Κομισιόν: 21 χώρες στο στόχαστρο για μη εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας – Η Ελλάδα και οι εξαιρέσεις

Στον απόηχο της ενεργειακής κρίσης που ξεκίνησε το 2022 και εν μέσω αυξανόμενης αβεβαιότητας, η οποία διατηρεί σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα τις τιμές, η Κομισιόν εκκινεί τη διαδικασία επί παραβάσει εναντίον 21 κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατηγορώντας τις ότι  δεν έχουν ακόμα υιοθετήσει τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Πρόκειται για μία ιστορία που γυρνά χρόνια πίσω, με τη συμφωνία του του 2019, η οποία προέβλεπε σημαντικές μεταρρυθμίσεις που κρίνονται απαραίτητες ώστε να επιτρέψουν στο δίκτυο να φιλοξενήσει νέες ανανεώσιμες και ηλεκτρικές συσκευές.

Η δεκαετία των μεταρρυθμίσεων

Η καθοριστική ενεργειακή πολιτική της ΕΕ της δεκαετίας του 2010 ήταν η δέσμη για την καθαρή ενέργεια που ολοκληρώθηκε το 2019. Μια μεταρρύθμιση των κανόνων της αγοράς για την ηλεκτρική ενέργεια θα «επιτρέψει στον ηλεκτρισμό να κυκλοφορεί ελεύθερα εκεί όπου χρειάζεται», δήλωσε τότε το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ  βελτιώνοντας ευημερία των καταναλωτών.

Οι κανόνες αποσκοπούσαν στην ενίσχυση της προστασίας των καταναλωτών και στην ενίσχυση της ευελιξίας των ροών ηλεκτρικής ενέργειας σε όλη την Ευρώπη και θα μπορούσαν να συμβάλουν στον μετριασμό των επιπτώσεων της ενεργειακής κρίσης του 2022.  Υπήρχε μόνο ένα πρόβλημα: οι κανόνες αγνοήθηκαν σε μεγάλο βαθμό από τις χώρες της ΕΕ.

Διαρκής παραβίαση

Σύμφωνα με στοιχεία από μια βάση δεδομένων με υποθέσεις παραβάσεων της Επιτροπής, τα οποία παραθέτει το Euractiv, 21 κράτη μέλη της ΕΕ διώκονται από την Επιτροπή επειδή δεν μετέφεραν σωστά τους κανόνες της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας του 2019 στο εθνικό δίκαιο – παρά την προθεσμία που έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2020.

Οι πράσινες εξαιρέσεις

Ωστόσο, πολύ λίγες χώρες έχουν προσαρμόσει σωστά τους κανόνες, περισσότερα από τρία χρόνια μετά τη λήξη της προθεσμίας. Οι διαδικασίες κατά της Λιθουανίας, της Σλοβενίας, της Ιρλανδίας, της Μάλτας και της Κύπρου κινήθηκαν αρχικά από την Επιτροπή, αλλά σταμάτησαν μόλις οι χώρες έδειξαν ότι συμμορφώνονται.

Εν τω μεταξύ, η ΕΕ υιοθέτησε άλλη μια μεταρρύθμιση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και εξετάζει το ενδεχόμενο μιας τρίτης κατά την προσεχή περίοδο.

Υπάρχει η πιθανότητα οι εθνικοί νομοθέτες να αναγκαστούν να μεταφέρουν ταυτόχρονα τρεις ξεχωριστές μεταρρυθμίσεις στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Το καμπανάκι στην Ελλάδα

Υπενθυμίζεται ότι τον περασμένο Οκτώβριο η Κομισιόν αποφάσισε να αποστείλει αιτιολογημένη γνώμη στην  Εσθονία , την Ελλάδα  και την Πορτογαλία επειδή δεν μετέφεραν πλήρως τους κανόνες της ΕΕ για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

 Η οδηγία ορίζει βασικούς κανόνες σχετικά με την οργάνωση και τη λειτουργία του τομέα ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ για τη δημιουργία πραγματικά ολοκληρωμένων, ανταγωνιστικών, εστιασμένων στον καταναλωτή, ευέλικτων, δίκαιων και διαφανών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας σε ολόκληρη την Ένωση. Η προθεσμία για τη μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο ήταν η 31η Δεκεμβρίου 2020. Η Επιτροπή απέστειλε προειδοποιητική επιστολή στην Εσθονία, την Ελλάδα και την Πορτογαλία τον Φεβρουάριο του 2021, αφού κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν είχαν μεταφερθεί όλες οι διατάξεις της οδηγίας στην εθνική τους νομοθεσία. Αφού εξέτασε τις απαντήσεις των ενδιαφερόμενων κρατών μελών καθώς και τα εθνικά μέτρα μεταφοράς που κοινοποιήθηκαν, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτά τα κράτη μέλη δεν έχουν ακόμη μεταφέρει πλήρως την οδηγία.

Η περίπτωση της Αυστρίας

Η Αυστρία, μία από τις παραβατικές χώρες, πρέπει να ενημερώσει τη νομοθεσία της για να διευκολύνει τις εταιρείες να αγοράζουν την ισχύ τους απευθείας από τους παραγωγούς, γνωστή ως συμφωνία αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (PPA) -  επιτρέποντας απευθείας καλωδιακές γραμμές από ανεμογεννήτριες σε εργοστάσια.

«Αυτός ο εκσυγχρονισμός του λειτουργικού συστήματος της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας είναι επείγων και απαραίτητος», δήλωσε στο Euractiv ο Christoph Dolna-Gruber, ειδικός στην αυστριακή υπηρεσία ενέργειας.

Οι καθυστερήσεις «θα έχουν ως αποτέλεσμα περιττό οικονομικό κόστος και καθυστέρηση στην ενεργειακή μετάβαση», πρόσθεσε.

Στην πατρίδα του, οποιαδήποτε βραχυπρόθεσμη μετάφραση των κανόνων στο εθνικό δίκαιο φαίνεται ολοένα και πιο απίθανη με τις εκλογές - ενώ η χρήση ηλιακών συλλεκτών και ηλεκτρικών οχημάτων «αυξάνεται γρήγορα», εξήγησε ο Dolna-Gruber.

Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει πρόκληση. Οι ευέλικτες συσκευές και η αυξανόμενη ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια είναι προκλήσεις που δεν προβλέπονται επαρκώς από το αρχικό πλαίσιο.

Για να συνοδεύσει τον μετασχηματισμό, «χρειάζονται αλλαγές κανόνων», λέει ο ειδικός, που σημαίνει «μεγαλύτερη ενοποίηση της βιομηχανίας, του εμπορίου και των νοικοκυριών», τα οποία μετατρέπονται από καθαρά καταναλωτές ενέργειας σε προμηθευτές και «παρόχους ευελιξίας».

Το «κακό παιδί» Ρουμανία

Μια χώρα που ξεχωρίζει από τις υπόλοιπες είναι η Ρουμανία. Η Επιτροπή πιστεύει ότι η χώρα «παραβιάζει» τους κανόνες του 2019, σε αντίθεση με την υπόλοιπη Ευρώπη, η οποία επιβαρύνεται μόνο με καθυστερημένη ή μερική εφαρμογή.

Αντιμέτωπο με την ενεργειακή κρίση του 2022, το Βουκουρέστι συγκέντρωσε την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, θέσπισε υψηλούς φορολογικούς συντελεστές για την εμπορία ηλεκτρικής ενέργειας και περιόρισε τις τιμές λιανικής.

Αυτά τα μέτρα θα ισχύσουν μέχρι το 2025 . Η Επιτροπή προέτρεψε τη χώρα να σταματήσει να περιορίζει τις εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας .

Με τις χώρες της ΕΕ να ελπίζουν να ενισχύσουν τη συνδεσιμότητα των δικτύων ηλεκτρικής τους ενέργειας για να βελτιώσουν την απόδοση, απομένουν πολλά να γίνουν.

Σχεδιασμός αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας

Η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ έχει σχεδιαστεί για να παρέχει κίνητρα για τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια, επιτυγχάνοντας παράλληλα βασικούς στόχους ενεργειακής ασφάλειας και οικονομικής προσιτότητας.

Όπως αναφέρεται από την Κομισιόν, μέσωτων κοινών κανόνων της αγοράς ενέργειας και της διασυνοριακής υποδομής, η ενέργεια μπορεί να παραχθεί σε μια χώρα της ΕΕ και να παραδοθεί στους καταναλωτές σε μια άλλη. Η τόνωση του ανταγωνισμού, η βελτίωση των μακροπρόθεσμων αγορών και η δυνατότητα στους καταναλωτές να επιλέγουν προμηθευτές ενέργειας διατηρεί τις τιμές υπό έλεγχο.

Κανόνες σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας

Το μερίδιο της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, κυρίως ηλιακή και αιολική, αναμένεται να αυξηθεί από 37% το 2020 σε περισσότερο από 60% έως το 2030. Ταυτόχρονα, η ηλεκτρική ενέργεια πρέπει επίσης να παράγεται και να παραδίδεται σε επαρκείς ποσότητες όταν δεν υπάρχει άνεμος ή ήλιος.

Οι αγορές πρέπει να προσαρμοστούν για να ενσωματώσουν καλύτερα τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και να προσελκύσουν επενδύσεις σε ευέλικτες τεχνολογίες χωρίς ορυκτά, όπως η απόκριση από την πλευρά της ζήτησης και  η αποθήκευση ενέργειας , που μπορούν να συμπληρώσουν τη μεταβλητή παραγωγή ενέργειας. Πρέπει επίσης να παρέχουν τα κατάλληλα κίνητρα στους καταναλωτές ώστε να γίνουν πιο ενεργοί και να συμβάλουν στη διατήρηση της σταθερότητας του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας. 

Μεταρρύθμιση του σχεδιασμού της αγοράς ενέργειας και του REMIT

Η μεταρρύθμιση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας  δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2024, μετά την πρόταση της Επιτροπής για αναθεώρηση των κανόνων σχεδιασμού της αγοράς και του κανονισμού για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια της αγοράς ενέργειας χονδρικής (REMIT). ) τον Μάρτιο του 2023. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία για το REMIT στις 16 Νοεμβρίου 2023. 

Οι αναθεωρημένοι κανόνες στοχεύουν να καταστήσουν την αγορά ενέργειας της ΕΕ πιο ανθεκτική και τους λογαριασμούς ενέργειας των ευρωπαίων καταναλωτών και εταιρειών πιο ανεξάρτητους από τη βραχυπρόθεσμη τιμή αγοράς της ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με τη χρήση μακροπρόθεσμων συμβάσεων, όπως οι συμφωνίες αγοράς ενέργειας και η διάρθρωση της επενδυτικής υποστήριξης με αμφίδρομες συμβάσεις για διαφορά. 

Περισσότερες ΑΠΕ  στο σύστημα

Η μεταρρύθμιση θα συμβάλει επίσης στην επιτάχυνση της ανάπτυξης και ενσωμάτωσης περισσότερων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ενεργειακό σύστημα και θα ενισχύσει την προστασία από τη χειραγώγηση της αγοράς, προάγοντας τη σταθερότητα και την προβλεψιμότητα των τιμών της ενέργειας και, ως εκ τούτου, συμβάλλοντας στην ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της ΕΕ.

Αυτό θα επιτευχθεί με την εισαγωγή ενός νέου καθεστώτος επιβολής με ενισχυμένο ρόλο για τον Οργανισμό Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER) στις διασυνοριακές έρευνες, επιτρέποντάς του να συνεχίσει σημαντικές διασυνοριακές υποθέσεις με τον σημαντικότερο αντίκτυπο στις αγορές. 

Η μεταρρύθμιση θα ενισχύσει επίσης την εποπτεία των μερών που αναφέρουν και την κοινή χρήση δεδομένων μεταξύ των αρμόδιων αρχών, θα αυξήσει τη διαφάνεια της αγοράς μέσω αξιολόγησης της τιμής του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και του σημείου αναφοράς και θα εξασφαλίσει αποτελεσματικότερη επιβολή σε εταιρείες εκτός ΕΕ, οι οποίες θα πρέπει να ορίσουν αντιπρόσωπο στην ΕΕ.

Κανονισμός για την ετοιμότητα κινδύνου 

Ο κανονισμός για την ετοιμότητα κινδύνου στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας  απαιτεί από τις χώρες της ΕΕ να προετοιμάσουν σχέδια για πιθανές μελλοντικές κρίσεις ηλεκτρικής ενέργειας, θέτοντας τα κατάλληλα εργαλεία για την πρόληψη, την προετοιμασία και τη διαχείριση αυτών των καταστάσεων.

Ο κανονισμός απαιτεί από τις χώρες της ΕΕ, χρησιμοποιώντας κοινές μεθόδους, να εντοπίζουν όλα τα πιθανά σενάρια κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο και να καταρτίζουν σχέδια ετοιμότητας κινδύνου με βάση αυτά τα σενάρια.

(φωτογραφία: freepik.com)