Eurogroup: Στο μικροσκόπιο της ΕΕ η ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας - Οι 5 άξονες μελέτης του Bruegel για το ποιος θα πληρώσει το κόστος της πράσινης μετάβασης

Ο κίνδυνος να παγιωθεί το ενεργειακό κόστος της ευρωπαϊκής βιομηχανίας καθώς προχωρά η πράσινη μετάβαση, σε υψηλότερα επίπεδα έναντι εκείνων των ΗΠΑ και άλλων παγκόσμιων και περιφερειακών παικτών, μπορεί να εξελιχθεί σε απειλή μεγαλύτερη και από την ίδια την ενεργειακή κρίση.

Το συμπέρασμα προέρχεται από μελέτη του ινστιτούτου Bruegel για την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ που παρουσιάστηκε χθες στους 27 υπουργούς Οικονομικών κατά την συνεδρίαση του Eurogroup και ανοίγει μια σειρά από θέματα, από την φορολογία και τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις στα τιμολόγια, μέχρι τον ανταγωνισμό των μεγάλων χωρών με τις μικρές, αλλά και τις μεγάλες ποσοτήτες ενέργειας που απαιτούνται για την κατασκευή πράσινων τεχνολογιών.

Η έρευνα επιχειρεί μια συνολική προσέγγιση ως προς την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαικών επιχειρήσεων και θέτει μέσα από 5 άξονες μια σειρά από δύσκολα θέματα για το ποιος θα επωμιστεί το αυξανόμενο κόστος του πράσινου μετασχηματισμού της ευρωπαικής οικονομίας.

1. Ανάκτηση των δαπανών μέσω τιμολογίων ηλεκτρικής ενέργειας ή μέσω της γενικότερης φορολογίας. Το πρώτο και βασικότερο ερώτημα που θέτει η μελέτη είναι κατά πόσο η ανάκτηση των δαπανών της πράσινης μετάβασης πρέπει να συνεχίσει να γίνεται μέσω των τιμολογίων ηλεκτρικής ενέργειας ή πρέπει να ενταχθεί στην γενικότερη φορολογική πολιτική των χωρών-μελών.
2. Κατανομή των φόρων. Το δεύτερο θέμα αφορά την ενδεχόμενη αλλαγή της φορολογικής κατανομής μεταξύ νοικοκυριών και βιομηχανίας
3. Ενεργοβόρες και μη επιχειρήσεις. Η μελέτη μιλά για την ανάγκη ανακατανομής των φόρων μεταξύ των ενεργοβόρων και των μη ενεργοβόρων επιχειρήσεων.
4. Μεγάλοι και μικροί καταναλωτές. Στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς, η αύξηση της κατανάλωσης ενέργειας από μια μεγάλη χώρα γίνεται σε βάρος εκείνων που έχουν μικρότερες ανάγκες, 
5. Κατασκευή καθαρών τεχνολογιών στην Ευρώπη. Τίθεται το ερώτημα κατά πόσο συμφέρει μια επένδυση πχ. ηλιακών συλλεκτών, όταν για την παραγωγή πολυπυριτίου απαιτούνται πολύ μεγάλες ποσότητες ενέργειας

Σύμφωνα με την μελέτη, μπορεί η επικράτηση των ΑΠΕ να θεωρείται δεδομένη και να οδηγήσει σε μειώση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, ωστόσο ένα μέρος της πτώσης θα αντισταθμιστεί από την αύξηση σε μια σειρά από τέλη, ταρίφες και άλλες πολιτικές: Στις χρεώσεις δικτύου, προκειμένου να συντηρούνται οι νέες υποδομές που απαιτούνται για να σηκώσουν τον όγκο των ΑΠΕ, σε μηχανισμούς capacity mechanisms για την αποζημίωση συμβατικών μονάδων προκειμένου να παραμένουν stand buy, δηλαδή σε καθεστώς ψυχρής εφεδρείας, αλλά και σε επιδοτήσεις νέων τεχνολογιών στο χώρο των ΑΠΕ (μπαταρίες, θαλάσσια αιολικά, κλπ).

Τα κόστη αυτά θα αυξάνονται ολοένα και περισσότερο και κάποιος πρέπει να τα επωμιστεί. Το Bruegel θυμίζει ότι το 2021 μόνο το ένα τρίτο της μέσης λιανικής τιμής ηλεκτρικής ενέργειας που πλήρωσαν τα νοικοκυριά της ΕΕ αφορούσε αμιγώς το κόστος της ενέργειας. Τα άλλα δύο τρίτα ήταν φόροι. Τα επόμενα χρόνια, οι φόροι, τα βάρη και άλλες ρυθμιζόμενες χρεώσεις θα έχουν ακόμη μεγαλύτερο μερίδιο στις τιμές.

Τα κεφάλαια που πρέπει να επενδυθούν μόνο στα δίκτυα ως το 2030 στην ΕΕ υπολογίζονται σε 584 δισεκατομμύρια ευρώ. Για να ανακτηθεί αυτό το κόστος, μέσω των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας, οι ρυθμιστικές αρχές θα πρέπει, κατά το Bruegel, να εγκρίνουν μεσοσταθμικές αυξήσεις μεταξύ 1,5 με 2 σεντς ανά κιλοβατώρα. Η μετακύλισή του στους λογαριασμούς δεν είναι μεγάλη και μεταφράζεται σε μια μέση αύξηση των ετήσιων λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος των νοικοκυριών κατά 40 με 50 ευρώ. Στο βαθμό όμως που θα συνεχιστούν οι μεγάλες τάσεις διείσδυσης των ΑΠΕ, τότε θα απαιτηθούν ακόμη μεγαλύτερες επενδύσεις στα δίκτυα, επομένως οι χρεώσεις θα αυξηθούν περαιτέρω. 

Χρεώσεις ηλεκτρικής ενέργειας vs γενικής φορολογίας

Η μέχρι τώρα λογική στην ΕΕ, όπως αναφέρει η έρευνα, ήταν ότι το κόστος παροχής ενός αγαθού, όπως η ηλεκτρική ενέργεια, θα πρέπει να καλύπτεται από αυτούς που το καταναλώνουν. Τα πράγματα όμως αλλάζουν και κατά το Bruegel, πρέπει να μπει στο τραπέζι το σενάριο τα κόστη της πράσινης μετάβασης να επιβαρύνουν στο μέλλον τους πάντες, μέσω της γενικής φορολογίας. 

Κατά τον ίδιο δηλαδή τρόπο που οι φόροι χρηματοδοτούν αγαθά, όπως η δημόσια εκπαίδευση και η υγεία, με βάση την αρχή ότι ωφελούν το κοινωνικό σύνολο, έτσι πρέπει να γίνει και με την κατανάλωση της πράσινης ενέργειας, όπως υποστηρίζει η μελέτη που παρουσιάστηκε στο Eurogroup. Οι φόροι να χρηματοδοτούν τις ΑΠΕ, όχι μόνο οι χρεώσεις δικτύων και άλλες επιβαρύνσεις που «φουσκώνουν» τα τελικά τιμολόγια ρεύματος.

Νοικοκυριά vs επιχειρήσεις

Ένα άλλο θέμα που θίγει η μελέτη αφορά το σενάριο αλλαγής της σημερινής κατανομής των φόρων στην ενέργεια. Σήμερα στην Ευρώπη, το μερίδιο που έχουν στους ενεργειακούς φόρους τα νοικοκυριά είναι μεγαλύτερο απ’ ότι αυτό των επιχειρήσεων. Καθώς όμως οι κυβερνήσεις θα πιέζουν ολοένα και περισσότερο τα νοικοκυριά να καταναλώνουν πιο πολύ ηλεκτρική ενέργεια, (π.χ. για θέρμανση με αντλίες θερμότητας, αφού η ΕΕ βάζει τέλος στους καυστήρες φυσικού αερίου και πετρελαίου) θα καταστεί αναγκαίο να μειωθεί και η φορολογική τους επιβάρυνση. Το θέμα εδώ είναι ποιος θα καλύψει το κενό.

Η φορολόγηση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας

Ζήτημα ανοίγει η μελέτη και ως προς το καθεστώς φορολόγησης των ενεργοβόρων βιομηχανιών. Όπως αναφέρει η λογική επιδοτήσεων στις ενεργοβόρες επιχειρήσεις είναι αμφιλεγόμενη. Κι αυτό καθώς οι ενεργοβόρες επιχειρήσεις παράγουν συνήθως χαμηλότερη προστιθέμενη αξία ανά μονάδα κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας. Επίσης απασχολούν λιγότερα άτομα προσωπικό από τις υπόλοιπες επιχειρήσεις, όπως δείχνει το παράδειγμα της Γερμανίας. Επομένως, κάθε πολιτική που αυξάνει την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας από τέτοιες επιχειρήσεις δεν δουλεύει υπέρ της οικονομικής ανάπτυξης.

Μεγάλοι καταναλωτές vs μικρών καταναλωτών

Στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς, η έρευνα σημειώνει ότι οποιαδήποτε αύξηση στην κατανάλωση μιας χώρας σημαίνει ότι άλλες χώρες πρέπει να καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια και ενδεχομένως να αντιμετωπίσουν υψηλότερες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας. Η κατάσταση είναι παρόμοια με εκείνη κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης, όταν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις διαγκωνίζονταν ποια θα παράσχει τις μεγαλύτερες επιδοτήσεις, γεγονός που τελικά αύξησε την τιμή, του ούτως ή άλλως περιορισμένου σε προσφορά κατά την διάρκεια της κρίσης, φυσικού αερίου.

Επενδύσεις στην καθαρή παραγωγή ενέργειας

Τέλος, οι επενδύσεις παραγωγής καθαρών τεχνολογιών περιλαμβάνουν και στάδια μεγάλης περιβαλλοντικής επιβάρυνσης, όπως η διύλιση πολυπυριτίου για την κατασκευή φωτοβολταικών πάνελ ή η παραγωγή κυψελών μπαταρίας. Για παράδειγμα για να καλυφθεί το 40% της ζήτησης για μπαταρίες στην ΕΕ απαιτείται η παραγωγή κυψελών 220 GWh, γεγονός που σημαίνει κατανάλωση 13.000 GWh ετησίως ή 0,5% της τρέχουσας ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ 28 . Δηλαδή η πράσινη πολιτική της ΕΕ δεν λαμβάνει υπόψη τις πρόσθετες απαιτήσεις ηλεκτρικής ενέργειας για την εξόρυξη και διύλιση των πρώτων υλών αρκετών πράσινων τεχνολογιών, όπως π.χ. στην περίπτωση της ηλεκτροκίνησης.