Αντλίες θερμότητας αντί για καυστήρες: Ευκαιρίες, κόστη και προκλήσεις για 3 εκατομμύρια κτίρια κατοικιών στην Ελλάδα

Το χρίσμα και επίσημα στις αντλίες θερμότητας ως τη βασική τεχνολογία θέρμανσης του μέλλοντος για τα κτίρια δίνει η νέα αναθεωρημένη οδηγία για την ενεργειακή απόδοση (EPBD) που συμφωνήθηκε προ ημερών στο Ευρωκοινοβούλιο.

Από την στιγμή που δεν αφήνει πολλά περιθώρια για την συνέχιση της ζωής των καυστήρων πετρελαίου και φυσικού αερίου, βάζοντας αυστηρά ορόσημα από το 2025 μέχρι και το 2040, ανοίγει και επίσημα την πόρτα στην αναδυόμενη αγορά των αντλιών θερμότητας.

Και εδώ αρχίζουν τα ερωτήματα: Τι πλάνο θα καταρτίσει η Ελλάδα για τα περίπου 3 εκατομμύρια κτίρια του οικιακού τομέα; Τι κίνητρα θα ανακοινώσει; Θα αφορούν μόνο τους ευάλωτους ή όλα τα νοικοκυριά; Πόσο θα κοστίσει αυτή η μεγάλη μετάβαση του κτιριακού τομέα στην νέα εποχή;

«Το κόστος θα είναι ανάλογα με τον αριθμό των ελληνικών κτιρίων που αλλάζουν κάθε χρόνο καυστήρα επειδή έχει ολοκληρωθεί ο κύκλος ζωής του, καθώς και από το πόσα καινούργια κτίζονται», απαντούν στελέχη εταιρειών που έχουν ήδη πάρει θέσεις στο γήπεδο.

Αυτό που εννοούν είναι πως ένας καυστήρας έχει κύκλο ζωής τα 10-15 χρόνια άσχετα αν στην Ελλάδα λειτουργούν ακόμη και για 20-25 χρόνια. Οταν επομένως κλείνει ο κύκλος ζωής του, τότε, οι ιδιοκτήτες π.χ. μιας πολυκατοικίας αντί να αγοράσουν ένα καινούργιο καυστήρα, θα τον αντικαταστούν, με μια αντλία θερμότητας. Αφού ούτως ή άλλως δηλαδή θα γινόταν μια δαπάνη, γιατί αυτή να μην αφορά μια καθαρότερη τεχνολογία, της οποίας το κόστος εκτιμάται ότι θα συνεχίσει να πέφτει σημαντικά.

Δίνεται επομένως από την οδηγία ένας σαφής οδικός χάρτης στους καταναλωτές, χωρίς να τους βάζει το μαχαίρι στο λαιμό, να επιλέξουν τη τεχνολογία του μέλλοντος, ποντάροντας στην μεταξύ αλματώδη πρόοδο της τεχνολογίας που θα ρίξει κι άλλο τις τιμές.

Ποιες είναι οι τιμές σήμερα; Μια μέση τιμή αντλίας 12 - 14 KV, για ένα καλά μονωμένο σπίτι 100 τετραγωνικών, κινείται στα 4.500- 6.000 ευρώ. Και τα κόστη εγκατάστασης για μια πολυκατοικία 10 διαμερισμάτων, με τα ίδια χαρακτηριστικά είναι στα 40-50.000 ευρώ.

Αλλά επειδή οι τιμές είναι ακόμη ψηλές, η οδηγία δεν βάζει πιεστικά χρονοδιαγράμματα, τα πρώτα σημαντικά ορόσημα ξεκινούν το 2030. Ακριβώς λόγω των παραπάνω, εκτιμάται ότι όπως συμβαίνει πάντα σε παρόμοιες περιπτώσεις, θα πυροδοτηθεί τα επόμενα χρόνια ένας συνδυασμός ισχυρού ανταγωνισμού από τους κατασκευαστές αντιλών θερμότητας και τεχνολογικών εξελίξεων βελτιώνοντας τις αποδόσεις, με αποτέλεσμα να συμβεί ό,τι και με τα κλιματιστικά inverter : Στα νέα μοντέλα, η κάθε κιλοβατώρα ρεύματος, παράγει όλο και περισσότερες θερμικές κιλοβατώρες, άρα είναι αποδοτικότερα και φθηνότερα απ’ ότι προ μερικών ετών.

Και ποια είναι τα ορόσημα της οδηγίας; 

1. Καταρχήν, από την 1η/1/2025 τα κράτη - μέλη θα πρέπει να σταματήσουν να δίνουν επιδοτήσεις για αυτόνομους λέβητες πετρελαίου και φυσικού αέριου. Η Ελλάδα είναι πιο μπροστά από την οδηγία. Σύμφωνα με τον κλιματικό νόμο 4936/2022 από την 1η Ιανουαρίου 2025 απαγορεύεται η πώληση και εγκατάσταση καυστήρων πετρελαίου θέρμανσης. Σε όποιον πωλεί ή εγκαθιστά καυστήρες πετρελαίου θέρμανσης κατά παράβαση του πρώτου εδαφίου επιβάλλονται πρόστιμο και σφράγιση του καυστήρα. Το ύψος του προστίμου ορίζεται σε ποσό τριπλάσιο της τιμής πώλησης του καυστήρα.
2. Τι προβλέπεται για τα εμπορικά και δημόσια κτίρια. Μέχρι το 2030 θα πρέπει να έχουν μειώσει κατά 16% την κατανάλωση ενέργειας έναντι εκείνων με τη χειρότερη απόδοση. Κάθε κράτος θα προετοιμάσει το δικό του εθνικό σχέδιο.
3. Τι θα γίνει με τα οικιστικά. Αυτά θα πρέπει έως το 2030 να έχουν πετύχει μείωση 16% στην κατανάλωση ενέργειας, ποσοστό που θα πρέπει να έχει αυξηθεί στο 20-22% έως το 2035.
4. Τέλος το 2040. Τότε, υπολογίζεται ότι θα έχει κλείσει ο κύκλος ζωής και των τελευταίων καυστήρων θέρμανσης από ορυκτά καύσιμα, οπότε και θα απαγορευτεί εντελώς η πώληση και εγκατάσταση τους στην ΕΕ.

Η Ελλάδα πάντως υπολείπεται ακόμη μιας σειράς χωρών που έχουν ήδη απαγορεύσει ή δρομολογήσει την απαγόρευση συστημάτων θέρμανσης με ορυκτό αέριο σε νέα κτίρια. Η Γαλλία έχει ορίσει ως περίοδο απαγόρευσης τη διετία 2022-2024, η Δανία το έχει κάνει από το 2013 και η Νορβηγία από το 2015, η Ολλανδία από το 2021, η Ιρλανδία θα το κάνει από το 2025 και η Γερμανία από το 2026. Σημειωτέον ότι πλέον στην Ελλάδα δεν ισχύει η υποχρέωση εγκαταστάσεων φυσικού αερίου στις νέες οικοδομές. Κάτι που ίσχυε από το 1987 με Προεδρικό Διάταγμα.

Ένα ερώτημα είναι αν μετά και την τελευταία εξέλιξη, η κυβέρνηση θα επιδοτήσει και σε τι βαθμό την εκτεταμένη εγκατάσταση αντλιών θερμότητας στον οικιακό τομέα. Αυτή πάντως δεν περιλαμβάνεται στο τελευταίο ΕΣΕΚ, παρ’ ότι ο μεγάλος πρωταγωνιστής, είναι ο οικιακός και κτιριακός τομέας που αναμένεται να αποσπάσει κοντά στα 50 δισ. ευρώ μέσα στα επόμενα επτά χρόνια.

Η αγορά νέων λιγότερο ενεργοβόρων συσκευών, όπως αντλίες θερμότητας και γενικώς η αντικατάσταση του παλαιού οικιακού εξοπλισμού με νέο, πιο αποδοτικό, εκτιμάται ότι θα κινητοποιήσει σύμφωνα με τις προβολές του ΕΣΕΚ κοντά στα 42,4 δισ ευρώ, στα οποία προστίθενται επιπλέον 6 δισ για τις ενεργειακές αναβαθμίσεις κτιρίων (εσωτερικές, εξωτερικές μονώσεις, κλπ). Αν προστεθούν και τα 19,3 δισ που αφορούν τα κτίρια των Υπηρεσιών και τη Γεωργία, αθροίζονται επενδύσεις 70 δισ ευρώ μέχρι και το 2030.

Τα νούμερα είναι δυσθεώρατα και δείχνουν την τεράστια άνθηση που μπορεί να γνωρίσει ο κλάδος της οικοδομής και οι συναφείς εργασίες, υπό την προϋπόθεση φυσικά ότι τα νοικοκυριά θα διευκολυνθούν με πολύ σημαντικές ενισχύσεις και χρηματοδοτήσεις. 

Τα κτίρια αντιπροσωπεύουν σήμερα περίπου το 40% της συνολικής χρήσης ενέργειας στην ΕΕ, περισσότερο από το ήμισυ της χρήσης φυσικού αερίου και το 36% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που σχετίζονται με την ενέργεια.