Νέες σημαντικές νομοθετικές ρυθμίσεις για τις Ενεργειακές Κοινότητες και την εν γένει ανάπτυξη της ενεργειακής αγοράς: Η νομική ανάλυση

Στις 20 Οκτωβρίου 2021 δημοσιεύθηκε ο Nόμος 4843/2021 (ΦΕΚ 193/Α/20.10.2021) «σχετικά με την τροποποίηση της Οδηγίας 2012/27/ΕΕ για την ενεργειακή απόδοση», ο οποίος, ανάμεσα στα άλλα, εισάγει σημαντικές νέες νομοθετικές και ρυθμιστικές παραμέτρους για τη διείσδυση των ΑΠΕ και την ενίσχυση του ρόλου τους στο ελληνικό ενεργειακό σύστημα. Οι νέες ρυθμίσεις αποσκοπούν περαιτέρω στη διασφάλιση της ομαλής λειτουργίας της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και των ΑΠΕ αλλά και της αντιμετώπισης της ραγδαίας αύξησης των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας. Προς τούτο, εισάγονται τροποποιήσεις και εξειδικεύσεις που αφορούν, μεταξύ άλλων, ουσιώδεις ρυθμίσεις για την εν γένει εγχώρια αγορά της ηλεκτρικής ενέργειας. 

Ακολουθεί σύντομη κριτική επισκόπηση των κρίσιμων ρυθμίσεων σχετικά με την αδειοδότηση έργων ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ από Ενεργειακές Κοινότητες, την ενίσχυση του ανταγωνισμού στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, την αναπροσαρμογή του περιθωρίου ισχύος στα κορεσμένα δίκτυα, την τροποποίηση της τιμής αποζημίωσης των φωτοβολταϊκών σταθμών στα Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά, καθώς και τη δυνατότητα εξαίρεσης υποβολής Εγγυητικής Επιστολής Βεβαίωσης Παραγωγού.

1. Αδειοδότηση έργων ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ από Ενεργειακές Κοινότητες και προνόμια 

Εν πρώτοις, με το άρθρο 36 του εν θέματι νόμου επιχειρείται η επίλυση ερμηνευτικών ζητημάτων ως προς το χρόνο κατά τον οποίο έπρεπε να συντρέχει η προϋπόθεση του ελάχιστου αριθμού μελών, όσον αφορά τη δυνατότητα διανομής των πλεονασμάτων μιας Ε.Κοιν. Βάσει της διάταξης αυτής, παύει να απαιτείται η συνδρομή της προϋπόθεσης της πλειοψηφικής συμμετοχής των μελών της Ε.Κοιν. τόσο κατά τη σύσταση όσο και καθ’ όλη τη διάρκειά της, αλλά πλέον αρκεί να υφίσταται κατά τον χρόνο διανομής των πλεονασμάτων. Κομβική είναι επίσης η διάταξη του άρθρου 37, καθώς η μη τήρηση των προϋποθέσεων διανομής πλεονασμάτων παύει πλέον να αποτελεί λόγο λύσης της Ε.Κοιν. Επομένως, η αποχώρηση ενός μέλους της Ε.Κοιν. δεν συνεπάγεται τη λύση της. Επιπλέον, για λόγους ασφάλειας δικαίου και σαφήνειας, προβλέπεται η δυνατότητα εταιρικού μετασχηματισμού των Ε.Κοιν. και μεταβίβασής τους σε εταιρεία. Συγκεκριμένα, οι Ε.Κοιν. δύνανται να μετάσχουν σε εταιρικό μετασχηματισμό με οποιαδήποτε από τις ιδιότητες προσιδιάζουν σε αυτές, δηλαδή ως απορροφώμενες, απορροφώσες, συγχωνευόμενες, διασπώμενες, εισφέρουσες, επωφελούμενες, συνιστώμενες (νέες) ή μετατρεπόμενες. Ωστόσο, στην περίπτωση αυτή τα έργα ΑΠΕ ή ΣΗΘΥΑ της εταιρείας χάνουν τα προνόμια που διέπουν τα έργα ΑΠΕ ή ΣΗΘΥΑ που υλοποιούνται από Ε.Κοιν. σχετικά με την τιμή αποζημίωσης της παραγόμενης ενέργειας, το καθεστώς εξαίρεσης από ανταγωνιστικές διαδικασίες και την προτεραιότητα αξιολόγησης για χορήγηση άδειας παραγωγής ή Βεβαίωσης Παραγωγού ή Βεβαίωσης Ειδικών Έργων ή για την χορήγηση οριστικής προσφοράς σύνδεσης. Μείζονος σημασίας ρύθμιση εισάγει και το άρθρο 38, το οποίο αποσαφηνίζει τις προϋποθέσεις κατά προτεραιότητα εξέτασης αιτημάτων Ε.Κοιν. κατά την αδειοδοτική διαδικασία και τη διαδικασία χορήγησης οριστικών προσφορών σύνδεσης. Η διάταξη καταργεί την προτεραιότητα που είχαν τα κοινά αιτήματα ομάδας αποτελούμενης αποκλειστικά από Ε.Κοιν. σε ό,τι αφορά τον χρόνο εξέτασης του σχετικού αιτήματος χορήγησης Όρων Σύνδεσης από τον ΑΔΜΗΕ. Η ρύθμιση αυτή αφορά αιτήματα που εξαιρούνται από την υποχρέωση λήψης Βεβαίωσης Παραγωγού και έχει εφαρμογή σε αιτήματα που υποβάλλονται (έχουν υποβληθεί) από την 1η.1.2021, και, συνεπώς, δεν επηρεάζει την προτεραιότητα των αιτημάτων που υποβλήθηκαν σε προγενέστερο χρόνο. Τούτο δεν αναχαιτίζει πάντως την ύπαρξη τοις πράγμασι αναδρομικότητας της συγκεκριμένης ρύθμισης, η οποία δεν μπορεί να θεωρηθεί νομικά μη προβληματική.

Ως γενικό σχόλιο θα μπορούσε εδώ να επισημανθεί ότι το σύνολο των υφιστάμενων νομοθετικών ρυθμίσεων για το θέμα των Ε.Κοιν. δίδει πλείστα εναύσματα νομικών ερμηνευτικών αμφισημιών. Ενόψει τούτου, η διευθέτηση των παραμέτρων σύστασης και λειτουργίας των Ε.Κοιν. αλλά και η απαραίτητη νομική ασφάλεια σε σχέση με την αποφυγή κινδύνου μεταγενέστερης απώλειας προνομίων οδηγεί στην ανάγκη εξειδικευμένης νομικής αρωγής και συμβουλής προς αποσόβηση νομικών κινδύνων. Η από συστάσεως του εν λόγω σημαντικότατου θεσμού διαχρονική σχετική νομοθέτηση στη χώρα μας κρίνεται ως προβληματική. Ο νομοθέτης όφειλε εξαρχής να ρυθμίσει νομοθετικά τον θεσμό των ΕΚ ενιαία και συνεκτικά στο πλαίσιο ενός και μόνου νομοθετήματος και όχι διάσπαρτα και χρονικώς άτακτα. Όφειλε δε εξαρχής να θεσπίσει εύλογες αλλά και αποτελεσματικές ασφαλιστικές δικλείδες που, αφενός, θα απέτρεπαν καταχρηστικές συμπεριφορές και καταστρατηγήσεις του θεσμού αλλά, αφετέρου, δεν θα δυσχέραιναν παράλογα και υπέρμετρα τους όντως δικαιούμενους να τύχουν των σχετικών προνομίων αποφεύγοντας αναδρομικές ρυθμίσεις, οι οποίες είναι εγγενώς δικαιοκρατικώς προβληματικές. 

2. Ενίσχυση του ανταγωνισμού στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας

Τα άρθρα 44-49 του Νόμου εισάγουν ρυθμίσεις για την ενίσχυση του ανταγωνισμού στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Συγκεκριμένα, θεσπίζεται το αναγκαίο διαρθρωτικό μέτρο για την ικανοποίηση των από 1.09.2021 δεσμεύσεων της Ελληνικής Δημοκρατίας, προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πλαίσιο της γνωστής υπόθεσης COMP/AT.38700 σχετικά με την εκμετάλλευση των δικαιωμάτων για την εξόρυξη λιγνίτη και την, κατά την Επιτροπή, νοθεύουσα τον ανταγωνισμό προνομιακή πρόσβαση της ΔΕΗ στον λιγνίτη. Το μέτρο συνίσταται στην υποχρέωση της ΔΕΗ, μέσω της συμμετοχής της σε οργανωμένες αγορές διαπραγμάτευσης παραγώγων χρηματοπιστωτικών μέσων, για συγκεκριμένη χρονική περίοδο («Περίοδο Δεσμεύσεων»), να πωλήσει συγκεκριμένες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας μέσω συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης (ΕΣΜΕ) με υποκείμενη αξία τον αριθμητικό μέσο (μέση τιμή) των ωριαίων τιμών εκκαθάρισης της Αγοράς Επόμενης Ημέρας του Ελληνικού Χρηματιστηρίου Ενέργειας κατά την περίοδο παράδοσης. Προβλέπεται συναφώς ο ορισμός από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενός Εντολοδόχου Παρακολούθησης και καθορίζονται οι αρμοδιότητές του. Ο Εντολοδόχος Παρακολούθησης παρακολουθεί την εφαρμογή των διαδικασιών και των στόχων των δεσμεύσεων, ενημερώνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ελληνικό Δημόσιο και τη ΡΑΕ, και προτείνει τα κατάλληλα μέτρα για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης. Είναι ανεξάρτητος από τους εμπλεκόμενους φορείς και δεν ασκεί έλεγχο, παρακωλύει, επιτηρεί ή καθ’ οιονδήποτε τρόπο αναμειγνύεται στην άσκηση των αρμοδιοτήτων των ελληνικών ανεξάρτητων εποπτικών και ρυθμιστικών αρχών.

3. Αναπροσαρμογή του περιθωρίου ισχύος σε κορεσμένα δίκτυα

Με το άρθρο 65 του νέου Νόμου αναπροσαρμόζεται το περιθώριο ισχύος σε κορεσμένα δίκτυα και θεσπίζεται συγκεκριμένη προθεσμία υλοποίησης των έργων, κατά τροποποίηση της διάταξης του άρθρου 132 του Νόμου 4819/2021. Με τη νέα ρύθμιση προβλέπεται αφενός η αύξηση του περιθωρίου ισχύος εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σταθμών στο κορεσμένο δίκτυο της Κρήτης από 140 MW σε 180 MW και αφετέρου η διάθεση 30 MW εξ αυτών σε σταθμούς Ε.Κοιν. Επιπλέον, προβλέπεται ότι ο ΔΕΔΔΗΕ θα παραλαμβάνει αιτήματα χορήγησης προσφοράς σύνδεσης φωτοβολταϊκών σταθμών σε περιοχές κορεσμένων δικτύων μέχρι την κάλυψη της προβλεπόμενης συνολικής ισχύος προσαυξημένης κατά 200% (αντί του 50% που ίσχυε), προκειμένου να υπάρχουν έργα στις λίστες αναμονής ως επιλαχόντα. Στο ίδιο πλαίσιο, τίθεται προθεσμία δώδεκα (12) μηνών από τη χορήγηση της οριστικής προσφοράς σύνδεσης, για την υποβολή από τους φωτοβολταϊκούς σταθμούς της αντίστοιχης Δήλωσης Ετοιμότητας για τη σύνδεση σταθμού ΑΠΕ. Με τις ρυθμίσεις αυτές, ο νομοθέτης αποσκοπεί στην προοδευτική ανάπτυξη των ΑΠΕ στη χώρα μέσω της σταδιακής και βέβαιης, λόγω χρονικού περιορισμού, υλοποίησης των σχετικών έργων, ώστε σε περίπτωση μη υλοποίησης να διατίθεται η ισχύς σε επιλαχόντα έργα. 

4. Τιμές αποζημίωσης Φωτοβολταϊκών Σταθμών στα Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά

Το άρθρο 67 του Νόμου τροποποιεί το άρθρο 99 του Ν. 4821/2021, με αναδρομική ισχύ από την 1.8.2021. Προβλέπεται ότι η τιμή αποζημίωσης των φωτοβολταϊκών σταθμών που είναι εγκατεστημένοι στα ΜΔΝ, προσαυξημένη κατά ποσοστό 10%, δεν δύναται να υπερβαίνει την αντίστοιχη τιμή με την οποία αποζημιωνόταν κάθε σταθμός την 1.1.2014, και θα αποζημιώνεται κατ’ ανώτατο όριο με την τιμή αυτή, παράλληλα με την αυτοδίκαιη επέκταση των σχετικών συμβάσεων στα τρία χρόνια (αντί των επτά που ίσχυε). Επιπλέον, δίδεται το δικαίωμα στους σταθμούς που δεν επιθυμούν την υπαγωγή τους στην ανωτέρω ρύθμιση, να υποβάλουν σχετική ανέκκλητη δήλωση στον ΔΕΔΔΗΕ εντός προθεσμίας των δέκα ημερών. 

5. Εξαιρέσεις υποβολής Εγγυητικής Επιστολής Βεβαίωσης Παραγωγού 

Μολονότι η Εγγυητική Επιστολή Βεβαίωσης Παραγωγού προσκομίζεται υποχρεωτικά, τηρουμένων συγκεκριμένων κριτηρίων βάσει του Νόμου 4685/2020 και του Κανονισμού Βεβαιώσεων, εντούτοις επιτρέπεται, στο πλαίσιο εφαρμογής του ενεργειακού συμψηφισμού, η εξαίρεση σταθμών από αυτή την υποχρέωση. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το άρθρο 60 του Νόμου, στην περίπτωση της εγκατάστασης σταθμού παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ ή ΣΗΘΥΑ αυτοπαραγωγού, υπό την προϋπόθεση άμεσης ηλεκτρικής διασύνδεσης μεταξύ της παραγόμενης ενέργειας στο Δίκτυο ή στο Σύστημα, επιτρέπεται αφενός, ο σταθμός της παραγωγής να βρίσκεται σε άλλο χώρο από την εγκατάσταση κατανάλωσης, και αφετέρου, η εξαίρεση από την υποχρέωση προσκόμισης της Εγγυητικής Επιστολής Βεβαίωσης Παραγωγού. 

Επιμέλεια: Δικηγορική Εταιρεία «Μεταξάς & Συνεργάτες – Δικηγόροι & Νομικοί Σύμβουλοι» (www.metaxaslaw.gr)