Εθνικός «μπούσουλας» με το νέο ΕΣΕΚ: Ηγεμονία της πράσινης ενέργειας αλλά με ρεαλισμό, προσαρμογή και ευελιξία

Την «ηγεμονία» της πράσινης ενέργειας στο ενεργειακό μίγμα της χώρας «σφραγίζει» το αναθεωρημένο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα με ορίζοντα το 2050 και ενδιάμεσα «ορόσημα» το 2030 και το 2040. Το draft του νέου σχεδίου τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση στα τέλη Αυγούστου 2024 για να ακολουθήσει η επίσημη παρουσίαση του Σχεδίου τον Οκτώβριο του 2024. 

Σύμφωνα με μελέτη που πραγματοποίησε η Mckinsey, τα αποτελέσματα της οποίας ενσωματώνονται στο κείμενο του ΕΣΕΚ, εκτιμάται ότι η υλοποίηση του σχεδίου θα επιφέρει μεγέθυνση της ελληνικής οικονομίας κατά 2,5% του ΑΕΠ σε ετήσια βάση καθ’ όλη την διάρκεια της ενεργειακής μετάβασης (2025-2050) ή διαφορετικά 6 δισεκατομμύρια ευρώ προστιθέμενη αξία ετησίως. Επιπρόσθετα, η υλοποίηση του ΕΣΕΚ θα δημιουργήσει 120 χιλιάδες θέσεις εργασίας σε ετήσια βάση, ήτοι το 5% σε σχέση με το σύνολο του εργατικού δυναμικού σήμερα. 

Χωρίς σοβαρές αλλαγές σε σχέση με το draft του καλοκαιριού, το νέο Εθνικό Σχέδιο προβλέπει επενδύσεις 95 δισεκατομμυρίων ευρώ μέχρι το τέλος της δεκαετίας και ακόμη 340 δισεκατομμύρια ευρώ για την εικοσαετία 2031-2050 με το μεγαλύτερο μέρος των επενδύσεων και στις δύο περιόδους να αφορά το κομμάτι της ζήτησης έναντι της παραγωγής ενέργειας. 

Η προσέγγιση του ΥΠΕΝ

«Ρεαλισμός, προσαρμογή και ευελιξία» συνιστούν τους βασικούς άξονες της προσέγγισης του ΥΠΕΝ κατά την κατάρτιση του σχεδίου που συνειδητά επέλεξε να δώσει έμφαση εμπροσθοβαρώς σε ώριμες «πράσινες» τεχνολογίες προς επίτευξη των ενεργειακών στόχων και να παραπέμψει για αργότερα λιγότερο ώριμες τεχνολογίες που η ανάπτυξή τους σήμερα συνεπάγεται σημαντικό κόστος. 

Την ίδια στιγμή, όπως ανέδειξε πολλάκις σε δημόσιες παρεμβάσεις του ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Θεόδωρος Σκυλακάκης, η διαμόρφωση του ΕΣΕΚ και πολύ περισσότερο η υλοποίησή του θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη το πρόσθετο κόστος της κλιματικής αλλαγής, ειδικά το μέρος εκείνο που αφορά την αντιστάθμιση των επιπτώσεων, «μέγεθος» ιδιαίτερα σημαντικό και προοδευτικά αυξανόμενο. 

Υπό αυτό πρίσμα, ο Υπουργός ΠΕΝ δήλωσε ανάμεσα σε άλλα, κατά την παρουσίαση του σχεδίου στη Βουλή, ότι «Δημοσιονομικά θα πιεζόμαστε από τους ευρωπαϊκούς κανόνες, άρα αυτό το ΕΣΕΚ πρέπει να είναι όσο πιο αποτελεσματικό και συνετό γίνεται. Κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι σε ένα τόσο ρευστό περιβάλλον δεν θα κάνουμε λάθη. Πρέπει να είναι μικρά και λίγα». 

Οι διαφοροποιήσεις από τον Αύγουστο στον Οκτώβριο

Σε σχέση με το draft του καλοκαιριού, το τελικό κείμενο παρουσιάζει ορισμένες σημειακές αλλαγές σε βασικούς δείκτες – στόχους που ακριβώς αντανακλούν την παραπάνω προσέγγιση του Υπουργείου που θέλει να δώσει έμφαση στο ώριμο και ρεαλιστικό έναντι του ανώριμου και υπερβολικά φιλόδοξου. Οι προσαρμογές εντοπίζονται στο μερίδο των ΑΠΕ στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας για θέρμανση και ψύξη το οποίο από 61,1% μειώνεται στο 52,6%. Ο συνολικός στόχος για τις ΑΠΕ ως μερίδιο στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας για το έτος 2030 ορίζεται πλέον στο 43% από 45,4%. 

Η ισορροπία στο ενεργειακό μίγμα

Βασικό ζητούμενο που παραμένει βέβαια και θα απασχολήσει ιδιαίτερα κατά την υλοποίηση του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα αφορά την ισορροπία του ενεργειακού μίγματος μεταξύ των διαφόρων «πράσινων» τεχνολογιών με το ζήτημα να εστιάζει κύρια στις αναλογίες ανάμεσα σε αιολικά και φωτοβολταϊκά. Στην ελληνική περίπτωση όπως και παγκοσμίως, η τροχιά της ηλιακής βιομηχανίας παραγωγής ενέργειας έχει αναπτύξει σημαντικά υψηλότερες ταχύτητες σε σχέση με τα αιολικά με το όποιο «γεφύρωμα» με όρους αγοράς να φαντάζει από εξαιρετικά δύσκολο έως απίθανο. Σε αυτή την βάση και προς αποκατάσταση της ισορροπίας για λόγους βιωσιμότητας και λειτουργικότητας, το Υπουργείο προσανατολίζεται στην «κινητροδότηση» των αιολικών έναντι των φωτοβολταϊκών προκειμένου να «καταλάβουν» το απαιτούμενο μερίδιο στην αγορά σε αντιστάθμιση της όποιας «μονοκαλλιέργειας» της μιας τεχνολογίας. 

Η τροχιά των φωτοβολταϊκών

Χρειάζεται να σημειωθεί, όπως αναδείχτηκε και σε δημόσιες παρεμβάσεις φορέων του κλάδου, ότι ο στόχος φωτοβολταϊκής ισχύος το 2030 για 13,5 GW που περιλαμβάνει το ΕΣΕΚ εμφανίζεται σημαντικά υποδεέστερος της δυναμικής που έχει η αγορά. 

Ο Σύνδεσμος Εταιρειών Φωτοβολταϊκών, σε σχετική επιστολή του αναφέρει, μεταξύ άλλων, ότι «Ο στόχος αυτός είναι εκτός πραγματικότητας, αφού ήδη ο στόχος του 2025 (εγκατεστημένη ισχύ 8,5 GW) θα επιτευχθεί το φθινόπωρο του 2024, ενώ τα έργα φωτοβολταϊκών που έχουν ήδη εξασφαλίσει όρους σύνδεσης οδηγούν σε μια εκτιμώμενη εγκατεστημένη ισχύ περί τα 20 GW ως το 2030 (ακόμη κι αν θεωρήσουμε ότι αρκετά από αυτά δεν θα υλοποιηθούν εν τέλει, παρόλο που διαθέτουν όρους σύνδεσης ή και υπογεγραμμένες συμβάσεις σύνδεσης). Οι παραγγελίες εξοπλισμού που έχουν ήδη δρομολογηθεί για ώριμα αδειοδοτικά έργα δείχνουν ότι ο προτεινόμενος στόχος του 2030 θα επιτευχθεί ήδη από το 2026». 

Το μοντέλο της αγοράς ενέργειας

Τέλος, το νέο ΕΣΕΚ πυροδότησε εκ νέου την συζήτηση σχετικά με την αναθεώρηση του υφιστάμενου μοντέλου ηλεκτρικής ενέργειας σημειώνοντας ότι σε συνέχεια των νέων δεδομένων που προκύπτουν ως προς την δομή του κόστους ενέργειας, καθίσταται αναγκαία η επανεξέταση του μοντέλου της αγοράς εν συνόλω. Ο τρέχων σχεδιασμός της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, υπό συνθήκες αυξημένης διείσδυσης των ΑΠΕ, «κρίνεται ανεπαρκές να εντοπίσει και αναδείξει με τον αποτελεσματικότερο τρόπο το πραγματικό κόστος». 

Με άλλα λόγια, το σημείο εκκίνησης της σχετικής συζήτησης που αναμένεται να συνεχιστεί με μεγαλύτερη ένταση το επόμενο διάστημα, αφορά στο γεγονός ότι η φθηνότερη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ μέχρι στιγμής δεν μεταφράζεται στο τελικό κόστος του καταναλωτή με τον τελευταίο να συνεχίζει «έρμαιο» των αυξομειώσεων της αγοράς με έντονα στοιχεία μεταβλητότητας και αστάθειας. 

Το άρθρο περιλαμβάνεται στην ετήσια επισκόπηση του energypress με τις 10 σημαντικότερες ενεργειακές εξελίξεις του έτους.

(φωτογραφία: freepik.com)