Η απόφαση της ΡΑΑΕΥ για τη διαδικασία χορήγησης προσφορών σύνδεσης σε Πελοπόννησο και Κρήτη: Οι νομικές παράμετροι

Στο πλαίσιο της γνωστής πολύκροτης υπόθεσης, δημοσιεύθηκε στις 27.09.2023 στη Διαύγεια η υπ’ αριθμ. Ε-132/2023 απόφαση της ΡΑΑΕΥ επί Καταγγελιών, οι οποίες είχαν υποβληθεί κατά της ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε. από πληθώρα καταγγελλόντων φυσικών και νομικών προσώπων, που είχαν υποβάλει αιτήσεις στην ηλεκτρονική πλατφόρμα υποβολής αιτήσεων για σταθμούς ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ της ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε. για τη χορήγηση προσφοράς σύνδεσης για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σταθμών ισχύος έως 400 kW στα κορεσμένα δίκτυα της Πελοποννήσου και της Κρήτης. Η εν  λόγω διαδικασία υποβολής αιτήσεων οργανώθηκε από τον ΔΕΔΔΗΕ και έλαβε χώρα στις 21.10.2022 και στις 25.10.2022, αντιστοίχως.

Αίτημα των Καταγγελιών αυτών προς τη ΡΑΑΕΥ ήταν η διερεύνηση σοβαρότατων παρατυπιών και παραβάσεων του κείμενου νομοθετικού και ρυθμιστικού πλαισίου που φέρεται να έχει διαπράξει ο ΔΕΔΔΗΕ αναφορικά με τη διασφάλιση της τήρησης μιας στοιχειωδώς διαφανούς και αδιάβλητης διαδικασίας ηλεκτρονικής υποβολής αιτήσεων στο πλαίσιο των εν λόγω «διαγωνισμών» για τα ανωτέρω δίκτυα και εξασφάλισης της πρόσβασης των ενδιαφερομένων – υποψηφίων Παραγωγών στο Δίκτυο υπό όρους ισοτιμίας και διαφάνειας. Γεγονός αδιαμφισβήτητο εν προκειμένω είναι ότι πολλοί συμμετέχοντες είτε δεν κατόρθωσαν καν να υποβάλουν επιτυχώς αιτήσεις για χορήγηση προσφοράς σύνδεσης, είτε οι αιτήσεις που υπέβαλαν στο πλαίσιο υιοθέτησης της προσέγγισης first come first served, δεν κατέστησαν, ένεκα παρείσφρησης οφθαλμοφανών παρατυπιών, εν τέλει επιλέξιμες λόγω υπερκάλυψης της διαθέσιμης ισχύος ανά κορεσμένο δίκτυο, με συνέπεια να υποστούν προφανή σημαντική οικονομική βλάβη.

Στο πλαίσιο εξέτασης δύο εκ των υποβληθεισών Καταγγελιών εντολέων που εκπροσώπησε η δικηγορική μας εταιρεία, η ΡΑΑΕΥ, αποδεχόμενη το αίτημα για λήψη προσωρινών μέτρων κατ’ άρθρο 35 του ν. 4001/2011, δια των οποίων θα υποχρεώνετο η ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε. να παύσει οποιαδήποτε ενέργεια αξιολόγησης της πληρότητας των αιτήσεων που κατέστησαν επιλέξιμες επί τη βάσει του κριτηρίου της χρονικής προτεραιότητας, και εν συνεχεία χορήγησης οριστικής προσφοράς σύνδεσης, εξέδωσε την υπ’ αριθμ. 937/2022 απόφασή της, διατάσσοντας την αναστολή της διαδικασίας ελέγχου από τον ΔΕΔΔΗΕ της πληρότητας των αιτήσεων, τόσο για όσους από τους συμμετέχοντες ολοκλήρωσαν επιτυχώς την υποβολή αίτησης για χορήγηση προσφοράς σύνδεσης, σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ. 5 έως 7 της σχετικής Υ.Α. και έλαβαν αριθμό Πρωτοκόλλου, ο οποίος αναγράφεται στη σχετική βεβαίωση υποβολής, όσο και για τους υπολοίπους συμμετέχοντες που δεν έλαβαν καν αριθμό Πρωτοκόλλου, μέχρι την οριστική έκδοση Απόφασης από την Αρχή επί των ασκηθεισών Καταγγελιών. Παράλληλα, η ΡΑΑΕΥ, στο πλαίσιο της διερεύνησης των καταγγελλομένων, αποφάσισε δια της υπ’ αριθμ. 21/2023 απόφασής της την ανάθεση σε εξειδικευμένη εταιρεία τη διενέργεια ψηφιακής πραγματογνωμοσύνης (digital forensics), προκειμένου να εξαχθούν τα απαιτούμενα συμπεράσματα ως προς τις συνθήκες διενέργειας των δύο διαγωνισμών, επί μελέτης και αξιολόγησης επιστημονικών δεδομένων.

Τα συμπεράσματα – πορίσματα της διενεργηθείσας τεχνικής – ψηφιακής πραγματογνωμοσύνης συνοψίζονται στους εξής άξονες: (α) προβλήματα λειτουργίας των διακομιστών εφαρμογής (application servers) και καθυστέρηση έναρξης λειτουργίας των διακομιστών ιστού (web servers), (β) διαπίστωση δυνατότητας εκτέλεσης δοκιμών προ του ανοίγματος της Ηλεκτρονικής Πλατφόρμας υποδοχής αιτήσεων, με συνέπεια να καθίσταται δυνατή η ανάπτυξη συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης χειρισμού της πλατφόρμας με τη χρήση ρομποτικών προγραμματιστικών διεργασιών (bot) αυτόματης συμπλήρωσης των αιτήσεων, (γ) εμφάνιση προγραμματιστικών εξαιρέσεων (σφαλμάτων) καθώς και περιπτώσεων υποβολής κενών στοιχείων στα αρχεία καταγραφής που εξετάστηκαν, (δ) εμφάνιση επαναλαμβανομένων σφαλμάτων αποτυχημένης διακρίβωσης αυθεντικότητας στους χρήστες της εφαρμογής, (ε) μη πρόβλεψη ή/και χρήση μηχανισμού αποτροπής κακόβουλων επιθέσεων από αυτοματοποιημένους μηχανισμούς ρομπότ (bots), δια των οποίων θα ήταν εφικτή η συμπλήρωση και υποβολή επιτυχούς αίτησης σε πολύ σύντομο χρόνο, (στ) μη πρόβλεψη/εκτέλεση δοκιμών αντοχής του Πληροφοριακού Συστήματος σε επιθέσεις Άρνησης Υπηρεσίας (DoS) και σε επιθέσεις κατανεμημένης άρνησης υπηρεσίας (DDos), (ζ) εντοπισμός αδυναμίας λήψης των αρχείων καταγραφών από δημόσιο πληροφοριακό σύστημα, (η) μη μέριμνα απαγόρευσης πρόσβασης από τρίτες χώρες με ζητήματα εκτέλεσης μαζικών κυβερνοεπιθέσεων, (θ) εντοπισμός πολλαπλών υποβληθεισών αιτήσεων με τα ίδια ακριβώς στοιχεία ακόμη κι εάν είχαν ήδη υποβληθεί επιτυχώς αιτήσεις με χορήγηση αριθμού πρωτοκόλλου αίτησης, λόγω βραδύτητας απόκρισης της εφαρμογής και (ι) εντοπισμός υποβολής αιτήσεων σε μέρες και ώρες για τις οποίες η ηλεκτρονική πλατφόρμα δεν ήταν γνωστό ότι λάμβανε αιτήσεις.

Η ΡΑΑΕΥ, λαμβάνοντας υπόψη τις αιτιάσεις των καταγγελλόντων, τις απόψεις της ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε. και τα πορίσματα της τεχνικής – ψηφιακής πραγματογνωμοσύνης, πρόεβη στην έκδοση της υπ’ αριθμ. Ε-132/2023 απόφασής της, δια της οποίας έκρινε, μεταξύ άλλων, ότι η ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε. όφειλε ως επιμελής και συνετός φορέας – Διαχειριστής του Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας, νομοθετικά επιφορτισμένος με τη μονοπωλιακή διαχείριση ενός κρίσιμου δημόσιου αγαθού ιδιαίτερης αξίας, όπως ο ηλεκτρικός χώρος, να ενσκήψει στο ζήτημα της διασφάλισης της αποκλειστικότητας της πρόσβασης από ανθρώπινους χρήστες, καθότι το εν λόγω ζήτημα αφορά τον πυρήνα της διεξαγωγής της διαγωνιστικής διαδικασίας υπό όρους διαφάνειας και επί ίσοις όροις συμμμετοχής αδιακρίτως. Ειδικότερα, στο διατακτικό της ως άνω απόφασης της ΡΑΑΥΕ αναφέρονται τα εξής: «Διαπιστώνει την παράβαση από τη ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε. της υποχρέωσης εκτέλεσης με τη δέουσα επιμέλεια των ως άνω αναφερόμενων στο αιτιολογικό της παρούσας απόφασης υποχρεώσεων που αφορούν στη διασφάλιση της πρόσβασης στο Δίκτυο υπό όρους ισοτιμίας και διαφάνειας και υψηλών προτύπων ποιότητας που απορρέουν από την ιδιότητα της ως Διαχειριστής Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας κατά την άσκηση των καθηκόντων του, ως προς τη διεξαγωγή των από 21.10.2022 και 25.10.2022 διαδικασιών Ηλεκτρονικής Υποβολής Αιτήσεων για τη χορήγηση προσφοράς σύνδεσης σε φωτοβολταϊκούς σταθμούς στα Κορεσμένα Δίκτυα της Πελοποννήσου και της Κρήτης. Ειδικότερα διαπιστώνει την παράβαση των άρθρων 3 παρ. 2 περιπτώσεις (α), (β) και (γ), και 127 παρ. 1 του νόμου 4001/2011, του άρθρου 6 ως προς την τήρηση της αρχής της διαφάνειας και του άρθρου 5 παρ. 1, 2 και 3 περ. (α) και (γ) του Κώδικα Διαχείρισης Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας, του άρθρου 132 παρ. 3 του ν. 4819/2021, του άρθρου 5 της υπ΄ αριθμ. ΥΠΕΝ/ΔΑΠΕΕΚ/81744/3673 Υπουργικής Απόφασης (ΦΕΚ Β΄4221) καθώς και των άρθρων 1, 7 παρ. 1 και 12 παρ. 1 της Άδειας Διαχείρισης ΕΔΔΗΕ».

Λόγω δε της βαρύτητας των διαπιστωθεισών παρατυπιών στις ανωτέρω διαγωνιστικές διαδικασίες εκ μέρους της ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε., σε συνδυασμό με (α) τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παράβασης, (β) την επίπτωση της παράβασης στην εύρυθμη λειτουργία της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, (γ) την αξία των συναλλαγών, (δ) το ύψος των κερδών που αποκτήθηκαν ή των ζημιών που αποφεύχθηκαν από τους υπευθύνους για την παράβαση, (ε) τα μέτρα που ελήφθησαν για την αποτροπή της παράβασης στο μέλλον και (στ) την χρηματοοικονομική ευρωστία της ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε., η ΡΑΑΕΥ επέβαλε στη ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε., στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της για λόγους ειδικής πρόληψης, σημαντικότατο πρόστιμο ύψους ενός εκατομμυρίου ευρώ (1.000.000€), κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 36 ν. 4001/2011.

Σε συνέχεια της έκδοσης της εν λόγω απόφασης της ΡΑΑΕΥ ένα περίπου έτος μετά τη διενέργεια των παράτυπων, όπως πλέον αρμοδίως εκρίθη, «διαγωνισμών», διάστημα κατά το οποίο οι συμμετέχοντες στις διαδικασίες αυτές χορήγησης προσφορών σύνδεσης για τα κορεσμένα δίκτυα της Πελοποννήσου και της Κρήτης τελούν σε μια ιδιότυπη «ομηρία», μη γνωρίζοντας τι μέλλει γενέσθαι με τις αιτήσεις τους και επιβαρυνόμενοι με σημαντικές οικονομικές υποχρεώσεις και βάρη για τη διατήρηση των αιτήσεών τους σε ισχύ (λ.χ. καταβολή εξόδων διατήρησης σε ισχύ εγγυητικών επιστολών, καταβολή μισθωμάτων για την εξασφάλιση της νόμιμης κατοχής των αγροτεμαχίων εγκατάστασης των φωτοβολταϊκών σταθμών, καταβολή δαπανών ανάπτυξης των «αδειών» φωτοβολταϊκών σταθμών, απώλεια καλλιεργειών κλπ.), εξακολουθεί να επικρατεί αβεβαιότητα ως προς την τύχη των διενεργηθέντων «διαγωνισμών», καθώς η ευθύνη της απόφασης ως προς την ακύρωση ή μη και επανάληψη των διαγωνισμών φαίνεται ότι μετατίθεται σε πολιτικό επίπεδο, ήτοι στο αρμόδιο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Τούτο διότι η εκδοθείσα απόφαση της ΡΑΑΕΥ, πέραν της άκρως σημαντικής για την εξέλιξη της υπόθεσης διάγνωσης της παρανομίας εκ μέρους της ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε. και της επιβολής σημαντικότατων κυρώσεων, δεν τοποθετείται ρητά επί των αιτημάτων των Καταγγελιών περί επανάληψης – επαναπροκήρυξης των ανωτέρω διαδικασιών ηλεκτρονικής υποβολής αιτήσεων για τη χορήγηση προσφορών σύνδεσης για την εγκατάσταση φ/β σταθμών ισχύος έως 400 kW για τα κορεσμένα δίκτυα της Κρήτης και της Πελοποννήσου.

Σε σχέση με τη νομική διάσταση του θέματος επισημαίνονται συνοπτικά τα εξής: ανεξαρτήτως της απόφασης που θα λάβει το ΥΠΕΝ αναφορικά με την «τύχη» των διαγωνισμών και την επίλυση των ανακυψάντων προβλημάτων σε πολιτικό επίπεδο, οι νομικές διαστάσεις του θέματος είναι ανελαστικές, με την έννοια ότι η νομική επιστήμη δεν μπορεί να υποστηρίξει υβριδικές διευθετήσεις: αν στο πλαίσιο της αρμοδίως γενόμενης νομικής αποτίμησης κρίνεται ότι σε μια διαδικασία έχουν παρεισφρήσει παρανομίες δικαιολογούσες μάλιστα την επιβολή σημαντικότατου διοικητικού προστίμου, η ίδια η αρχή της νομιμότητας επιβάλλει την ακύρωση της μη σύννομης διαδικασίας. Σε κάθε δε περίπτωση, η ίδια η διάγνωση τέλεσης παρανομιών από τον αρμόδιο Διαχειριστή, η οποία νομικώς προϋποτίθεται για την επιβολή προστίμου, έχει σαφείς έννομες συνέπειες και εν σχέση με την στοιχειοθέτηση αποζημιωτικών αξιώσεων εις βάρος του αρμοδίου Διαχειριστή. Ενόψει της έκδοσης της εν θέματι απόφασης της ΡΑΑΕΥ, οι νομικές ενέργειες, στις οποίες κάθε υποψήφιος επενδυτής που συμμετείχε στις εν λόγω διαδικασίες δύναται να προβεί προς αποκατάσταση των εννόμων συμφερόντων του, προφανώς πρέπει σοβαρά να αποτιμηθούν εξατομικευμένα ανάλογα με την ιδιαιτερότητα κάθε μεμονωμένης περίπτωσης. 

Επιμέλεια: Δικηγορική Εταιρεία «Μεταξάς & Συνεργάτες» (www.metaxaslaw.gr)