Υδρογόνο, Μπαταρίες και Αντλησιοταμίευση: Οδικός χάρτης προς ένα βιώσιμο σύστημα αποθήκευσης ενέργειας στην Ελλάδα

Με το βλέμμα στο 2025, η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με κρίσιμα ερωτήματα για το μέλλον του ενεργειακού της συστήματος. Η ενεργειακή μετάβαση δεν αποτελεί πια ένα θεωρητικό όραμα. Η συνεχιζόμενη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) και η παράλληλη ανάγκη μείωσης του ποσοστού των ορυκτών καυσίμων στο ενεργειακό μείγμα δημιουργούν μία σημαντική ανάγκη για αποτελεσματική διαχείριση της μεταβλητότητας των ΑΠΕ. Όλα τα προαναφερθέντα καθιστούν επιτακτική την άμεση και εκτενή ανάπτυξη έργων αποθήκευσης, καθώς και την ανάγκη ανάπτυξης ενός ολοκληρωμένου μείγματος τεχνολογιών αποθήκευσης ενέργειας.

Η ταχεία αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος ΑΠΕ στην Ελλάδα αποτελεί έναν ελπιδοφόρο δρόμο προς την μείωση των τιμών της ενέργειας, τη βιωσιμότητα και την κλιματική ουδετερότητα. Ωστόσο, η υψηλή μεταβλητότητα που χαρακτηρίζει τις ΑΠΕ προκαλεί προκλήσεις σχετικά με τις περικοπές ενέργειας και τη σταθερότητα του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας. Για την επίλυση αυτών των προκλήσεων απαιτείται η υιοθέτηση ενός συνδυασμού τεχνολογιών αποθήκευσης, ο οποίος περιλαμβάνει μπαταρίες, αντλησιοταμίευση και υδρογόνο, οι οποίες δρουν συμπληρωματικά και όχι ως μεμονωμένη πανάκεια.

Η ταχεία ανάπτυξη και μείωση του κόστους των μπαταριών καθιστούν αυτήν την τεχνολογία κατάλληλη για βραχυπρόθεσμες εφαρμογές αποθήκευσης. Οι μπαταρίες μπορούν να εξισορροπήσουν τις διακυμάνσεις που προκαλούνται από τις ΑΠΕ σε κλίμακα δευτερολέπτων, λεπτών ή και λίγων ωρών, ενισχύοντας τη σταθερότητα του δικτύου. Η αντλησιοταμίευση, από την άλλη πλευρά, προσφέρει ευελιξία για εκτενέστερες χρονικές περιόδους της τάξης των ημερών. Η αξιοποίηση των φυσικών πόρων της χώρας μας για την ανάπτυξη έργων αντλησιοταμίευσης μεγάλης κλίμακας μπορεί να παρέχει αποθήκευση μεγάλων ποσοτήτων ηλεκτρικής ενέργειας, ενισχύοντας την ενεργειακή αυτονομία. Επιπροσθέτως, το υδρογόνο συνιστά έναν τρίτο και ιδιαίτερα υποσχόμενο πυλώνα. Ως τεχνολογία μακροχρόνιας αποθήκευσης, μπορεί να λειτουργήσει ως σύνδεσμος μεταξύ πλεονάζουσας ενέργειας από ΑΠΕ και της χρήσης της κατά τις περιόδους υψηλής ζήτησης. Η χρήση υδρογόνου επεκτείνεται πέρα από την παραγωγή και αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας, κυρίως στους τομείς της χημικής και πετροχημικής βιομηχανίας και δευτερευόντως στην παραγωγή θερμότητας και στις μεταφορές, παρέχοντας λύσεις για την απανθρακοποίηση σε ενεργειακά απαιτητικούς τομείς. Συγκεκριμένα, το πράσινο υδρογόνο πρέπει και μπορεί να αποτελέσει έναν από τους βασικούς πυλώνες της ενεργειακής μετάβασης. Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας επιτρέπει πέρα από την εγχώρια παραγωγή του, την ανάπτυξη υποδομών για τη διακίνηση πράσινου υδρογόνου από τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική προς την Ευρώπη, εδραιώνοντας τον ρόλο της χώρας μας ως ενεργειακού κόμβου.

Ειδικότερα, πολιτικές που προωθούν την έρευνα και ανάπτυξη στον τομέα του υδρογόνου καθώς και διακρατικές συνεργασίες με χώρες που πρωτοστατούν στην τεχνογνωσία και την κατασκευή/χρηματοδότηση έργων μεγάλης κλίμακας μπορούν να ενισχύσουν την Ελλάδα ως προς την παραγωγή, χρήση και εξαγωγή πράσινου υδρογόνου, καθιστώντας την έναν κρίσιμο ενεργειακό εταίρο, που θα υποστηρίζει την Ευρώπη στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα. Αυτός είναι και ένας από τους κύριους στόχους μας ως CluBE.

Η Ελλάδα, λόγω των ευνοϊκών κλιματολογικών συνθηκών και του υψηλού δυναμικού ΑΠΕ, οφείλει να αναπτύξει μια συνολική στρατηγική αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας που θα ενσωματώνει ενεργά τις τεχνολογίες υδρογόνου. Η στρατηγική αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει επενδύσεις σε έργα παραγωγής, αποθήκευσης και μεταφοράς υδρογόνου, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων μονάδων ηλεκτρόλυσης και αγωγών υδρογόνου. Παράλληλα, η δημιουργία κι ανάπτυξη μίας επωφελούς και βιώσιμης αλυσίδας αξίας υδρογόνου προϋποθέτει τη δημιουργία ενός σαφούς και ευέλικτου κανονιστικού πλαισίου που θα προάγει την ανάπτυξη της αγοράς υδρογόνου, καθώς και η αξιοποίηση ευρωπαϊκών και εθνικών χρηματοδοτικών εργαλείων για την ενίσχυση των επενδύσεων. Η πολιτεία οφείλει άμεσα να ολοκληρώσει το θεσμικό πλαίσιο για το υδρογόνο, ενώ πρέπει παράλληλα να ξεκινήσει και η διαβούλευση για τη θέσπιση κινήτρων όπως τα feed-in tariff ή τα feed-in premium σχήματα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας (ή και θερμότητας) μέσω υδρογόνου σε συστήματα ηλεκτροπαραγωγής ως μονάδες βάσης.

Συνεπώς, με τη θεσμοθέτηση μιας ρεαλιστικής και ξεκάθαρης στρατηγικής υδρογόνου, η χώρα οφείλει να ακολουθήσει το παράδειγμα άλλων χωρών στην ΕΕ και παγκοσμίως προσαρμοζόμενη στις παγκόσμιες εξελίξεις, πρωτοπορώντας και προσφέροντας ένα παράδειγμα προς μίμηση. Οι διαδικασίες αδειοδότησης για νέα έργα συχνά καθυστερούν, ενώ η ανάγκη για περαιτέρω εκπαίδευση του εργατικού δυναμικού είναι επιτακτική. Επιπλέον, η χρηματοδότηση μεγάλων έργων εξακολουθεί να εξαρτάται από την ευρωπαϊκή υποστήριξη και τις διεθνείς αγορές λόγω του αυξημένου κόστους που συνοδεύει όλες τις επενδύσεις σε καινούργιες τεχνολογίες. Οι προκλήσεις αυτές απαιτούν συντονισμένες πολιτικές παρεμβάσεις και ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας για την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης.

Το αναθεωρημένο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) παρέχει κατευθύνσεις για τη μετάβαση, αλλά οι στόχοι του είναι ανεπαρκείς όσον αφορά το υδρογόνο. Ενώ δίνεται έμφαση στον εξηλεκτρισμό, αυτός δεν έχει νόημα χωρίς επαρκείς λύσεις αποθήκευσης. Η έλλειψη κινήτρων για το υδρογόνο πριν το 2030 αποτελεί στρατηγικό λάθος που μπορεί να καθυστερήσει σημαντικά την ενεργειακή μετάβαση της χώρας.

Η σταδιακή απεξάρτηση από τον λιγνίτη είναι μεν απαραίτητη, αλλά πρέπει να γίνει με δίκαιο τρόπο, χωρίς να δαιμονοποιείται το παρελθόν. Ο λιγνίτης αποτέλεσε τη βάση του ενεργειακού μας συστήματος για δεκαετίες, αλλά τώρα πρέπει να δώσει τη θέση του σε τεχνολογίες που διασφαλίζουν την ενεργειακή και περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Οι πρωτοβουλίες για την προστασία του περιβάλλοντος πρέπει να συνδυάζονται με την οικονομική ανάπτυξη, ώστε η Ελλάδα να εδραιώσει τη θέση της ως ηγέτιδα δύναμη στην πράσινη μετάβαση.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν πρέπει να είναι μόνο τεχνολογική αλλά πρέπει να είναι και οικονομική και κοινωνική. Οι επενδύσεις στις τεχνολογίες υδρογόνου και αποθήκευσης ενέργειας μπορούν να λειτουργήσουν ως μοχλός ανάπτυξης, ενώ παράλληλα δημιουργούν σημαντικές θέσεις εργασίας σε μόνιμη βάση.

Αυτή η δημιουργία βιώσιμων θέσεων εργασίας σε τομείς όπως η έρευνα, η ανάπτυξη και η εγκατάσταση νέων τεχνολογιών είναι καίριας σημασίας. Η ανάπτυξη τεχνολογικών καινοτομιών μπορεί να συμβάλει στο brain gain, ενθαρρύνοντας τους νέους επιστήμονες να επιστρέψουν στη χώρα και να ενισχύσουν το ανθρώπινο κεφάλαιο. Επιπλέον, ειδικά έργα, όπως αντλησιοταμιευτικά φράγματα ή μονάδες παραγωγής υδρογόνου, έχουν τη δυνατότητα να ενισχύσουν τις τοπικές οικονομίες και να φέρουν ευρύτερα κοινωνικά οφέλη.

Η ενεργειακή αυτονομία αποτελεί ζήτημα στρατηγικής σημασίας για την Ελλάδα και άλλες χώρες με παρόμοιες γεωπολιτικές και οικονομικές συνθήκες. Καθώς η Ευρώπη επιταχύνει την πορεία της προς μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία, η ανάγκη για καθαρές, ασφαλείς και βιώσιμες ενεργειακές λύσεις καθίσταται επιτακτική. Στην καρδιά αυτής της μετάβασης βρίσκεται η ανάγκη για την αξιοποίηση των ΑΠΕ, οι οποίες, για να είναι λειτουργικές και αποδοτικές, απαιτούν συνύπαρξη με τις τεχνολογίες αποθήκευσης ενέργειας. Οι τρεις αυτές τεχνολογίες λειτουργούν συμπληρωματικά, προσφέροντας διαφορετικές λύσεις για διαφορετικές ανάγκες αποθήκευσης. Η Ελλάδα οφείλει να επιταχύνει την ενσωμάτωση αυτών των τεχνολογιών, προκειμένου να εξασφαλίσει τη βέλτιστη αξιοποίηση των ΑΠΕ, να ενισχύσει την ενεργειακή της ασφάλεια και να αναλάβει ηγετικό ρόλο στην ενεργειακή μετάβαση της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Η χώρα μας κατέχει μια μοναδική γεωγραφική θέση και διαθέτει πλούσιο δυναμικό σε ηλιακή και αιολική ενέργεια, καθιστώντας τη ιδανική για την παραγωγή οικονομικού πράσινου υδρογόνου. Οι εκτεταμένες παράκτιες περιοχές και τα υψηλά επίπεδα ηλιοφάνειας προσφέρουν τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη οικονομικά αποδοτικών μονάδων παραγωγής υδρογόνου μέσω ηλεκτρόλυσης. Παράλληλα, η εγγύτητά της με αγορές υψηλής ζήτησης, όπως η Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη παρέχει την ευκαιρία για τη δημιουργία ενός στρατηγικού ρόλου ως εξαγωγέας. Με την κατάλληλη επένδυση σε υποδομές, όπως αγωγούς μεταφοράς υδρογόνου ή λιμάνια εξαγωγής, η Ελλάδα μπορεί να καταστεί κεντρικός κόμβος στην ευρωπαϊκή ενεργειακή αλυσίδα, ενισχύοντας παράλληλα την ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ και ενδυναμώνοντας τη δική της οικονομία.

Το 2025 ενδέχεται να αποτελεί ένα καθοριστικό έτος για την ελληνική ενεργειακή στρατηγική. Με την κατάλληλη στόχευση, συνεργασία και ταχύτητα, η χώρα μας μπορεί να μετατρέψει τις προκλήσεις της ενεργειακής μετάβασης σε ευκαιρίες για ένα βιώσιμο, ανθεκτικό και καινοτόμο ενεργειακό σύστημα.
 

Ο κ. Νίκος Ντάβος είναι συνιδρυτής και διευθυντής του Cluster Βιοοικονομίας & Περιβάλλοντος της Δυτικής Μακεδονίας (CLUBE)

Το άρθρο περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του energypress για τις εμπειρίες του 2024, τις προκλήσεις και τις προσδοκίες για το 2025