Ξέγραψαν τον σταθμό της Δεκέλειας και τώρα τρέχουν

Σχεδόν ξεγραμμένο είχαν τον ηλεκτροπαραγωγό σταθμό της ΑΗΚ στη Δεκέλεια οι αρμόδιοι φορείς στον τομέα της ενέργειας, περιλαμβανομένης της Κυβέρνησης και της ίδιας της διοίκησης και διεύθυνσης της ΑΗΚ και αυτός φαίνεται να είναι ο λόγος που τα τελευταία χρόνια δεν συζητήθηκε σοβαρά -και επίσημα- θέμα αντικατάστασης των έξι πεπαλαιωμένων, ρυπογόνων και αντιοικονομικών ατμοστροβίλων στη Δεκέλεια, με νέες πιο αποδοτικές και λιγότερο ρυπογόνες μονάδες.

Από διάφορες πληροφορίες και στοιχεία του «Φ», προκύπτει με βεβαιότητα πως η κυβερνητική στρατηγική που διαμορφώθηκε τα τελευταία χρόνια ευνοούσε τη μεταφορά υγροποιημένου φυσικού αερίου μόνο στο Βασιλικό, τουλάχιστο για τα πρώτα χρόνια λειτουργίας του τερματικού LNG, για τις ανάγκες του εκεί σταθμού της ΑΗΚ αλλά και δύο ή τριών αδειοδοτημένων ιδιωτικών συμβατικών σταθμών, επίσης στην περιοχή Βασιλικού.

Είχε θεωρηθεί σε ανώτατο επίπεδο, τουλάχιστο από το 2013, πως το Βασιλικό θα έπρεπε και μπορούσε να καταστεί η μοναδική πηγή παραγωγής συμβατικής ηλεκτρικής ενέργειας στην Κύπρο (single point generation), έτσι ώστε όλη η συμβατική παραγωγή (περιλαμβανομένης της ιδιωτικής) να παράγεται κατά κανόνα από φυσικό αέριο (έτσι ώστε να αυξηθούν οι αναγκαίες ποσότητες που θα αγοράζονταν, να εξασφαλιστεί καλύτερη τιμή ανά μονάδα φ.α. και να αποφευχθεί το πρόσθετο κόστος για αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου στη Δεκέλεια).

Παράλληλα, η Κυβέρνηση και οι άλλες Αρχές στον τομέα της ενέργειας θεώρησαν δεδομένο ότι το φυσικό αέριο θα γινόταν δυνατό να αξιοποιηθεί στην ηλεκτροπαραγωγή το 2020 ή έστω δύο χρόνια αργότερα, ώστε και η επάρκεια ρεύματος να διασφαλιστεί για την περίοδο από το 2023 και μετά (με τη λειτουργία της 6ης μονάδας της ΑΗΚ στο Βασιλικό και των ιδιωτικών σταθμών, που επίσης θα χρησιμοποιούν φυσικό αέριο) και οι έξι ατμοστρόβιλοι στη Δεκέλεια να απενεργοποιηθούν σταδιακά, καθώς η λειτουργία τους παραβιάζει την Οδηγία της ΕΕ για τους βιομηχανικούς ρύπους.

Τελικά, τίποτε από τα πιο πάνω δεν έγινε. Ούτε φυσικό αέριο ήρθε (και πιθανότατα δεν θα έρθει ούτε μέσα στο 2023), ούτε οι έξι μονάδες της Δεκέλειας απενεργοποιήθηκαν (αντίθετα, ζητήσαμε τον περασμένο Νοέμβριο από την ΕΕ να παραταθεί η λειτουργία τους μέχρι το 2028) και, το χειρότερο, στο μεσοδιάστημα διαπιστώθηκε προς... έκπληξη και απογοήτευση όλων των αρμοδίων ότι το ηλεκτρικό σύστημα της Κύπρου δεν μπορεί -για πολύ σοβαρούς τεχνικούς λόγους- να λειτουργήσει στηριζόμενο μόνο στο Βασιλικό, ακόμα και αν έρθει το φυσικό αέριο και προστεθεί και η παραγωγή από ιδιωτικές συμβατικές μονάδες.

Η ΕΕ είδε αυτό που δεν είδαμε εμείς

Εν ολίγοις, η ασφάλεια του ηλεκτρικού συστήματος της Κύπρου είναι -και θα είναι για αρκετά χρόνια ακόμα- εξαρτημένο από τη συνέχιση της λειτουργίας του σταθμού στη Δεκέλεια, που αφέθηκε να στηρίζεται σε έξι πεπαλαιωμένες μονάδες, κατά παράβαση της Οδηγίας της ΕΕ, προκαλώντας στις 25/11/2022 τη φυσιολογική απορία της τεχνοκρατών της Κομισιόν, οι οποίοι υπέβαλαν στους Κύπριους αξιωματούχους - συνομιλητές τους τα εξής καίρια ερωτήματα:

1. «Γιατί η Κύπρος βασίζει την ενεργειακή επάρκεια και ασφάλειά της σε έξι μονάδες ατμού παλαιωμένης τεχνολογίας, που έχουν ήδη συμπληρώσει πέραν των 40 χρόνων λειτουργίας και για τις οποίες υπάρχει μεγάλη πιθανότητα αστοχίας;», και

2. Γιατί η Κύπρος έχει αποφασίσει να προχωρήσει σε χωροθέτηση όλης της συμβατικής παραγωγής σε ένα γεωγραφικό σημείο, στο Βασιλικό, αφού για σκοπούς ασφάλειας του δικτύου προκύπτει η ανάγκη ύπαρξης συμβατικής παραγωγής σε άλλα σημεία του συστήματος μεταφοράς, π.χ. στη Δεκέλεια;».

Αξίζει να σημειωθεί ότι, βάσει σημειώματος που ετοίμασε το Τμήμα Περιβάλλοντος για τη συνάντηση στις Βρυξέλλες τον Νοέμβριο, οι εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επισήμαναν αυτό που έπρεπε να είχαν αντιληφθεί πολύ ενωρίτερα οι Κύπριοι αξιωματούχοι: Ότι, για σκοπούς ασφάλειας του ηλεκτρικού συστήματος, αυτό που θεωρείται ορθότερο να γίνει ώστε να καταστεί δυνατή η απόσυρση των μονάδων ατμού στη Δεκέλεια είναι η λειτουργία αριθμού νέων μονάδων ηλεκτροπαραγωγής, είτε στον σταθμό Δεκέλειας, είτε στο κεντρικό/ανατολικό μέρος του συστήματος μεταφοράς».

Ούτε η ΑΗΚ

Μάλλον έκπληξη προκαλεί η απουσία στοιχείων που να αποδεικνύουν ότι η ΑΗΚ διαφωνούσε με την προωθούμενη πολιτική ουσιαστικής περιθωριοποίησης - εγκατάλειψης του σταθμού στη Δεκέλεια και συγκέντρωση όλης της παραγωγής στο Βασιλικό. Αντίθετα, η ΑΗΚ είχε συναινέσει, άγνωστο υπό την πίεση ποίων, να μην μεταφερθεί φυσικό αέριο στη Δεκέλεια και να εγκατασταθεί και η 6η μονάδα (συνδυασμένου κύκλου) στο Βασιλικό, από το καλοκαίρι του 2024. Από την πληροφόρηση που έχουμε δεν προκύπτει να περιλαμβάνεται στα αναπτυξιακά σχέδια της ΑΗΚ η αναβάθμιση του σταθμού της Δεκέλειας και η αντικατάσταση των έξι προβληματικών ατμοστροβίλων.

Ωστόσο, φαίνεται να υπάρχει άλλος ένας λόγος που η ΑΗΚ έκρινε σκόπιμο να μην αντικαταστήσει τις παλιές μονάδες στη Δεκέλεια ή να μην προσθέσει άλλη μία, καινούρια, στον ίδιο σταθμό. Σύμφωνα με τα πρακτικά διυπουργικής σύσκεψης (παρουσία πολλών υπηρεσιακών, περιλαμβανομένης της ΑΗΚ) που έγινε τον Ιούλιο του 2022, με θέμα τη λειτουργία του σταθμού στη Δεκέλεια (αλλά η συζήτηση στράφηκε αποκλειστικά στην κατά παρέκκλιση παράταση λειτουργίας και όχι αντικατάσταση των έξι μονάδων), λειτουργός της Υπηρεσίας Ενέργειας, του αρμόδιου υπουργείου, επισήμανε πως «η μελέτη για την ανάπτυξη της παραγωγής, που διενήργησε η ΑΗΚ, καταδεικνύει ότι μια νέα μονάδα παραγωγής στη Δεκέλεια δεν θα είναι βιώσιμη, σε περίπτωση που λειτουργήσει η διασύνδεση», εννοοώντας τη διασύνδεση που προωθεί με την Κρήτη ο EuroAsia Interconnector.

Αμέσως μετά, σύμφωνα με τα πρακτικά, το μέλος του διοικητικού συμβουλίου της ΑΗΚ, Πολύβιος Λεμονάρης «επιβεβαίωσε ότι με τη λειτουργία της διασύνδεσης δεν θα είναι βιώσιμη μια νέα μονάδα στον σταθμό Δεκέλειας».

Γιατί είναι μεγάλος ο κίνδυνος χωρίς τη Δεκέλεια

Από τα πρακτικά της ευρείας διυπουργικής σύσκεψης στις 29/7/22, προκύπτει ότι ο Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου (ΔΣΜΚ) εντόπισε μόλις πρόσφατα (προφανώς υπό τη νέα του διεύθυνση) δύο νέες σοβαρές αδυναμίες, οι οποίες εμποδίζουν την ασφαλή λειτουργία του ηλεκτρικού συστήματος χωρίς τη λειτουργία των έξι παλιών ατμοστροβίλων στη Δεκέλεια. Προκύπτει δηλαδή ότι προγραμματιζόταν -μετά την έλευση φυσικού αερίου στο Βασιλικό- η απενεργοποίηση των έξι μονάδων, εν αγνοία των αρμοδίων ότι αυτό θα μπορούσε, για πρόσθετους λόγους, να προκαλέσει μέχρι και ολική σβέση (γενικό μπλακ άουτ!).

Σε εκείνη τη σύσκεψη, ο διευθυντής της Υπηρεσίας Ενέργειας είχε αναφερθεί σε πέντε αδυναμίες του συστήματος μεταφοράς και του συστήματος ηλεκτροπαραγωγής, στην περίπτωση απενεργοποίησης των έξι ατμοστροβίλων στη Δεκέλεια. Ο πρόεδρος της ΡΑΕΚ φέρεται από τα πρακτικά να είπε ότι οι δύο πρώτες αδυναμίες που ανέφερε ο διευθυντής της Υπηρεσίας Ενέργειας δεν ήταν γνωστές, «τώρα προέκυψαν».

Ποιες ήταν οι δύο αδυναμίες, σύμφωνα με τον Χαράλαμπο Ρούσο; Πρώτον, αδυναμία στην αντιμετώπιση των υψηλών ρευμάτων βραχυκύκλωσης στην περιοχή Βασιλικού και επαρχίας Λεμεσού και δεύτερον, αδυναμία στη διατήρηση της τάσης εντός των επιτρεπόμενων ορίων στις επαρχίες Λάρνακας και Αμμοχώστου!

Παρεμβαίνοντας, ο εκτελεστικός διευθυντής του Διαχειριστή Μεταφοράς φέρεται να είπε: «Οι δύο πρώτες αδυναμίες που ανέφερε ο διευθυντής της Υπ. Ενέργειας πρόσφατα εντοπίστηκαν, έτσι θεωρήθηκε σωστό και δόκιμο να τις αναδείξουμε, καθότι, σε περίπτωση που δεν αντιμετωπιστούν, είναι δυνατό να θέσουν σε κίνδυνο προσωπικό και εξοπλισμό».

Οι άλλες τρεις αδυναμίες, που εμποδίζουν την απενεργοποίηση των έξι μονάδων στη Δεκέλεια πριν τουλάχιστο το 2028, είναι οι ακόλουθες: 1. Αδυναμία στη ρύθμιση της συχνότητας εντός των επιτρεπόμενων ορίων, 2. Μη ικανοποιητική ανταπόκριση μονάδων (μειωμένη παροχή εφεδρειών) και 3. Αυξημένες περικοπές στην ενέργεια που παράγεται από ΑΠΕ, με αποτέλεσμα να μην επιτυγχάνεται το μερίδιο των ΑΠΕ στην τελική χρήση ενέργειας.

Ακόμα όμως και με αυτά τα προβλήματα (κάποια από τα οποία αναφέρθηκαν για πρώτη φορά στη συγκεκριμένη σύσκεψη) οι παριστάμενοι συνέχισαν να συζητούν σχεδόν αποκλειστικά για το αίτημα προς την ΕΕ για παράταση της λειτουργίας των έξι προβληματικών μονάδων μέχρι το 2028, χωρίς ουσιαστική αναφορά στο ενδεχόμενο επείγουσας αντικατάστασής τους με πιο οικονομικές και λιγότερο ρυπογόνες μονάδες.

(του Χρύσανθου Μανώλη, Φιλελεύθερος)