Ο νέος νόμος για προστασία των καταναλωτών από τη χειραγώγηση των ενεργειακών αγορών - Η απόφαση και το χρονοδιάγραμμα

Εγκρίθηκε από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ο νέος νόμος για την προστασία των καταναλωτών ενέργειας από τη χειραγώγηση της χονδρικής αγοράς, που έχει ως στόχο την ενίσχυση της εποπτείας των αγορών χονδρικής και τη διασφάλιση ανοιχτού και θεμιτού ανταγωνισμού ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ.

Το νέο κείμενο εντάσσεται στο πλαίσιο της ευρύτερης μεταρρύθμισης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη και τροποποιεί τον κανονισμό του 2011 για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια των αγορών ενέργειας χονδρικής (REMIT). Το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο κατέληξαν για πρώτη φορά σε συμφωνία τον Νοέμβριο του 2023 .

Η Κομισιόν πρότεινε τις αλλαγές στον κανόνα ως απάντηση στις υψηλές και ασταθείς τιμές της ενέργειας το 2022, προκειμένου να αποφευχθούν οι κίνδυνοι χειραγώγησης της αγοράς και συναλλαγών εμπιστευτικών πληροφοριών (εκμετάλλευση προνομιακών ιδιωτικών πληροφοριών για τη διενέργεια χρηματοοικονομικών συναλλαγών).

Όπως τονίζεται στη σχετική ανακοίνωση ο κανονισμός θέτει τη βάση για αυξημένη διαφάνεια και ακεραιότητα της αγοράς, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη του κοινού στη λειτουργία των χονδρικών αγορών ενέργειας.

Η τρίτη χώρα

Δημιουργεί σαφέστερες και αυστηρότερες απαιτήσεις για τους συμμετέχοντες στην αγορά της ΕΕ που διαμένουν σε τρίτη χώρα. Στο εξής, θα πρέπει να ορίζουν αντιπρόσωπο σε κράτος μέλος στου οποίου τη χονδρική αγορά ενέργειας δραστηριοποιούνται. Ο αντιπρόσωπος πρέπει να ορίζεται με γραπτή εντολή και να είναι εξουσιοδοτημένος να ενεργεί εξ ονόματος του συμμετέχοντος στην αγορά.

Ο ρόλος του ACER

Ο νέος κανονισμός παρέχει στον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER) το δικαίωμα να διερευνά υποθέσεις με διασυνοριακή διάσταση, όπου επηρεάζονται τουλάχιστον δύο κράτη μέλη.

Οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές θα είναι σε θέση να αντιτάσσονται στην άσκηση των εξουσιών έρευνας του ACER όταν οι έρευνες αυτές θα έχουν κινηθεί επίσημα ή όταν θα έχει ήδη διεξαχθεί έρευνα με βάση τα ίδια πραγματικά περιστατικά. Οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές θα έχουν στη διάθεσή τους μέγιστη προθεσμία 3 μηνών για να διατυπώσουν αντιρρήσεις.

Ο κανονισμός εισάγει νέα εργαλεία που θα πρέπει να χρησιμοποιεί ο ACER για τη διεξαγωγή ερευνών. Για παράδειγμα, θα είναι σε θέση να διενεργεί επιτόπιες επιθεωρήσεις και να εκδίδει αιτήματα παροχής πληροφοριών, ενώ θα έχει επίσης την εξουσία να λαμβάνει καταθέσεις.

Ο ACER θα είναι σε θέση να λαμβάνει αποφάσεις σχετικά με τις επιτόπιες επιθεωρήσεις, τα αιτήματα παροχής πληροφοριών και αδειών ή ανάκλησης αδειών πλατφορμών προνομιακών πληροφοριών και καταχωρισμένων μηχανισμών αναφοράς.

Επιπλέον, θα έχει την εξουσία να επιβάλλει περιοδικές χρηματικές ποινές προκειμένου να διασφαλίζεται η συμμόρφωση με τις αποφάσεις των επιτόπιων επιθεωρήσεων και τα αιτήματα παροχής πληροφοριών.

Η εξουσία επιβολής προστίμων για παραβιάσεις των απαγορεύσεων ή για μη τήρηση των ουσιαστικών υποχρεώσεων που περιλαμβάνονται στον κανονισμό θα παραμείνει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών.

Επόμενα βήματα

Ο κανονισμός τώρα θα υπογραφεί, θα δημοσιευτεί στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ και θα αρχίσει να ισχύει είκοσι ημέρες αργότερα.

Ο κανονισμός

Ο κανονισμός που εκδόθηκε εντάσσεται σε μια ευρύτερη μεταρρύθμιση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ. Τροποποιεί τον κανονισμό για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια στη χονδρική αγορά ενέργειας [κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1227/2011, γνωστός και ως κανονισμός REMIT] και τον κανονισμό για τη σύσταση του ACER [κανονισμός (ΕΕ) 2019/942].

Το σχέδιο κανονισμού υποβλήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 14 Μαρτίου 2023 ως απάντηση στις υψηλές και ασταθείς τιμές της ενέργειας το 2022, προσαρμόζοντας το πεδίο εφαρμογής του προηγούμενου κανονισμού στις τρέχουσες και εξελισσόμενες συνθήκες της αγοράς.

Η μεταρρύθμιση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας

Υπενθυμίζεται ότι τον περασμένο Δεκέμβριο, μετά από έντονο παρασκήνιο και σκληρά παζάρια το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία για τη μεταρρύθμιση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ (EMD). Με τη μεταρρύθμιση επιδιώκεται να μειωθεί η εξάρτηση των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας από τις ασταθείς τιμές των ορυκτών καυσίμων, να προστατεύονται οι καταναλωτές από τις απότομες αυξήσεις των τιμών, να επισπευσθεί η ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και να βελτιωθεί η προστασία των καταναλωτών.

Συμβάσεις αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (ΣΑΗΕ)

Το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο συμφώνησαν να δώσουν στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να στηρίζουν αποκλειστικά την αγορά νέας παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, όπου το επιτρέπουν οι συνθήκες και σύμφωνα με τα σχέδια απανθρακοποίησης των κρατών μελών.

Τυποποιημένες συμβάσεις

Όσον αφορά τις εθελοντικές τυποποιημένες συμβάσεις, αμφότερα τα θεσμικά όργανα συμφώνησαν να διατηρήσουν τον εθελοντικό τους χαρακτήρα για τα κράτη μέλη. Η προσωρινή συμφωνία παρέχει επίσης εκτίμηση από τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER) σχετικά με την αγορά ΣΑΗΕ με βάση τις πληροφορίες από τη βάση δεδομένων που προβλέπεται στον κανονισμό REMIT.

Πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή ηλεκτρική ενέργεια στη διάρκεια κρίσεως των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας

Και οι δύο συννομοθέτες συμφώνησαν να δώσουν στο Συμβούλιο την αρμοδιότητα να κηρύσσει κατάσταση κρίσης, βάσει πρότασης της Επιτροπής.

Επιπλέον, η προσωρινή συμφωνία προβλέπει τα κριτήρια για την κήρυξη κατάστασης κρίσης, σε σχέση με τη μέση τιμή χονδρικής της ηλεκτρικής ενέργειας ή την απότομη αύξηση των τιμών λιανικής της ηλεκτρικής ενέργειας.

Όσον αφορά τα μέτρα που πρέπει να λάβουν τα κράτη μέλη μόλις κηρυχθεί κατάσταση κρίσης, αμφότερα τα θεσμικά όργανα συμφώνησαν να λάβουν υπόψη την υφιστάμενη δυνατότητα περαιτέρω μείωσης των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας για ευάλωτους και σε μειονεκτική θέση πελάτες, με βάση την ισχύουσα οδηγία για την ηλεκτρική ενέργεια. Επιπλέον, ενσωματώνονται διατάξεις που αποσκοπούν στην αποφυγή αδικαιολόγητων στρεβλώσεων ή κατακερματισμού της εσωτερικής αγοράς.

Προστασία ευάλωτων πελατών από αποσυνδέσεις

Το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο συμφώνησαν να ενισχύσουν τα μέτρα που πρέπει να λάβουν τα κράτη μέλη για την προστασία των ευάλωτων και ενεργειακά φτωχών πελατών, συμπεριλαμβανομένης της προσθήκης του ορισμού της ενεργειακής φτώχειας σε συνδυασμό με αναφορά στη νέα οδηγία για την ενεργειακή απόδοση, λαμβάνοντας κατάλληλα μέτρα.

Μηχανισμοί ανταμοιβής δυναμικότητας

Και οι δύο συννομοθέτες συμφώνησαν να καταστήσουν τους μηχανισμούς δυναμικότητας πιο διαρθρωτικό στοιχείο της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Επιπλέον, συμφώνησαν να εισαγάγουν πιθανή και έκτακτη παρέκκλιση από την εφαρμογή του ορίου εκπομπών CO2 για ήδη εγκεκριμένους μηχανισμούς δυναμικότητας, όπου αυτό δικαιολογείται δεόντως.

Συμβάσεις επί διαφοράς (CFD)

Και οι δύο συννομοθέτες συμφώνησαν να συνάψουν αμφίδρομες συμβάσεις επί διαφοράς ή ισοδύναμα καθεστώτα με τα ίδια αποτελέσματα με το μοντέλο που χρησιμοποιείται όταν η δημόσια χρηματοδότηση με τη μορφή καθεστώτων άμεσης στήριξης των τιμών συμμετέχει σε μακροπρόθεσμες συμβάσεις.

Οι αμφίδρομες συμβάσεις επί διαφοράς θα ισχύουν για επενδύσεις σε νέες εγκαταστάσεις ηλεκτροπαραγωγής που βασίζονται στην αιολική ενέργεια, την ηλιακή ενέργεια, τη γεωθερμική ενέργεια, την υδροηλεκτρική ενέργεια χωρίς ταμιευτήρες και την πυρηνική ενέργεια.

Οι κανόνες για τις αμφίδρομες συμβάσεις επί διαφοράς θα εφαρμοστούν μόνο έπειτα από μεταβατική περίοδο τριών ετών μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού, προκειμένου να διατηρηθεί η ασφάλεια δικαίου για τα εν εξελίξει έργα. Η προσωρινή συμφωνία παρέχει ευελιξία ως προς τον τρόπο αναδιανομής των κρατικών εσόδων που προκύπτουν μέσω αμφίδρομων συμβάσεων επί διαφοράς. Τα έσοδα θα αναδιανέμονται στους τελικούς πελάτες και μπορούν επίσης να χρησιμοποιούνται για να χρηματοδοτούν τις δαπάνες για τα καθεστώτα άμεσης στήριξης των τιμών ή τις επενδύσεις για τη μείωση του κόστους της ηλεκτρικής ενέργειας για τους τελικούς πελάτες.