Πώς η διεύρυνση της ΕΕ θα αλλάξει συσχετισμούς και θα αναδιαμορφώσει την ενεργειακή γεωπολιτική

Το επόμενο κύμα διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς ανατολάς, με τη συμμετοχή λυρίως υποψήφιων χωρών από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, θα μπορούσε να αποδειχθεί καθοριστικό για την ενεργειακή ασφάλεια και την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης.

Η μεγάλης κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία αποκάλυψε σημαντικές αδυναμίες στα ενεργειακά συστήματα της Ευρώπης, ιδίως στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Έκτοτε, τα έθνη της περιοχής έχουν λάβει σημαντικά μέτρα για την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και τη μείωση της εξάρτησης από τη Ρωσία.

Και όπως είναι γνωστό, καταλυτικό ρόλο στην προσπάθεια αυτή παίζει το LNG, με τις ευρωπαϊκές να προχωρούν σε νέες υποδομές υγροποιημένου φυσικού αερίου. Παράλληλα προωθούν τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και την διασυνοριακή συνδεσιμότητα.

Αυτά τα μέτρα έχουν θέσει την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη στο επίκεντρο της ενεργειακής μετάβασης της ηπείρου. Καθώς η ΕΕ προετοιμάζεται για τον επόμενο γύρο διεύρυνσης, πρέπει να εξετάσει προσεκτικά πώς θα ενσωματώσει στη διαδικασία τις προτεραιότητες ενεργειακής ασφάλειας και μετάβασης.

Αυτή η επέκταση θα μπορούσε να αποτελέσει καταλύτη για την ανταγωνιστικότητα, την ασφάλεια και τη γεωπολιτική επιρροή —ή, αντίθετα, να εμβαθύνει τις εσωτερικές διαιρέσεις και να δημιουργήσει νέες ευπάθειες.

Η ενεργειακή ασφάλεια πρέπει να έχει προτεραιότητα.

Ο επόμενος επταετής προϋπολογισμός της ΕΕ, το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία στις Βρυξέλλες να χρηματοδοτήσουν στρατηγικά τις διασυνοριακές ενεργειακές υποδομές, συμπεριλαμβανομένων των υποψήφιων κρατών.

Τέτοιες επενδύσεις είναι απαραίτητες για μια ανθεκτική και ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας. Δίνοντας προτεραιότητα στην ενεργειακή ασφάλεια σε αυτό το πλαίσιο, οι Βρυξέλλες μπορούν να ενισχύσουν τις αλυσίδες εφοδιασμού, να επιταχύνουν την ολοκλήρωση της αγοράς και να μειώσουν τους κινδύνους για τις οικονομίες των υποψήφιων χωρών.

Ο ρόλος της Ουκρανίας και η διατλαντική συνεργασία

Καθώς η ΕΕ σχεδιάζει την τελική ένταξη της Ουκρανίας, θα πρέπει να επιταχύνει την ενεργειακή ολοκλήρωση της χώρας. Αυτό θα ενισχύσει τόσο την ενεργειακή ασφάλεια όσο και την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης.

Ενώ η σύγκρουση έχει καταστρέψει μεγάλο μέρος των ενεργειακών υποδομών της Ουκρανίας, η ανοικοδόμηση παρέχει μια ευκαιρία για την κατασκευή καθαρών τεχνολογιών, αποκεντρωμένων δικτύων και βασικών διασυνδέσεων.

Η ικανότητα αποθήκευσης φυσικού αερίου της Ουκρανίας θα μπορούσε να ενισχύσει την περιφερειακή ενεργειακή ασφάλεια, ενώ η συνεργασία με τους εταίρους των ΗΠΑ σε ενεργειακά στοιχεία θα δημιουργούσε θέσεις εργασίας και καινοτομία.

Η οικοδόμηση αυτής της διαδικασίας σε διατλαντική βάση είναι ζωτικής σημασίας. Οι καινοτομίες των ΗΠΑ στην πυρηνική τεχνολογία -ιδίως στους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες- μαζί με τους οικονομικούς μηχανισμούς, θα μπορούσαν να επιταχύνουν την ενσωμάτωση της Ουκρανίας στο ενεργειακό σύστημα της ΕΕ.

Η ένταξη της Ουκρανίας στο πλαίσιο ενός ευρύτερου σχεδίου ενεργειακής ανάκαμψης ευθυγραμμίζει τα γεωπολιτικά και οικονομικά συμφέροντα της Ευρώπης και της Ουάσινγκτον.

Η δοκιμασία του 2040: διεύρυνση και κλιματικοί στόχοι

Όπως υπογραμμίζει σε ανάλυσή του το anewz, καθώς  η διεύρυνση προχωρά, η ΕΕ πρέπει να εξετάσει πώς η ένταξη των υποψήφιων χωρών επηρεάζει τη στρατηγική της για τη μείωση των εκπομπών.

Η ΕΕ πρότεινε πρόσφατα έναν στόχο για το κλίμα έως το 2040: μείωση των εκπομπών κατά 90% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Αυτός ο στόχος θα αναδιαμορφώσει τον ενεργειακό τομέα και την οικονομία της Ευρώπης τις επόμενες δύο δεκαετίες, αλλά πιθανότατα θα οριστικοποιηθεί πριν από την ένταξη νέων μελών.

Αυτό θέτει τους υποψηφίους σε μια κατάσταση «ή το δέχεσαι ή το αφήνεις» (Take it, or leave it) αντιμετωπίζοντας φιλόδοξες, απαιτητικές σε πόρους δεσμεύσεις χωρίς διαπραγμάτευση.

Μια τέτοια προσέγγιση ενέχει τον κίνδυνο να υπονομεύσει την ενότητα και να τροφοδοτήσει τη δυσαρέσκεια τόσο στα υποψήφια όσο και στα υπάρχοντα κράτη μέλη. Για να αποφευχθεί αυτό, τα πιθανά μέλη πρέπει να συμμετέχουν νωρίς στις συνομιλίες για να διασφαλιστεί ότι οι στόχοι του 2040 είναι εφικτοί.

Η γεωπολιτική ευκαιρία των Βρυξελλών

Ο πρώην Ιταλός πρωθυπουργός Μάριο Ντράγκι προειδοποίησε ότι η Ευρώπη πρέπει να εγκαταλείψει την ψευδαίσθηση ότι η οικονομική δύναμη από μόνη της εγγυάται γεωπολιτική επιρροή.

Χωρίς συντονισμένη δράση, η Ευρώπη κινδυνεύει να μείνει πίσω στην βιομηχανική ανταγωνιστικότητα, την ενεργειακή ασφάλεια και την παγκόσμια επιρροή.

Συνδέοντας τη διεύρυνση στρατηγικά με την ενεργειακή ασφάλεια της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, η ΕΕ μπορεί να επαναβεβαιώσει τον γεωπολιτικό της ρόλο.

Η ενσωμάτωση των υποψήφιων χωρών στα ενεργειακά τους συστήματα, οι επενδύσεις στις υποδομές τους και η ευθυγράμμιση των διατλαντικών στόχων μπορούν να μετατρέψουν τα τρωτά σημεία της Ευρώπης σε δυνατά σημεία.

Η ήπειρος βρίσκεται τώρα σε ένα σταυροδρόμι: η επένδυση στην ενεργειακή ασφάλεια των υποψήφιων χωρών, η εμβάθυνση της διατλαντικής συνεργασίας και η διασφάλιση δίκαιων δεσμεύσεων για το κλίμα θα καθορίσουν το ανταγωνιστικό, ασφαλές και βιώσιμο μέλλον της Ευρώπης.