Γιατί το σχέδιο για το φυσικό αέριο δεν θα κρατήσει ζεστή την Ευρώπη το χειμώνα - Παραδοχές για ήπιες καιρικές συνθήκες και εθνικά πλάνα ακόμη στο... συρτάρι

Ο στρατηγός χειμώνας θα κρίνει την τύχη του ευρωπαϊκού σχεδίου για εθελοντική μείωση κατά 15% της χρήσης φυσικού αερίου, ως άμυνα στο σενάριο διακοπής των ρωσικών ροών. Οι παραδοχές της συμφωνίας «Save Gas for a Safe Winter» που τέθηκε από χθες σε ισχύ, για εξοικονόμηση 45 δισ κυβικών μέτρων αερίου έως τον Μάρτιο του 2023, στηρίζονται σε έναν ήπιο προς μέτριο χειμώνα. Τα τελευταία όμως χρόνια δεν έχουμε να κάνουμε με κανονικές καιρικές συνθήκες.

Βλέπουμε τη ζήτηση να αυξάνεται αυτό το καλοκαίρι λόγω παρατεταμένων υψηλών θερμοκρασιών, αλλά ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την Ευρώπη είναι ένας πολύ κρύος χειμώνας, προειδοποιούν οι ειδικοί. «Σε αυτό το σενάριο, η μείωση 15% δεν θα είναι αρκετή, όχι μόνο για να βγει ο χειμώνας, χωρίς ρωσικό αέριο, αλλά ούτε για να ξαναγεμίσουν οι αποθήκες την επόμενη σεζόν», σύμφωνα με τον Τζέιμς Χάκσταπ, διευθυντή ανάλυσης φυσικού αερίου στην S&P Global για Ευρώπη, Μέση Ανατολή και Αφρική.

Εάν η Ευρώπη ήθελε να θωρακιστεί απέναντι σε κάθε σενάριο θα έπρεπε να εξοικονομήσει ποσότητες κοντά στα 60 ή 70 δισ. κυβικά μέτρα αερίου ή να αποφασίσει μια μείωση της κατανάλωσης αερίου σε όλο το μπλοκ μεταξύ 20 και 25%, όπως ανέφερε προ ημερών ο ίδιος στο Politico. Είναι προφανές ότι οι Ευρωπαίοι θα ήταν αδύνατο να συμφωνήσουν σε ένα τέτοιο ποσοστό, όταν ακόμη και για το 15% χρειάστηκε να γίνουν τόσες πολλές εξαιρέσεις, υποχωρήσεις και συμβιβασμοί, που εν τέλει υπονόμευσαν την ίδια τη συμφωνία.

Η κριτική που δέχεται το σχέδιο «Save Gas for a Safe Winter» προέρχεται από ευρωπαϊκές αντιπολιτεύσεις, φορείς και στελέχη της αγοράς και όλοι συμφωνούν ότι από μόνο του δεν θα καταφέρει να κρατήσει ζεστούς τους ευρωπαίους. Και μόνο το γεγονός ότι για να γίνουν οι στόχοι δεσμευτικοί απαιτείται πρώτα η έγκριση από 15 κράτη - μέλη, που αντιπροσωπεύουν το 65% του συνολικού πληθυσμού του μπλοκ, δείχνει το δύσκολο του εγχειρήματος. 

Η Γερμανία

Που βρίσκονται όμως τα εθνικά ευρωπαϊκά πλάνα εξοικονόμησης; Ποιες χώρες τα έχουν εκπονήσει; Σχεδόν καμία ακόμη, είναι η απάντηση. Λιγότερο από ένα μήνα από το φθινόπωρο και σχεδόν καμία ευρωπαϊκή κυβέρνηση δεν έχει ανακοινώσει δεσμευτικά και αναλυτικά σχέδια. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Γερμανία, η πιο σκληρά δοκιμαζόμενη όλων. Παρ' όλα αυτά, η κυβέρνηση Σόλτς δεν έχει ακόμη ανακοινώσει ένα δεσμευτικό εθνικό πλάνο για τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης. Στα τέλη Ιουλίου είχε εκδώσει μια σειρά προτάσεων, όπως το τέλος στην θέρμανση δημοσίων χώρων «όπου οι άνθρωποι δεν περνούν τακτικά χρόνο», (διάδρομοι και μεγάλες αίθουσες κτιρίων), μαζί με συστάσεις προς τις βιομηχανίες για μέτρα εξοικονόμησης που όμως δεν είναι άμεσης απόδοσης και σκέψεις για ελάχιστη θερμοκρασία στα διαμερίσματα. Ετσι, ελλείψει δεσμευτικών κανόνων, κάθε γερμανική πόλη και κρατίδιο, υιοθετούν τα δικά τους μέτρα, μειώνοντας π.χ. τον φωτισμό των δρόμων και θέτοντας όρια θερμοκρασίας στα δημόσια κτίρια. Το Βερολίνο σβήνει τους προβολείς που φωτίζουν 200 ιστορικά κτίρια και μνημεία, ενώ η Βαυαρία έχει εκδώσει το δικό της σχέδιο για εξοικονόμηση ενέργειας στα δημόσια κτίρια. Διάσπαρτα σχέδια τα οποία αν δεν συνοψισθούν σε ένα ενιαίο, παραμένει άγνωστο πως θα συντονιστούν τα κρατίδια και οι δήμοι στο σενάριο μιας ολικής διακοπής των ρωσικών ροών.

Η Γαλλία 

Στην Γαλλία η κυβέρνηση Μακρόν επεξεργάζεται ένα σχέδιο που θα παρουσιαστεί στα τέλη Σεπτεμβρίου, και το οποίο δέχεται κριτική από την αντιπολίτευση ως «πολύ λίγο». Προβλέπει μεταξύ άλλων το σβήσιμο των φωτεινών διαφημίσεων στους δρόμους, ένας κανόνας ωστόσο που ισχύει ήδη στις μικρές πόλεις, και ο οποίος σύμφωνα με τους επικριτές δεν εφαρμόζεται σωστά. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το σχέδιο θα καταφέρει να μειώσει την κατανάλωση ενέργειας κατά 10% έως το 2024 σε σύγκριση με το 2019. Δεν είναι γνωστά πολλά για άλλα προγραμματισμένα μέτρα. Η υπουργός Ενεργειακής Μετάβασης Ανιές Πανιέ- Ρουνασέρ έχει δηλώσει ότι η κυβέρνηση στοχεύει να απαγορεύσει στα καταστήματα να αφήνουν τις πόρτες τους ανοιχτές για όσο λειτουργεί ο κλιματισμός και η θέρμανση. Ωστόσο, το σχέδιο θα παρουσιαστεί στα τέλη Σεπτεμβρίου.

Η Ιταλία

Ούτε και εδώ υπάρχει κάτι το οριστικό. Αν και είναι από τις χώρες που εξαρτώνται περισσότερο από το ρωσικό αέριο - περίπου 40% οι περυσινές εισαγωγές από Μόσχα- εντούτοις σύμφωνα με τον υπ. Οικολογικής Μετάβασης της χώρας Ρομπέρτο Τσινγκολάνι «δεν θα υπάρξουν δρακόντεια μέτρα μείωσης της ζήτησης». Τον Ιούλιο, η κυβέρνηση είχε ανακοινώσει σχέδιο έκτακτης εξοικονόμησης που θα μπορούσε να περιλαμβάνει περιορισμό της θέρμανσης στους 19 βαθμούς το χειμώνα και ψύξης στους 27 βαθμούς το καλοκαίρι, μείωση φωτισμού στους δρόμους τη νύχτα και νωρίτερο κλείσιμο των καταστημάτων.

Η Ισπανία

Είναι η μόνη χώρα στην ΕΕ που έχει παρουσιάσει ένα σαφές και αποτελεσματικό πλάνο. Το χειμώνα η θέρμανση θα περιορίζεται στους 19 βαθμούς και το καλοκαίρι τα κλιματιστικά θα ψύχουν στους 27 βαθμούς, σύμφωνα με την υπουργό Οικολογικής Μετάβασης Τερέζα Ριμπέρα. Ταυτόχρονα σε όλους τους χώρους, είτε σε δημόσια κτίρια, είτε σε ιδιωτικά, θα κλείνουν υποχρεωτικά οι πόρτες όταν λειτουργεί θέρμανση ή κλιματισμός. Τα καταστήματα θα πρέπει να εγκαταστήσουν αυτόματες κλειδαριές για να μην μένουν ανοιχτές οι πόρτες ενώ λειτουργούν τα συστήματα θέρμανσης και να φροντίζουν να σβήνουν τα φώτα στις βιτρίνες τους μετά τις 10 μ.μ. Αντίστοιχα μέτρα εφαρμόζονται ήδη για δημόσια κτίρια. Τα μέτρα για τα νοικοκυριά είναι προς το παρόν προαιρετικά. Ταυτόχρονα, επιστρατεύεται και η τηλεργασία. 

Η Ελλάδα 

Ανήκει στην μεγάλη ομάδα των χωρών- μελών που δεν έχουν ανακοινώσει εθνικό πλάνο εξοικονόμησης. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι αυτό θα γίνει από Σεπτέμβριο και μιλούν για μείωση του φωτισμού σε δρόμους, καθώς επίσης σε μνημεία και αρχαιολογικούς χώρους μετά τις 3 το πρωί, μαζί με σχέδιο αποζημίωσης προς τις βιομηχανίες για να μη λειτουργούν για συγκεκριμένες ώρες. Δεν αποκλείεται ως ύστατο μέτρο ακόμη και οι εκ περιτροπής διακοπές ρεύματος.

Το 15% θα γίνει 10%

Όσον αφορά τις εξαιρέσεις της συμφωνίας «Save Gas for a Safe Winter», παρ’ ότι εξυπηρετούν χώρες που διατρέχουν μικρότερο κίνδυνο, όπως η Ελλάδα, εντούτοις αδυνατίζουν την ίδια τη δυναμική της. Χαρακτηριστικό είναι ότι σύμφωνα με υπολογισμούς, μετά και τις μερικές ή ολικές εξαιρέσεις, η συνολική εξοικονόμηση φυσικού αερίου για όλο το μπλοκ μπορεί τελικά να πέσει στο 10% παρά στο 15%.

Έχει ενδιαφέρον να επισημανθεί και κάτι ακόμη που ίσως λέει πολλά για την αποτελεσματικότητα της συμφωνίας. Ο κανονισμός για την ασφάλεια εφοδιασμού στην ΕΕ εισήχθη για πρώτη φορά πριν από πέντε χρόνια, αλλά μέχρι τώρα έχουν επιτευχθεί μόλις έξι συμφωνίες αλληλεγγύης μεταξύ κρατών μελών. Ενδεικτικό ίσως κάποιας απάθειας και εφησυχασμού των Ευρωπαίων, δείχνει ωστόσο και την πολυπλοκότητα παρόμοιων διευθετήσεων.