «Ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών ενεργειακά ευάλωτων νοικοκυριών». Στόχο έχει να υποστηρίξει την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών, χρηματοδοτώντας μεγάλο εύρος επιλέξιμων παρεμβάσεων για τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας και την προώθηση της ενεργειακής αποδοτικότητας.
• Μεταρρύθμιση των υφιστάμενων ή παλαιότερων μοντέλων του «Εξοικονομώ». Η μεταρρύθμιση εστιάζει σε έναν ριζικό μετασχηματισμό τόσο στο πλαίσιο λειτουργίας της δράσης, όσο και στη χρήση ενός συνδυασμού εργαλείων χρηματοδότησης των προβλεπόμενων επενδύσεων, που θα τύχουν μεγαλύτερης εξειδίκευσης το αμέσως επόμενο διάστημα.
• «Επιδότηση για αντικατάσταση ενεργειακού εξοπλισμού ευάλωτων νοικοκυριών». Το μέτρο προβλέπει να χρηματοδοτήσει ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά για την αντικατάσταση παλαιών ενεργοβόρων συστημάτων θέρμανσης, και παραγωγής ζεστού νερού που χρησιμοποιούν ορυκτά καύσιμα με σύγχρονες ενεργειακά αποδοτικές λύσεις (όπως αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες και λοιπού ενεργειακά αποδοτικού εξοπλισμού που υποστηρίζει αντικατάσταση ή και μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων).
• «Ανακαίνιση κλειστών ιδιωτικών ακινήτων με υποχρέωση για μακροχρόνια μίσθωση σε ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά και ευάλωτους φοιτητές». Ειδικότερα, προβλέπεται η παροχή χρηματοδότησης σε ιδιοκτήτες κλειστών κατοικιών για τη λειτουργική και ενεργειακή τους αναβάθμιση, με την υποχρέωση να τα μισθώσουν μακροχρόνια έναντι μειωμένου ενοικίου, σε ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά και φοιτητές. Τα επιλέξιμα ακίνητα, θα πρέπει να έχουν δηλωθεί ως κενά (δεν χρησιμοποιούνται ως κύρια κατοικία ή ενοικιάζονται) στο φορολογικό έντυπο Ε2 τα τελευταία χρόνια. Στόχος της δράσης είναι η επαναφορά στη στεγαστική αγορά ακινήτων που παρέμεναν κλειστά για χρόνια, ώστε να αυξηθεί η διαθεσιμότητα οικονομικά προσιτών και ενεργειακά αποδοτικών ακινήτων προς ενοικίαση που θα απευθύνονται ειδικά σε ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά και ευάλωτους φοιτητές σε όλη την χώρα.

Επανέρχεται ο θεσμός της Κοινωνικής Κατοικίας

Η δεύτερη κατηγορία δράσης στο «κεφάλαιο» Κτιριακός Τομέας αφορά στη «Στέγαση Ευάλωτων Ομάδων», δηλαδή την επανεκκίνηση του θεσμού της κοινωνικής κατοικίας στην Ελλάδα με την ανάπτυξη 1.000 κοινωνικών κατοικιών που θα διατεθούν  σε ευάλωτα νοικοκυριά. Επιπλέον, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται, στο πλαίσιο του εθνικού σχεδίου, στη λειτουργική και ενεργειακή αναβάθμιση των υφιστάμενων κτιρίων 12 δημόσιων φοιτητικών εστιών ανά την επικράτεια, ώστε να δοθούν περισσότερες από 20 4.000-4.500 ενεργειακά αναβαθμισμένες κλίνες προς χρήση από τους φοιτητές που πληρούν συγκεκριμένα εισοδηματικά ή/ και κοινωνικά κριτήρια. Ο προϋπολογισμός του μέτρου ξεπερνάει τα 250 εκατ. ευρώ και αναλύεται στα εξής:

• «Πιλοτική κατασκευή νέων και ανακαίνιση υφιστάμενων ακινήτων Δημοσίου/Δήμων σε περιοχές στεγαστικής πίεσης με προορισμό την Κοινωνική Κατοικία».
• Ευρύτερη μεταρρύθμιση του εθνικού θεσμικού πλαισίου για την κοινωνική κατοικία, με στόχο την ενίσχυση της διαφάνειας, της αποδοτικότητας και της βιωσιμότητας των παρεμβάσεων.
• «Διάθεση ενεργειακά βιώσιμων φοιτητικών εστιών σε ευάλωτους νέους»

Για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις

Μια ακόμη κατηγορία με πλατιά βάση δικαιούχων αφορά την «ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων και ενεργειακού εξοπλισμού πολύ μικρών επιχειρήσεων». Για την εξυπηρέτηση των προβλεπόμενων δράσεων προϋπολογίζονται περί τα 300 εκατ. ευρώ με στόχευση χρηματοδότησης 10.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις.

Η επενδυτική δράση που θα υλοποιηθεί στο πλαίσιο της προαναφερόμενης κατηγορίας αφορά στην «Ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων ενεργειακά ευάλωτων πολύ μικρών επιχειρήσεων», δηλαδή περιλαμβάνει την παροχή χρηματοδοτικών κινήτρων σε ευάλωτες πολύ μικρές επιχειρήσεις για επενδύσεις που θα καταστήσουν τις επιχειρήσεις ανεξάρτητες από τα ορυκτά καύσιμα και θα ενισχύσουν την ενεργειακή τους ανθεκτικότητα, συμβάλλοντας έτσι στη μείωση του ενεργειακού τους κόστους και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας τους.

Η δράση θα υποστηρίζει ένα ευρύ πλαίσιο παρεμβάσεων όπως αναβαθμίσεις στο κέλυφος του κτιρίου (π.χ. μόνωση, αντικατάσταση κουφωμάτων), εγκατάσταση ενεργειακά αποδοτικών συστημάτων θέρμανσης, ψύξης και παραγωγής ζεστού νερού (π.χ. αντλίες θερμότητας, ηλιακοί θερμοσίφωνες κ.α.), καθώς και συστημάτων ΑΠΕ για ιδιοκατανάλωση (π.χ. φωτοβολταϊκά). Ενίσχυση θα παρέχεται σε πολύ μικρές επιχειρήσεις που είναι ιδιοκτήτες των κτιρίων τους, καθώς και σε εκείνες που έχουν εν ισχύ μακροχρόνια μισθωτήρια (χρόνου τουλάχιστον ίσου με την απόσβεση της επένδυσης).

Η δράση θα έχει απλοποιημένες και ευέλικτες διαδικασίες, ώστε να δίνει τη δυνατότητα στις πολύ μικρές επιχειρήσεις να επιλέξουν το εύρος και το είδος των ενεργειακών παρεμβάσεων που θέλουν να υλοποιήσουν, προκειμένου να βελτιώσουν την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων τους και να μειώσουν τη χρήση ορυκτών καυσίμων για την κάλυψη των ενεργειακών τους αναγκών. Η εφαρμογή του μέτρου θα χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη ένταση σε λιγότερο ανεπτυγμένες ή μειονεκτικές περιοχές καθώς και σε περιοχές με δυσμενέστερες κλιματολογικές συνθήκες (ψύχος), αναδεικνύοντας μια περιφερειακή και δίκαιη κατανομή της δημόσιας στήριξης.

Οι κατηγορίες παρέμβασης στον κτιριακό τομέα συμπληρώνονται με «δράσεις ενημέρωσης και εκπαίδευσης» και ένα «ολοκληρωμένο πλαίσιο δικαιούχων ενεργειακής στήριξης».

Οι παρεμβάσεις στις Μεταφορές

Όπως προαναφέρθηκε, ο τομέας των μεταφορών αναμένεται να απορροφήσει το 20-25% των διαθέσιμων κονδυλίων που προορίζονται για το Εθνικό Κοινωνικό Κλιματικό Σχέδιο, καταμερισμένα σε 6 βασικές κατηγορίες δράσεων:

• Ενίσχυση στόλου αστικών λεωφορείων με μέριμνα για πιο ευάλωτους

Η Ελλάδα παρουσιάζει τον γηραιότερο στόλο ιδιόκτητων δημόσιων αστικών λεωφορείων (εξαιρούνται τα χρονομισθωμένα που έχουν μέση ηλικία 13 ετών) στην Ευρώπη, με την μέση ηλικία να ξεπερνάει τα 18 έτη (αν και αυτή εμφανίζει πτωτική τάση σε σχέση με το 2022 που ήταν 19,5 χρόνια) έναντι του αντίστοιχου Ευρωπαϊκού μέσου όρου που είναι 12,8 έτη. Στο πλαίσιο αυτό προβλέπονται επενδύσεις άνω των €100 εκατομμυρίων για την αγορά περισσότερων από 200 νέων ηλεκτρικών μικρών και μεγαλύτερων λεωφορείων, καθώς και μια σειρά μεταρρυθμίσεις.

• Αναβάθμιση δημόσιων μεταφορικών μέσων σταθερής τροχιάς

Σε αυτή την κατηγορία προβλέπονται επενδύσεις άνω των 350 εκατ. ευρώ. Επιγραμματικά, οι επενδυτικές δράσεις αφορούν σε «αναβάθμιση της λειτουργίας του μετρό Αθήνας», στη «βελτίωση προσβασιμότητας σε σιδηροδρομικούς σταθμούς» καθώς και στην «εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου ηλεκτρονικού συστήματος χαρτογράφησης και καθοδήγησης εμποδιζόμενων ατόμων στους σταθμούς των ΜΜΜ».

• Υποδομές για προώθηση βιώσιμης κινητικότητας (πολυτροπικές μετακινήσεις)

Οι προτεινόμενες δράσεις, συνολικού προϋπολογισμού άνω των €100 εκατ., που περιλαμβάνονται στο ΚΚΣ στοχεύουν στη μείωση της εξάρτησης από το αυτοκίνητο, στη μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων και των εκπομπών ΑτΘ, καθώς και στη βελτίωση της συνολικής αποδοτικότητας των δικτύων αστικών μεταφορών:

Η εν λόγω δράση περιλαμβάνει επιμέρους επενδυτικές δράσεις για την «Ανάπτυξη πολυτροπικών υποδομών με επίκεντρο τους ποδηλατοδρόμους και πεζόδρομους» καθώς και για την «Ανάπτυξη βιώσιμων και προσβάσιμων λύσεων κινητικότητας».

• Πράσινη μετακίνηση για νοικοκυριά

Για την «πράσινη μετακίνηση για νοικοκυριά», το Εθνικό Κλιματικό Σχέδιο προβλέπει την υλοποίηση μιας καινοτόμου πιλοτικής δράσης η οποία με στοχευμένο τρόπο και σχεδιασμό θα υποστηρίζει τη δυνατότητα χρήσης οχημάτων χαμηλών και μηδενικών ρύπων για 10.000 νοικοκυριά που ανήκουν σε συγκεκριμένες κατηγορίες

Η δράση αφορά σε «χρηματοδοτική μίσθωση ηλεκτρικών οχημάτων από ευάλωτα νοικοκυριά» και προϋπολογίζεται σε περισσότερα από 150 εκατ. ευρώ.

• Βελτίωση του τρόπου μετακίνησης ευάλωτων ομάδων

Ο προϋπολογισμός του εν λόγω μέτρου προσδιορίζεται πάνω από 170 εκατ. ευρώ και αφορά στην ενίσχυση κινητικότητας των μεταφορικά ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, με έμφαση στα άτομα με αναπηρία, στοχεύοντας στη προώθηση της κοινωνικής δικαιοσύνης και των ίσων ευκαιριών για όλους τους πολίτες.

• Εκσυγχρονισμός στόλου οχημάτων πολύ μικρών επιχειρήσεων

Η συγκεκριμένη κατηγορία δράσεων συγκεντρώνει επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις που εκτιμάται ότι δύναται να υποστηρίξουν περίπου 14.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις για την αναβάθμιση του στόλου επαγγελματικών οχημάτων, καθώς και την ανάπτυξη οργανωμένων υποδομών του τομέα των logistics στην χώρα, με συνολικό προϋπολογισμό που ξεπερνάει τα €300 εκατομμύρια.

Άμεση εισοδηματική στήριξη

Τέλος, ο πυλώνας της άμεσης εισοδηματικής στήριξης περιλαμβάνει μέτρα που θα επιτρέψουν στα ενεργειακά και/ ή μεταφορικά ευάλωτα νοικοκυριά να αντισταθμίσουν πιθανές επιπτώσεις λόγω της εφαρμογής του ΣΕΔΕ2, καθώς και να λειτουργήσουν μεταβατικά μέχρι να έχουν απτά αποτελέσματα οι διαρθρωτικές δράσεις, επενδυτικού και μεταρρυθμιστικού χαρακτήρα, που προβλέπονται στο πλαίσιο του ΚΚΣ. Τα μέτρα αφορούν σε:

• «Επίδομα θέρμανσης για ευάλωτα νοικοκυριά που χρησιμοποιούν πετρέλαιο, φυσικό αέριο και υγραέριο»
• «Επιδότηση ενοικίου σε ευάλωτα νοικοκυριά συμπεριλαμβανομένων δημόσιων λειτουργών που εργάζονται εκτός έδρας».

Ως προς το δεύτερο μέτρο, πρόκειται για την παροχή μερικής επιδότησης ενοικίου σε περίπου 5.500 υπαλλήλους του δημόσιου τομέα όπως υγειονομικό προσωπικό, εκπαιδευτικούς, αστυνομικούς κλπ που έχουν τοποθετηθεί σε απομακρυσμένες τοποθεσίες υπηρεσίας, ιδίως σε νησιωτικές και μειονεκτούσες περιοχές και οι οποίοι λόγω συγκεκριμένου και περιορισμένου διαθέσιμου εισοδήματος, έχουν αυξημένες δαπάνες διαβίωσης και στέγασης, ενώ ταυτόχρονα το αυξημένο ενεργειακό ή και μεταφορικό κόστος λόγω της επαγγελματικής θέσης στις συγκεκριμένες περιοχές τους πλήττει δυσανάλογα.