Κίνητρα για την προσέλκυση ενεργειακών επενδύσεων - Οι κρίσιμες νομικές ρυθμίσεις του Νέου Αναπτυξιακού Νόμου

Ο προσφάτως ψηφισθείς Ν.4887/2022, με τίτλο «Αναπτυξιακός Νόμος – Ελλάδα Ισχυρή Ανάπτυξη» (ΦΕΚ Α΄/16/04.02.2022), έχει ως στόχο την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης της Χώρας με τη χορήγηση κινήτρων για την προώθηση της ψηφιακής και της πράσινης μετάβασης, της καινοτομίας, αλλά και τη στήριξη των λιγότερo ευνοημένων περιοχών, όπως και των περιοχών που εντάσσονται στο Σχέδιο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΣΔΑΜ) και πλήττονται από τη διαδικασία της απολιγνιτοποίησης. Επίσης, στοχεύει στην εξάλειψη γραφειοκρατικών κωλυσιεργιών του παρελθόντος προκειμένου να επιταχυνθεί η διαδικασία ένταξης των επενδυτικών σχεδίων στα θεσπιζόμενα καθεστώτα κρατικών ενισχύσεων. 

    Οι πυλώνες πάνω στους οποίους στηρίχθηκε ο νέος νόμος είναι το Σχέδιο Ανάπτυξης για την Ελληνική Οικονομία (έκθεση Επιτροπής Πισσαρίδη), το Εθνικό Σχέδιο   Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (Ελλάδα 2.0), ο Νέος Χάρτης Περιφερειακών  Ενισχύσεων της Ε.Ε., οι στόχοι του ΕΣΠΑ 2021-2027, η στρατηγική για τη βιομηχανία καθώς και η προσαρμογή στις ανάγκες της σημερινής ελληνικής και διεθνούς πραγματικότητας.
Οι χορηγούμενες ενισχύσεις λαμβάνουν διάφορες μορφές και τυπολογίες, λ.χ. τη μορφή φορολογικής απαλλαγής, επιχορήγησης, ήτοι δωρεάν παροχής από το Δημόσιο χρηματικού ποσού για την κάλυψη τμήματος των ενισχυόμενων δαπανών του επενδυτικού σχεδίου, επιδότησης χρηματοδοτικής μίσθωσης (leasing), επιδότησης του κόστους της δημιουργούμενης απασχόλησης και χρηματοδότησης επιχειρηματικού κινδύνου, αλλά μόνο για συγκεκριμένα καθεστώτα ενίσχυσης.

Ειδικότερα, με τις ρυθμίσεις του νέου νόμου θεσπίζονται καθεστώτα χορήγησης κρατικών ενισχύσεων κατά την έννοια του άρθρου 107 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ε.Ε. με θεματική στόχευση, αντί μίας οριζόντιας διάστασης, όπως συνέβαινε με παλαιότερους αναπτυξιακούς νόμους. Κάθε καθεστώς ενίσχυσης είναι εστιασμένο σε συγκεκριμένους κλάδους της οικονομίας και στην επίτευξη δέκα τριών ειδικότερων στόχων. Άμεσα συνυφασμένες με την επίτευξη των στόχων «Πράσινη μετάβαση - Περιβαλλοντική αναβάθμιση επιχειρήσεων», «Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση» και «Επιχειρηματικότητα 360ο» και, ως εκ τούτου, επιλέξιμες, σύμφωνα με τον ανωτέρω νόμο, είναι οι δαπάνες για τη συμπαραγωγή ενέργειας υψηλής απόδοσης από Α.Π.Ε. καθώς και οι δαπάνες για την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.

Περαιτέρω, με τον εν λόγω νόμο εισάγεται και σημαντική τροποποίηση αναφορικά  με την ένταξη των έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο νομοθετικό πλαίσιο των στρατηγικών επενδύσεων και ειδικότερα στις Εμβληματικές Επενδύσεις Εξαιρετικής Σημασίας. Ειδικότερα:

1. «Πράσινη Μετάβαση – Περιβαλλοντική Αναβάθμιση Επιχειρήσεων» 

Ιδιαίτερα σημαντικές για την προσέλκυση «πράσινων» επενδύσεων κρίνονται οι διατάξεις για την «Πράσινη Μετάβαση – Περιβαλλοντική Αναβάθμιση Επιχειρήσεων» (Μέρος Β΄, Κεφάλαιο Β΄, Υποκεφάλαιο Β’, άρθρα 38-44 του Ν.4887/2022). Στο εν λόγω καθεστώς υπάγονται, αφενός, τα επενδυτικά εκείνα σχέδια που έχουν ως αντικείμενο την προστασία του περιβάλλοντος και, αφετέρου, λοιπές υφιστάμενες επιχειρηματικές δραστηριότητες υπό την προϋπόθεση ότι θα υλοποιήσουν δαπάνες για μέτρα ενεργειακής απόδοσης και προστασίας του περιβάλλοντος.

Στα πράσινα επενδυτικά σχέδια, τα οποία ενισχύονται μέχρι του ποσού των δέκα (10) εκατομμυρίων ευρώ, συμπληρωματικά με τις επιλέξιμες δαπάνες περιφερειακών ενισχύσεων, μπορούν να ενταχθούν και τα έργα για τη συμπαραγωγή ενέργειας υψηλής απόδοσης από ΑΠΕ αλλά και για έργα για την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.

    Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά τις ενισχύσεις προς τις μονάδες παραγωγής Σ.Η.Θ.Υ.Α., τίθεται ο περιορισμός ότι αυτές μπορούν να χορηγηθούν μόνο σε πρόσφατα εγκατεστημένη ή ανακαινισμένη δυναμικότητα παραγωγής. Στις δαπάνες που χαρακτηρίζονται ως επιλέξιμες περιλαμβάνονται οι πρόσθετες επενδυτικές δαπάνες σε εξοπλισμό που χρειάζεται η εγκατάσταση για να λειτουργήσει ως εγκατάσταση συμπαραγωγής ενέργειας υψηλής απόδοσης, σε σύγκριση με συμβατικές εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ή θέρμανσης της ίδιας δυναμικότητας, ή τις πρόσθετες επενδυτικές δαπάνες για την αναβάθμιση της απόδοσης, αν η υπάρχουσα εγκατάσταση έχει ήδη επιτύχει το όριο υψηλής απόδοσης. Στην περίπτωση σταθμών ηλεκτρικής ισχύος άνω του 1MW, επιλέξιμες δαπάνες θεωρούνται μόνο αυτές που αντιστοιχούν σε παραγωγή θερμότητας, η οποία αξιοποιείται για θέρμανση διεργασιών ή χώρων. 

Η ένταση της ενίσχυσης ανέρχεται σε 45% των δαπανών, το οποίο μπορεί να ενταθεί κατά 20% όταν δικαιούχος είναι μικρή επιχείρηση και κατά 10% όταν είναι μεσαία επιχείρηση. Σε κάθε περίπτωση, οι ανωτέρω δαπάνες ενισχύονται μέχρι ποσοστού 5% επί του συνολικού ενισχυόμενου κόστους περιφερειακών ενισχύσεων. 

Όσον αφορά τις ενισχύσεις για την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, στην κατηγορία αυτή εντάσσονται οι δαπάνες για αυτοπαραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας ή και παραγωγή θερμότητας/ψύξης από Α.Π.Ε. για ιδία χρήση, για επενδυτικά σχέδια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από μικρά υδροηλεκτρικά έργα, για επενδυτικά σχέδια παραγωγής θερμότητας/ψύξης από Α.Π.Ε., για επενδυτικά σχέδια παραγωγής αειφόρων βιοκαυσίμων τα οποία δεν είναι βασιζόμενα σε εδώδιμα φυτά και δεν υπόκεινται σε υποχρέωση εφοδιασμού ή ανάμειξης, καθώς και για υβριδικούς σταθμούς Α.Π.Ε. τόσο στο Ηλεκτρικό Σύστημα της Κρήτης, οι οποίοι πρόκειται να τεθούν σε δοκιμαστική λειτουργία έως την ολοκλήρωση και ηλέκτριση του έργου της Ηλεκτρικής Διασύνδεσης Κρήτης - Αττικής, όσο και στα Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά (ΜΔΝ). Επιλέξιμες είναι οι πρόσθετες επενδυτικές δαπάνες που είναι απαραίτητες για την προώθηση της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, εφόσον χορηγούνται μόνο σε νέες εγκαταστάσεις. Για επενδυτικά σχέδια Υβριδικών Σταθμών Α.Π.Ε. στα Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά επιλέξιμες είναι οι δαπάνες του συστήματος αποθήκευσης, εφόσον χορηγούνται μόνο σε νέες εγκαταστάσεις. Οι δαπάνες που δεν συνδέονται άμεσα με την επίτευξη υψηλότερου επιπέδου προστασίας του περιβάλλοντος δεν είναι επιλέξιμες. 

Η ένταση της ενίσχυσης στην περίπτωση αυτή ορίζεται σε ποσοστό 30% ή 45% των επιλέξιμων δαπανών, αναλόγως με τον τρόπο υπολογισμού τους. Οι δαπάνες στις περιπτώσεις αυτοπαραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ή και παραγωγής θερμότητας/ψύξης για ιδία χρήση από Α.Π.Ε. ενισχύονται μέχρι ποσοστού είκοσι τοις εκατό (20%) του συνολικού ενισχυόμενου κόστους περιφερειακών ενισχύσεων.

Δικαιούχοι της κατηγορίας αυτής των ενισχύσεων είναι οι φορείς επενδύσεων που είναι εγκατεστημένοι ή έχουν υποκατάστημα στην Ελληνική Επικράτεια κατά τη χρονική στιγμή έναρξης εργασιών του επενδυτικού σχεδίου και έχουν τη μορφή εμπορικής εταιρείας, συνεταιρισμού, κοινωνικής συνεταιριστικής επιχείρησης, αγροτικού συνεταιρισμού, ομάδας παραγωγών, οργάνωσης παραγωγών, αστικού συνεταιρισμού, αγροτικής εταιρικής σύμπραξης, κοινοπραξίας που ασκεί εμπορική δραστηριότητα, εταιρείας υπό ίδρυση ή συγχώνευση καθώς και ορισμένες δημόσιες και δημοτικές επιχειρήσεις.

2. «Δίκαιη αναπτυξιακή μετάβαση»

    Σκοπός του εν λόγω καθεστώτος ενισχύσεων (Μέρος Β΄, Κεφάλαιο Β΄, Υποκεφάλαιο Δ΄, άρθρα 51-57 του Ν.4887/2022) είναι η προώθηση των επενδυτικών σχεδίων που υλοποιούνται στις περιοχές των Εδαφικών Σχεδίων Δίκαιης Μετάβασης (Ε.Σ.ΔΙ.Μ.) που συνοδεύουν το Πρόγραμμα Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΠΔΑΜ), με στόχο να δοθεί η δυνατότητα στις περιοχές αυτές να αντιμετωπίσουν τις κοινωνικές, εργασιακές, οικονομικές κα περιβαλλοντικές επιπτώσεις της μετάβασης προς μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία και να επιτύχουν ισορροπημένη και βιώσιμη ανάπτυξη.

Στο πλαίσιο του εν λόγω καθεστώτος ενισχύεται επίσης, όπως και ανωτέρω, η δημιουργία έργων συμπαραγωγής ενέργειας υψηλής απόδοσης από Α.Π.Ε. καθώς και έργων για την αυτοπαραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Δικαιούχοι της εν λόγω ενίσχυσης είναι πολύ μικρές, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, καθώς και μεγάλες επιχειρήσεις, μόνο εφόσον οι επενδύσεις αυτές κριθούν απαραίτητες για την υλοποίηση των Ε.Σ.ΔΙ.Μ.

3. «Επιχειρηματικότητα 360ο»

Σκοπός αυτού του καθεστώτος ενισχύσεων (Μέρος Β΄, Κεφάλαιο Β΄, Υποκεφάλαιο ΙΓ΄, άρθρα 111-116 του Ν.4887/2022) είναι η ενίσχυση του συνόλου των επενδυτικών σχεδίων, των οποίων η υλοποίηση συνεπάγεται εν γένει σημαντικό όφελος των επιχειρηματικών πρωτοβουλιών και της εθνικής οικονομίας. Δικαιούχοι της εν λόγω ενίσχυσης είναι οι ίδιοι φορείς επενδύσεων με αυτούς του καθεστώτος της «Πράσινης Μετάβασης – Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης Επιχειρήσεων», η δε ένταση της ενίσχυσης, διαφέρει, ωστόσο, ανάλογα με το είδος του κινήτρου και το μέγεθος της επιχείρησης.

Συγκεκριμένα, για μεν τις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις, τα ποσοστά ενισχύσεων για όλα τα είδη κινήτρων, πλην της επιχορήγησης, χορηγούνται στο ανώτατο ποσοστό του Χάρτη Περιφερειακών Ενισχύσεων. Το κίνητρο της επιχορήγησης χορηγείται στο ογδόντα τοις εκατό (80%) του ανώτατου ορίου του Χάρτη Περιφερειακών Ενισχύσεων. Για δε τις μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις χορηγούνται κίνητρα φορολογικής απαλλαγής, επιδότησης χρηματοδοτικής μίσθωσης (leasing) και της επιδότησης κόστους δημιουργούμενης απασχόλησης στο ογδόντα τοις εκατό (80%) του ανώτατου ορίου του Χάρτη Περιφερειακών Ενισχύσεων.

    Ειδικότερα κίνητρα και υψηλότερα ποσοστά ενίσχυσης χορηγούνται για τα επενδυτικά σχέδια που υλοποιούνται σε ορεινές περιοχές, περιοχές που βρίσκονται σε απόσταση έως τριάντα (30) χιλιομέτρων από τα σύνορα, σε νησιά με πληθυσμό μικρότερο των τριών χιλιάδων εκατό (3.100) κατοίκων, σε περιοχές που έχουν πληγεί από φυσικές καταστροφές, σύμφωνα με απόφαση της Κυβερνητικής Επιτροπής Κρατικής Αρωγής και σε κτίρια χαρακτηρισμένα ως διατηρητέα. Στις περιπτώσεις αυτές, το ποσοστό της ενίσχυσης μπορεί να ανέλθει έως και το εκατό τοις εκατό (100%) του ανώτατου ορίου.

Στις επιλέξιμες δαπάνες του εν λόγω καθεστώτος συμπεριλαμβάνονται επίσης η δαπάνη για τη δημιουργία έργων συμπαραγωγής ενέργειας υψηλής απόδοσης από Α.Π.Ε. καθώς και η δαπάνη για τη δημιουργία έργων για την αυτοπαραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Το ποσό των ενισχύσεων που χορηγείται σε κάθε επενδυτικό σχέδιο του εν λόγω καθεστώτος δεν υπερβαίνει το όριο των δέκα εκατομμυρίων (10.000.000) ευρώ.

4. Ειδική ρύθμιση για τις Εμβληματικές Επενδύσεις Εξαιρετικής Σημασίας – Τροποποίηση του άρθρου 2 του ν. 4864/2021

    Ιδιαίτερης σημασίας για τα έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας κρίνεται, τέλος, και η διάταξη του άρθρου 138 του Ν.4887/2022,  η οποία τροποποίησε την περ. β) της παρ. 3 του άρθρου 2 του ν. 4864/2021. Με τη διάταξη αυτή, τα έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα εντάσσονται στο νομοθετικό πλαίσιο των στρατηγικών επενδύσεων και ειδικότερα στις Εμβληματικές Επενδύσεις Εξαιρετικής Σημασίας χωρίς το ελάχιστο όριο προϋπολογισμού των 75.000.000 ευρώ, ως ίσχυε αρχικώς. 

5. Καταληκτική επισήμανση

    Η συμμετοχή στις επιμέρους Δράσεις και η αξιοποίηση διατάξεων του Αναπτυξιακού Νόμου οφείλει να είναι συμβατή με τους ενωσιακούς κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων και δημοσίων συμβάσεων. Τούτου δοθέντος, κρίσιμη είναι η νομική προληπτική θωράκιση και καλή και εξειδικευμένη γνώση κάθε ενεργειακής επιχείρησης που σκοπεύει να κάνει χρήση των διατάξεων του Αναπτυξιακού Νόμου, ειδικώς και σε συσχέτιση με τις λοιπές διατάξεις της κείμενης ενεργειακής νομοθεσίας. Εκφράζεται δε η ελπίδα, τούτη τη φορά, η χρήση ευχερειών του Αναπτυξιακού Νόμου από ενεργειακές επιχειρήσεις να μην «τιμωρηθεί» από επιγενόμενες παρεμβάσεις του νομοθέτη. Χαρακτηριστικό, και όλως απευκταίο, είναι επ’ αυτού το παράδειγμα του Ν. 4254/14 (New Deal) με παθούσες σειρά επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον τομέα των ΑΠΕ.   

-------------------

Επιμέλεια: Δικηγορική Εταιρεία «Μεταξάς & Συνεργάτες – Δικηγόροι & Νομικοί Σύμβουλοι» (www.metaxaslaw.gr)