Ισπανικός αιφνιδιασμός

Τι συνέβη άραγε και ξαφνικά η Ισπανία πήρε τη θέση του μεγάλου ευρωπαίου ασθενούς από την Ελλάδα; Εκ πρώτης όψεως, τίποτα τόσο συγκλονιστικό που να δικαιολογεί τέτοια εξέλιξη. Αν όμως το καλοσκεφτούμε, οι ομοιότητες με την ελληνική περίπτωση, σε συνδυασμό με τη διαφορά μεγέθους και σημασίας των δύο χωρών, τρομάζουν. Και μας γυρίζουν, πολύ σύντομα, από το μάτι του κυκλώνα - δηλαδή, το σημείο εύθραυστης ηρεμίας του - στο έλεός του.

Οπως πάντα σε παρόμοιες περιπτώσεις, το αποτέλεσμα οφείλεται σε σώρευση λαθών υπό την πίεση του μεγάλου Τιμωρού, των Αγορών. Τα λάθη της κυβέρνησης του νέου ισπανού Πρωθυπουργού Μαριάνο Ραχόι: η μονομερής μείωση του στόχου του ελλείμματος για φέτος από το 4,4% του ΑΕΠ, όπως είχε δεσμευτεί η προηγούμενη κυβέρνηση, στο 5,8% και η χωρίς σχεδόν καμία διαπραγμάτευση δραστική μεταβολή, επί το πιο «ευέλικτο», της εργατικής νομοθεσίας.

Η πρώτη κίνηση «θύμωσε» την Ευρωπαϊκή Ενωση, κυρίως λόγω του απρόκλητου και αδιαπραγμάτευτου χαρακτήρα της, υπό την ανόσια μάλιστα στα μάτια της Γερμανίας και της κοινοτικής νομενκλατούρας επίκληση της «εθνικής κυριαρχίας».
Η δεύτερη εξανέμισε τα όποια περιθώρια κοινωνικής συναίνεσης είχε μια κυβέρνηση που ανέλαβε μέσα στην κρίση χωρίς να κρύβει ούτε τα δεξιά χαρακτηριστικά της ούτε τη διάθεσή της λιγότερο να χτίσει και περισσότερο να εκθεμελιώσει (τις ίδιες μέρες που η Ισπανία γινόταν το επίκεντρο των συζητήσεων στην ευρωζώνη, Ισπανοί και άλλοι συντηρητικοί ευρωβουλευτές άρχιζαν με τυμπανοκρουσίες αγώνα για την κατάργηση του νόμου περί αμβλώσεων). Το αποτέλεσμα, μια διπλή κρίση εμπιστοσύνης - στο ευρωπαϊκό επίπεδο και στο εσωτερικό μέτωπο - εκμεταλλεύτηκαν άμεσα οι λογής παίκτες και κερδοσκόποι που έψαχναν τον νέο στόχο μετά την (προσωρινή;) διαφυγή της Ελλάδας. Σε σχέση με τη χώρα μας, η Ισπανία έχει υγιέστερες οικονομικές βάσεις (αν εξαιρεθεί η δομικά υψηλή ανεργία), σαφέστερο προσανατολισμό «θυσίας» (η σκληρή λιτότητα είχε αρχίσει επί του «Σοσιαλιστή» Θαπατέρο), αλλά είναι πιο ευάλωτη λόγω μεγέθους (θα χρειαστεί μεγαλύτερη δημοσιονομική προσαρμογή σε μικρότερο διάστημα και με λιγότερα περιθώρια) και λόγω της αποκεντρωμένης διοικητικής μορφής της, που συγκεντρώνει τα προβλήματα στις αυτόνομες και πιο δύσκολα διαχειρίσιμες περιφέρειες.

Στην αναζωπύρωση της έντασης και στην πίεση των αγορών η Ευρωπαϊκή Ενωση πρόσθεσε τις δικές της, όχι πρωτότυπες, αστοχίες. Σπρώχνει την Ισπανία όχι μόνο σε άμεσες και σκληρές περικοπές αλλά και στην υιοθέτησή τους με κατεπείγουσα και εξωκοινοβουλευτική διαδικασία, προκαλώντας το δημοκρατικό αίσθημα. Ταπεινώνει αντί να νουθετεί έναν εταίρο, στον οποίο επέβαλε τη μικρή αλλά συμβολικά ισχυρή αλλαγή του στόχου (στο 5,3% του ΑΕΠ). Και συνεχίζει να παραβλέπει τη βέβαιη πια, με βάση την ελληνική εμπειρία, συνέπεια της ορθόδοξης συνταγής: τη δημιουργία ενός φαύλου κύκλου ύφεσης - περιοριστικών μέτρων - μεγαλύτερης ύφεσης - εξουδετέρωσης των προϋποθέσεων της ανάπτυξης.

Το περίεργο, κάποιοι θα έλεγαν και ασυγχώρητο, είναι ότι η Ευρώπη το κάνει αυτό παρ' όλο που γνωρίζει τις συνέπειες μιας τέτοιας επιμονής στις χώρες υπό Μνημόνιο, παρ' όλο που επισήμως συνδυάζει πλέον την πειθαρχία με την ανάπτυξη και παρ' όλο που, θεωρητικά τουλάχιστον, προσπαθεί να αποφύγει την ένταξη της Ισπανίας σε μηχανισμό βοήθειας. Γιατί αν μέχρι στιγμής ο φόβος της Ισπανίας οδήγησε σε ενίσχυση των ταμείων στήριξης, η Ευρώπη δεν μοιάζει να καταλαβαίνει ότι με την επιμονή στις ίδιες «λύσεις» οδηγεί τη μεγάλη χώρα εκεί από όπου θα ήθελε να τη γλιτώσει.
Στο μπάσκετ ο ισπανικός αιφνιδιασμός είναι συνώνυμος της ταχύτητας και της αποτελεσματικότητας. Στην πολιτική παραπέμπει πλέον σε άτολμη αντίδραση και αμάθητα μαθήματα από μια Ευρώπη που συνεχίζει να παίζει με τη φωτιά.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος και πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς.

Πηγή: "Τα Νέα", 03.04.2012