Ουκρανία: Τα σχέδια να γίνει η ενεργειακή τράπεζα της Ευρώπης και κόμβος φυσικού αερίου και ΑΠΕ

Η Ουκρανία θα μπορούσε να γίνει η επόμενη ευρωπαϊκή ενεργειακή δύναμη, με αρκετά αποθέματα φυσικού αερίου για να αντικαταστήσει τις ρωσικές εξαγωγές στην Ευρώπη, καθώς και τεράστιες δυνατότητες σε υδρογόνο και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ωστόσο, η ανάπτυξη του ενεργειακού τομέα της χώρας έχει παρεμποδιστεί από τις ρωσικές εισβολές το 2014 και το 2022.

Ο Ολεξέι Τσερνίσοφ , ο οποίος υπηρετεί ως διευθύνων σύμβουλος του κρατικού ενεργειακού γίγαντα της Ουκρανίας Naftogaz, πιστεύει ότι η νίκη της Ουκρανίας στον τρέχοντα πόλεμο με τη Ρωσία θα μπορούσε να συμβάλει στη διασφάλιση της μελλοντικής ενεργειακής ασφάλειας της Ευρώπης. «Όσον αφορά τα συνολικά αποθέματα, η Ουκρανία είναι δεύτερη ή τρίτη σε μέγεθος μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών μετά τη Νορβηγία και το Ηνωμένο Βασίλειο», λέει. Αυτή η εκτίμηση δεν περιλαμβάνει το υποθαλάσσιο δυναμικό φυσικού αερίου στη Μαύρη Θάλασσα στα ανοιχτά της Κριμαίας, όπου οι προκαταρκτικές γεωτρήσεις πριν από μερικά χρόνια από δυτικές πολυεθνικές έδειχναν «τεράστια» κοιτάσματα.

Επέκταση παραγωγής

Η Ουκρανία συνέχισε να επεκτείνει την παραγωγή από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής της Ρωσίας τον Φεβρουάριο του 2022, με τη χώρα να είναι αυτάρκης σε φυσικό αέριο φέτος. Κοιτάζοντας το μέλλον, ο Τσερνίσοφ πιστεύει ότι η εγχώρια παραγωγή φυσικού αερίου της Ουκρανίας μπορεί να αυξηθεί περαιτέρω για να αντικαταστήσει τις εξαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη. «Θεωρητικά, μπορούμε να διπλασιάσουμε ή να τριπλασιάσουμε την παραγωγή φυσικού αερίου ακόμη και χωρίς την Κριμαία, αλλά χρειαζόμαστε μεγάλες επενδύσεις για να το κάνουμε. Χρειαζόμαστε συνεργάτες για να αυξήσουμε την ταχύτητα».

Σημαντική παραγωγή φυσικού αερίου

Σύμφωνα με το Κέντρο Ανατολικών Σπουδών της Βαρσοβίας, η Ουκρανία πέρυσι εξόρυξε 18,5 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) φυσικού αερίου, ενώ η κατανάλωση έφτασε στα 20,1 bcm, μειωμένη κατά 25% σε ετήσια βάση, εξαιτίας της οικονομικής καταστροφής αλλά και των μαζικών ροών προσφύγων που προκλήθηκαν από την εισβολή της Ρωσίας.

«Όσο συνεχίζονται οι έντονες εχθροπραξίες, δεν θα πρέπει να αναμένεται αύξηση της κατανάλωσης φυσικού αερίου, ιδιαίτερα στο πλαίσιο του αβέβαιου οικονομικού μέλλοντος της Ουκρανίας», ανέφερε η δεξαμενή σκέψης.

Παράλληλα, η θυγατρική εξόρυξης της Naftogaz, Ukrgasvydobuvannya πέρυσι άνοιξε 47 νέες γεωτρήσεις.

Ενώ η χώρα έχει αποδεδειγμένα αποθέματα φυσικού αερίου άνω του ενός τρισεκατομμυρίου κυβικών μέτρων, μεγάλο μέρος του βρίσκεται στα ανατολικά, είτε υπό ρωσική κατοχή είτε κοντά στις γραμμές του μετώπου.

Επίσης, πριν από μερικές εβδομάδες, το πρώτο εργοστάσιο βιομεθανίου της Ουκρανίας συνδέθηκε με το δίκτυο φυσικού αερίου.

Το Κίεβο είναι επίσης αισιόδοξο για την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στους γείτονές του, κάτι που άρχισε να κάνει ξανά τον περασμένο μήνα μετά από μια εξάμηνη παύση που προκλήθηκε από τις επιθέσεις της Ρωσίας στην ενεργειακή του υποδομή.

"Όταν η Ουκρανία απελευθερώσει το νότο και αποκτήσει τον έλεγχο του πυρηνικού σταθμού Zaporizhzhia, το ισοζύγιο ηλεκτρικής ενέργειας στην Ουκρανία θα είναι πολύ θετικό. Εάν ανακτήσουμε όλη την παραγωγή ενέργειας στην Ουκρανία, θα γίνουμε αμέσως ένας σημαντικός εξαγωγέας - το powerbank της Ευρώπης", δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Naftogaz.

Οι αποζημιώσεις από τη Ρωσία

Στα μέσα του περασμένου Απριλίου, το Διαιτητικό Δικαστήριο της Χάγης επεφύλαξε καλά νέα για τη Naftogaz: αποφάσισε ότι η Ρωσία πρέπει να καταβάλει στην εταιρεία 5 δισεκατομμύρια δολάρια ως αποζημίωση για ορισμένα από τα ενεργειακά περιουσιακά στοιχεία που απαλλοτρίωσε παράνομα μετά τη ρωσική στρατιωτική κατοχή της Κριμαίας το 2014. Ο Τσερνίσοφ περιγράφει την απόφαση ως μια « νίκη-κλειδί» και λέει ότι η άρνηση πληρωμής θα οδηγήσει σε δικαστικές ενέργειες για κατάσχεση ρωσικών περιουσιακών στοιχείων σε όλο τον κόσμο. Εκκρεμούν ακόμη δισεκατομμύρια αξιώσεις σχετικά με το υπεράκτιο δυναμικό φυσικού αερίου της Κριμαίας καθώς και τις ρωσικές κατασχέσεις ενεργειακών περιουσιακών στοιχείων σε άλλες περιοχές της Ουκρανίας.

Ο ρόλος της Κριμαίας

Ο σημερινός πόλεμος στην Ουκρανία δεν είναι απλώς ένας αγώνας ενάντια στον αναδυόμενο αυταρχικό ιμπεριαλισμό της Ρωσίας του Πούτιν. Λόγω του τεράστιου δυναμικού αερίου, υδρογόνου, ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και πυρηνικής ενέργειας της χώρας, ο Τσερνίσοφ υποστηρίζει ότι η απελευθέρωση της Ουκρανίας θα συμβάλει επίσης στην εγγύηση της ενεργειακής ασφάλειας για ολόκληρη την Ευρώπη.

Επί του παρόντος, περίπου το 80% της παραγωγής φυσικού αερίου της Ουκρανίας βρίσκεται σε τοποθεσίες στις περιοχές Πολτάβα και Χάρκοβο στα βορειοανατολικά της χώρας, οι οποίες βρίσκονται υπό τον έλεγχο της ουκρανικής κυβέρνησης. Το υπόλοιπο παράγεται στη δυτική Ουκρανία κοντά στο Lviv. Η στρατιωτική πραγματικότητα δημιουργεί σημαντικούς κινδύνους, με ορισμένες εγκαταστάσεις παραγωγής να απέχουν λιγότερο από 50 χιλιόμετρα από τις μάχες. Η συνολική παραγωγή φυσικού αερίου στην Ουκρανία υπολογίζεται επί του παρόντος σε 18,5 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως, με 13,5 δισεκατομμύρια να παράγονται από τη Naftogaz και 5 δισεκατομμύρια από άλλους παραγωγούς.

Τεράστιες αποθήκες

Ένα άλλο σημαντικό ενεργειακό πλεονέκτημα της Ουκρανίας είναι η χωρητικότητα αποθήκευσης φυσικού αερίου της χώρας, που αποτελείται από υπόγειες εγκαταστάσεις που αναπτύχθηκαν για πρώτη φορά κατά τη σοβιετική εποχή. «Αυτός είναι ο μεγαλύτερος αποθηκευτικός χώρος στην Ευρώπη, είναι ασφαλής από επίθεση και θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την αποθήκευση προμηθειών από όλο τον κόσμο για χρήση σε ευρωπαϊκές χώρες. Η Ουκρανία θα μπορούσε να είναι η ενεργειακή τράπεζα της Ευρώπης», λέει ο Τσερνίσοφ. «Αυτό θα βοηθούσε στην παροχή ενεργειακής ασφάλειας σε χώρες όπως η Αυστρία, η Σλοβακία, η Τσεχική Δημοκρατία και άλλες που δεν έχουν πρόσβαση στη θάλασσα».

Περίπου 60 μίλια από τα σύνορα της Ουκρανίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η εγκατάσταση Bilche-Volytsko-Uherske μπορεί να αποθηκεύσει τουλάχιστον  τέσσερις φορές περισσότερο φυσικό αέριο από τη μεγαλύτερη τοποθεσία στη Γερμανία και συνδέεται εύκολα με τα δίκτυα του μπλοκ, χάρη στον επί δεκαετίες ρόλο της Ουκρανίας ως διαμετακομιστής για τη ρωσική ενέργεια.

Μια τρελή ιδέα

Όπως υπογραμμίζει το Bloomberg, μπορεί η αποθήκευση ζωτικών καυσίμων σε μια χώρα που δέχεται πυραυλικές επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές να ακούγεται σαν τρελή ιδέα, ωστόσο κερδίζει ολοένα και περισσότερους υποστηρικτές καθώς οι εγκαταστάσεις είναι αρκετά μακριά από την πρώτη γραμμή και ορισμένοι έμποροι πιστεύουν ότι αξίζει τον κίνδυνο.

«Η αποθήκευση στην Ουκρανία μπορεί να βοηθήσει στην εξισορρόπηση της προσφοράς και της ζήτησης κατά το δεύτερο μισό του καλοκαιριού 2023, δεδομένης της εξαιρετικής σύνδεσής τους με τις αγορές φυσικού αερίου της ΕΕ», ανέφερε στο Bloomberg, η γερμανική εταιρεία κοινής ωφελείας RWE AG, η οποία έχει χρησιμοποιήσει την αποθήκευση της Ουκρανίας στο παρελθόν.

Προϋποθέσεις

Ωστόσο, για να καταστεί βιώσιμη η αποθήκευση φυσικού αερίου στην Ουκρανία, οι τιμές θα πρέπει να πέσουν αρκετά χαμηλά για να δικαιολογήσουν το κόστος. Η ΕΕ πιθανότατα θα χρειαστεί επίσης να παρέμβει για να παράσχει ένα backstop έναντι πιθανών απωλειών που σχετίζονται με τον πόλεμο.

Η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο των προσπαθειών που καταβάλλονται στην ΕΕ, ώστε να αποφευχθεί ο πανικός που οδήγησε τις τιμές σε ιστορικά υψηλά και σε σημαντικές κρατικές παρεμβάσεις. Σύμφωνα με το think tank Bruegel, προκειμένου να προστατεύσουν εταιρείες και καταναλωτές, οι κυβερνήσεις της ΕΕ διέθεσαν βοήθεια 646 δισεκατομμυρίων ευρώ και δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά μια επανάληψη.

Η χωρητικότητα αποθήκευσης φυσικού αερίου της χώρας —που βρίσκεται σε σχετική ασφάλεια έως και 2 χιλιόμετρα κάτω από το έδαφος— ανέρχεται συνολικά σε περισσότερα από 30 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα. Ο φορέας εκμετάλλευσης Ukrtransgaz διαθέτει το ένα τρίτο αυτού του χώρου — που αντιστοιχεί περίπου στο 10% της ζήτησης της ΕΕ για το τέταρτο τρίμηνο πέρυσι.

Υπόγειες αποθήκες

Αξίζει να σημειωθεί ότι τον περασμένο Ιανουάριο η  Ουκρανία ξεκίνησε μια νέα διαδικασία πιστοποίησης που θα επιτρέψει στον φορέα αποθήκευσης φυσικού αερίου UkrTransGaz να αποθηκεύει στρατηγικά αποθέματα φυσικού αερίου της ΕΕ στις τεράστιες υπόγειες αποθήκες της.

«Η επιτυχής πιστοποίηση θα δώσει στην UkrTransGaz το δικαίωμα να αποθηκεύει όχι μόνο φυσικό αέριο ιδιωτικών ξένων εταιρειών, αλλά και στρατηγικά αποθέματα φυσικού αερίου των κρατών μελών της ΕΕ σε εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου της Ουκρανίας για πρώτη φορά», ανέφερε σε δήλωση η UkrTransGaz.

Η επισκευή της κατεστραμμένης ενεργειακής υποδομής της Ουκρανίας θα κοστίσει δισεκατομμύρια, αλλά η συγκέντρωση των μετρητών θα βοηθήσει την ΕΕ να ολοκληρώσει την απομάκρυνσή της από τη ρωσική ενέργεια, δήλωσε ο επικεφαλής της μεγαλύτερης ενεργειακής εταιρείας της χώρας.

«Η Ουκρανία πρέπει να ανοικοδομηθεί όχι από έλεος αλλά από πρακτικό επιχειρηματικό συμφέρον», δήλωσε στο Politico ο Τσερνίσοφ.

Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

Η Ουκρανία δεν σταματά στο φυσικό αέριο: η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ιδιαίτερα της παραγωγής ηλιακής και αιολικής ενέργειας, καθώς και των τεχνολογιών υδρογόνου και των βιοκαυσίμων, είναι κάτι που η Ουκρανία θέλει να πρωτοστατήσει στην Ευρώπη.

«Η Ουκρανία μπορεί να γίνει κόμβος για την αειφόρο ενέργεια της Ευρώπης», δήλωσε πρόσφατα ο αναπληρωτής υπουργός Ενέργειας της Ουκρανίας Γιάροσλαβ Ντεμτσένκοφ, προσθέτοντας ότι η χώρα θέτει φιλόδοξους στόχους ως μέρος των προγραμμάτων για την ανάκαμψη του ενεργειακού τομέα.