Ταμείο Ανάκαμψης: Ο ύστατος «κουμπαράς» στο καταστροφικό σενάριο νέας έκρηξης των τιμών - Τα όρια του προϋπολογισμού

Ενα απόλυτο χάος επικρατεί εν μέσω καλοκαιριού στις ενεργειακές αγορές της Ευρώπης. Η Γερμανία ετοιμάζεται για δελτίο, το αέριο κάνει «ορθοπεταλιές» στα 160 ευρώ/ MWh, το ρεύμα κοστίζει σήμερα 373 ευρώ στην Ελλάδα και 428 ευρώ στην Ιταλία, ενώ ένα νέο σοκ τιμών αποσοβήθηκε στο παρά πέντε, με τη λήξη της απεργίας των νορβηγών εργαζόμενων στους υδρογονάνθρακες. 

Κανένας προϋπολογισμός δεν μπορεί να αντέξει μια τέτοια κατάσταση. Ο ύστατος «κουμπαράς», εάν φτάσουμε στα άκρα, ακούει στο όνομα Ταμείο Ανάκαμψης. Εφόσον το τωρινό εκρηκτικό σκηνικό, προσλάβει νέες διαστάσεις, τότε ένα σενάριο δεν αποκλείει, με απόφαση ΕΕ, να μπει χέρι ακόμη και στους πόρους του RRF. 

Η ιστορική συμφωνία του 2020 αφορούσε την σύστασή του για την αντιμετώπιση των συνεπειών της πανδημίας, ωστόσο μπροστά στον κίνδυνο μιας «Lehman Brothers της ενέργειας», οι κανόνες του θα μπορούσαν να τροποποιηθούν. Και πιθανώς η Ευρώπη να αναγκαζόταν να ανοίξει τις πόρτες του για να δοθούν πόροι ακόμη και για απευθείας ενισχύσεις στους καταναλωτές, αντί μόνο για δάνεια και επιδοτήσεις που προορίζονται για επενδύσεις, όπως ο σημερινός του σκοπός.

Η απόφαση είναι δίκοπο μαχαίρι. Εάν αλλάξει ο σκοπός του Ταμείου, θα τεθεί εν αμφιβόλω η ίδια η ανάκαμψη της οικονομίας, ειδικά του Νότου και χωρών, όπως η Ελλάδα, που τόσα πολλά έχει στηρίξει πάνω του. Τα συγκεκριμένα κονδύλια έχουν υπολογιστεί για έργα, όχι για ενισχύσεις. Ο αντίλογος είναι ότι τι νόημα έχουν οι επενδύσεις, όταν οι ενεργειακές αυξήσεις κινδυνεύουν να γονατίσουν τους ευρωπαίους πολίτες και οικονομίες, μεγέθους Γερμανίας.

Η ανησυχία στο οικονομικό επιτελείο είναι μεγάλη. Τα 722 εκατ. ευρώ που ανακοίνωσε ο Κ.Σκρέκας ως επιδοτήσεις για τον Ιούλιο, είναι αυξημένα κατά 300 εκατ. σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα. Ενα μέρος τους πιθανόν να χρειαστεί να καλυφθεί από τον κρατικό προϋπολογισμό. Η κυβέρνηση έχει δεσμεύσει για το β’ εξάμηνο 1 δισ ευρώ. Μόνο που έχει βασίσει αυτή την εκτίμηση σε μέση τιμή χονδρικής 225 ευρώ/  MWh για το ρεύμα και σε 100 ευρώ/ MWh για το αέριο. Πόσο έχει σήμερα η μεγαβατώρα; 373,73 ευρώ.

Εφόσον επιμείνουν οι παραπάνω τιμές, τότε το 1 δισ. ευρώ θα πρέπει να διπλασιαστεί. Εάν δε, οι Ρώσοι κόψουν την παροχή του Nord Stream Ι και ξεκινήσει νέο ράλι τιμών, το έργο θα πρέπει να ξαναγραφτεί από την αρχή. Οι τιμές του αερίου θα μπορούσαν να φτάσουν σε «στρατοσφαιρικά» επιπεδα, στα 300, 400 ευρώ / MWh ή και υψηλότερα. Κι όλα αυτά, όταν παράλληλα εγκυμονεί κίνδυνος για νέες αυξήσεις στα καύσιμα. Στο βασικό σενάριο έκθεσης της Citi, το αργό θα κλείσει τη χρονιά στα χθεσινά επίπεδα (100 δολάρια), αλλά στο super bull σενάριο του οίκου, το πετρέλαιο θα πιάσει τα 120 δολάρια το βαρέλι στα τέλη του 2022, με ελαφρά υποχώρηση στα 110 δολάρια στα τέλη του 2023.

Το δίλημμα ρεύμα ή καύσιμα

Τι θα πρωτοεπιδοτήσει σε μια τέτοια περίπτωση η κυβέρνηση; Το ρεύμα; Τα καύσιμα; Τη θέρμανση το χειμώνα; Και εδώ αρχίζουν τα ακόμη πιο εφιαλτικά σενάρια. Τι θα συμβεί αν κάποιες ενεργειακές εταιρείες ή βιομηχανίες χρειαστούν διάσωση, όπως συμβαίνει ήδη στη Γερμανία; Η πρόταση της γερμανικής κυβέρνησης για επιβολή φόρου στους καταναλωτές αερίου, προκειμένου να ενισχυθούν παραπαίοντες προμηθευτές, όπως η Uniper, είναι ενδεικτική των σκέψεων που ζυμώνονται σε άλλες χώρες.

Τα ενεργειακά δεινά της Ευρώπης δεν δείχνουν να έχουν τέλος και κάπως έτσι φαίνεται πως έχει μπει στην συζήτηση και η αξιοποίηση πόρων του RRF, με μια πιο προωθημένη μορφή από εκείνη προ μηνών για τα αδιάθετα δάνεια, ύψους 230 δισ ευρώ. 

Το θέμα είχε τεθεί από τον Απρίλιο, τόσο από τον Ελληνα πρωθυπουργό, όσο και από άλλους ηγέτες. Η πρόταση τότε ήταν να αξιοποιηθούν για μέτρα ενεργειακής στήριξης, από όποια κράτη- μέλη το επιθυμούν, τα πάνω από 200 δισ. δάνεια του RRF, που δεν θέλουν να αξιοποιήσουν διάφορες χώρες.

«Να αξιοποιηθούν τα 230 δισ. αδιάθετα δάνεια του Ταμείου Ανάκαμψης για να βοηθήσουμε τους πολίτες να αντιμετωπίσουν την κρίση», είχε δηλώσει από το Φόρουμ των Δελφών ο Κυρ. Μητσοτάκης. Είχε εκτιμήσει ότι αυτό δεν θα επηρεάσει τόσο όσο θεωρούν κάποιοι, τις μεγάλες επιχειρήσεις και τις μεγάλες επενδύσεις, παρά θα υπάρξει μεγάλο όφελος για τις οικονομίες εάν για παράδειγμα δοθούν χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης σε προγράμματα ανακαίνισης.

Η σημερινή εικόνα είναι πολύ χειρότερη απ’ ότι τον Απρίλιο. Όσο θα επιβεβαιώνονται τα δυσοίωνα σενάρια, τόσο θα αυξάνονται οι πιέσεις από τις κυβερνήσεις προς τις Βρυξέλλες για ευρωπαϊκή λύση, στην λογική της οποίας εντάσσεται και το σενάριο απελευθέρωσης πόρων για ενισχύσεις από το Ταμείο Ανάκαμψης, παρά το όποιο κόστος θα έχει μια τέτοια κίνηση για την ανάκαμψη της οικονομίας.