Πράσινη συμμαχία Κύπρου και Ισραήλ

Το Ισραήλ και η Κύπρος έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά σ’ ό,τι αφορά τον τομέα της ενέργειας και οι δύο χώρες μπορεί να προχωρήσουν σε πολλά κοινά έργα και συνεργασίες. Ο Εϊτάν Παρνάς, μιλώντας στον «Φ» καταγράφει την «πράσινη πορεία» που μπορεί να ακολουθήσουν οι δύο χώρες σ’ ό,τι αφορά τον τομέα της ενέργειας. Ως επικεφαλής του συνδέσμου για την πράσινη ενέργεια στο Ισραήλ, αναφέρει μια σειρά από μέτρα που μπορεί να ληφθούν προς αυτή την κατεύθυνση. Κυρίως δείχνει τα βήματα που πρέπει να ακολουθήσει η Κύπρος ώστε να ακολουθήσει το Ισραήλ. Ο Εϊτάν Παρνάς –γενικός διευθυντής και ιδρυτής του Συνδέσμου Πράσινης Ενέργειας– τονίζει πως «στο Ισραήλ για τη μετάβαση προς μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, η οποία σήμερα αποτελεί μέρος της διαδικασίας μετριασμού της κλιματικής αλλαγής».

- Γιατί υποστηρίζετε πως πρέπει να κινηθούμε στο «πράσινο»; Ο δικός σας οργανισμός τι κάνει και ποιος ο ρόλος του σ’ αυτό το θέμα;

- Είμαστε ένας οργανισμός, μια βιομηχανική ένωση που δρα για αυτό που ονομάζουμε «πράσινη ενέργεια» στο Ισραήλ: ηλιακή, αιολική, εκμετάλλευση αποβλήτων, ενεργειακή απόδοση, αποθήκευση ενέργειας, ηλεκτρικές μεταφορές και ενεργειακή τεχνολογία. Εργαζόμαστε στο Ισραήλ για τη μετάβαση προς μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, η οποία σήμερα αποτελεί μέρος της διαδικασίας μετριασμού της κλιματικής αλλαγής. Για την περιοχή μας, είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικό και πιεστικό πρόβλημα. Το Ισραήλ δίνει ιδιαίτερη προσοχή σε αυτό το ζήτημα όχι μόνο λόγω της γεωγραφικής του θέσης αλλά και λόγω της παράδοσης που έχει στον τομέα της καινοτομίας. Είναι μια κληρονομιά για τη χώρα, από τότε που ο πρώτος βουλευτής Νταβίντ Μπεν Γκουριόν ανέλυσε την κατάσταση όταν το Ισραήλ αναδημιουργήθηκε το 1948. Ήταν πολύ ξεκάθαρο ότι η γη δεν είχε φυσικούς πόρους και ως οραματιστής, ήθελε να επικεντρωθεί στην επιστήμη. Το επίκεντρο ήταν η ηλιακή, η αιολική ενέργεια και η αφαλάτωση του νερού. Στην αφαλάτωση του νερού και την ηλιακή ενέργεια το Ισραήλ έχει πάει πάρα πολύ καλά. Ειδικά στην αφαλάτωση του νερού θεωρείται πλέον παγκόσμια ηγετική δύναμη. 

Όσον αφορά την ηλιακή ενέργεια, ο Μπεν Γκουριόν είχε καλέσει έναν Εβραίο επιστήμονα από το Ηνωμένο Βασίλειο τον δρ Χάρι Ζβι Ταμπόρ, να γίνει διευθυντής ενός εργαστηρίου φυσικής και να προσπαθήσει να συλλέξει την ηλιακή ενέργεια, καθώς το Ισραήλ δεν είχε καύσιμα, άνθρακα κ.λπ.. Εφηύρε την επιφάνεια του Ταμπόρ που καλύπτει τους ηλιακούς συλλέκτες ζεστού νερού. Τα υπόλοιπα είναι ιστορία, σήμερα το 94% των νοικοκυριών του Ισραήλ χρησιμοποιούν την επιφάνεια Ταμπόρ στους ηλιακούς συλλέκτες τους, ενώ αυτή η καινοτομία εφαρμόστηκε επίσης σε ηλιακούς θερμοηλεκτρικούς σταθμούς. 

Για την ιστορία να αναφέρουμε ότι ο πρώτος Πρόεδρος του Ισραήλ, Χάιμ Βάιτζμαν, ήταν επίσης ένας αξιοσημείωτος επιστήμονας με ιστορία στην καθαρή τεχνολογία. Αν και η ιδέα ήταν για στρατιωτική χρήση, εντούτοις ο Βάιτζμαν ήταν υπεύθυνος για τη δημιουργία Aceton από τη ζάχαρη.

- Ποια είναι η κατάσταση με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στο Ισραήλ, ποιες επενδύσεις έχουν γίνει και σε ποιες ΑΠΕ έχουν δοθεί έμφαση; Στην Κύπρο, δόθηκαν επιχορηγήσεις (και πολλά άλλα) σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις για να καταστούν ενεργειακά αποδοτικά τα κτήρια, εγκαθιστώντας πάνελ ηλιακής ενέργειας σε όλες τις στέγες στην Κύπρο. Ποια είναι η εμπειρία στο Ισραήλ με τέτοια σχέδια;

- Στο Ισραήλ από το 2008 επικεντρωνόμαστε κυρίως στην ηλιακή ενέργεια, παρόλο που υπάρχουν και λίγα αιολικά πάρκα (το Ισραήλ είναι βασική οδός μετανάστευσης για πτηνά που πετούν από την Ασία προς την Ευρώπη και πίσω, και αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο δεν χρησιμοποιείται τόσο πολύ αυτή η μορφή παραγωγής ενέργειας). Το υπουργείο Οικονομικών στο Ισραήλ ελέγχει την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, μέσω της Αρχής Δημόσιων Υπηρεσιών. Ανκαι το Ισραήλ έχει μεγάλη ηλιακή ακτινοβολία, η ΑΔΥ δεν επέτρεπε στον τομέα αυτό να αναπτυχθεί μέχρι το 2013, όταν η ηλιακή ενέργεια έγινε αρκετά φθηνή για την κυβέρνηση που δεν χρειάζεται να την επιδοτήσει. Το 2017 οι πρώτες δημοπρασίες φωτοβολταϊκών καθορίστηκαν από την ΑΔΥ και το 2018 αποφασίστηκε το πρώτο σχέδιο χωρίς περιορισμούς, κάτι που οδήγησε σε τεράστια ανάπτυξη. Σήμερα το Ισραήλ θεωρείται μία από τις πιο προηγμένες χώρες στον τομέα των φωτοβολταϊκών και σύντομα θα φτάσουμε το 10% στην 2η θέση παγκοσμίως στην εφαρμογή ηλιακών φωτοβολταϊκών.

Όπως η Κύπρος, είμαστε ένα ενεργειακό κράτος, χωρίς διασύνδεση με γείτονες, χωρίς υδροηλεκτρικά κ.λπ. Το 2016 η κυβέρνηση έθεσε ως στόχο το 2030 η ενέργεια από ΑΠΕ να είναι στο 17%, πριν από ένα μήνα ο στόχος διαφοροποιήθηκε και αυξήθηκε στο 30% μέχρι το 2030, από το οποίο το 26% θα είναι από την ηλιακή ενέργεια. Αυτό είναι πολύ φιλόδοξο πρόγραμμα για να μπορέσουμε να το επιτύχουμε. Και σημαίνει ταυτόχρονα ότι θα χρειαστούμε και τους αντίστοιχους χώρους συγκέντρωσης ενέργειας. Η εφαρμογή της ηλιακής αποθήκευσης έχει ήδη ξεκινήσει και έχουν δημοπρατηθεί περίπου 860 MW.

- Η «πράσινη συμφωνία» που ανακοίνωσε πρόσφατα η ΕΕ προσφέρει χρηματοδότηση και ευκαιρίες. Τι δυνατότητες βλέπετε για την Κύπρο και για τη συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών;

- Το Ισραήλ και η Κύπρος έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά όσον αφορά την ενέργεια. Και οι δύο είναι απομονωμένες (Energy Island), και βασίζονται κυρίως στα ορυκτά καύσιμα. Η έξυπνη διαχείριση ηλεκτρικής ενέργειας είναι το κλειδί. Η Κύπρος μπορεί να μάθει από το Ισραήλ, και το Ισραήλ από την Κύπρο. Μία ιδέα που συζητήθηκε στο παρελθόν είναι να χρησιμοποιήσουμε την Κύπρο για να δοκιμάσουμε τις ισραηλινές τεχνολογίες και μαζί με την ισραηλινή πρεσβεία στην Κύπρο σκοπεύουμε να ξεκινήσουμε εκ νέου φέτος ένα πιλοτικό έργο. Η Κύπρος είναι μέρος της ΕΕ και η επιτυχία στην Κύπρο θα επιτρέψει στις ισραηλινές νεοσύστατες επιχειρήσεις μια καλή αρχή για την αγορά της ΕΕ αλλά και στη γειτονιά.

- Υπάρχει δυνατότητα τριμερούς συνεργασίας με την Ελλάδα ή περιφερειακά με αραβικές χώρες όπως τα ΗΑΕ που υπέγραψαν πρόσφατα ειρηνευτικές συμφωνίες με το Ισραήλ; Η διασύνδεση EuroAsia (που θα συνδέσει το Ισραήλ, την Κύπρο με την ηπειρωτική Ελλάδα και μετά την Ευρώπη) είναι ένα παράδειγμα που μπορεί να οδηγήσει αυτή η συνεργασία.

- Η προοπτική που προσφέρει η τριμερής και περιφερειακή συνεργασία είναι τεράστια και προσφέρει αμοιβαίο όφελος. Όσον αφορά μια τριμερή συνεργασία, προσφέρει αμοιβαίο όφελος και θα μπορούσε να προωθήσει και να ενισχύσει τη βιώσιμη και οικονομική ανάπτυξη των τριών χωρών. 

Ένα πρακτικό παράδειγμα τριμερούς συνεργασίας είναι ο Euroasia Interconnector, ο οποίος αποτελεί μια πολλά υποσχόμενη προσπάθεια με πολλαπλά οφέλη. Οι πρόσφατες ειρηνευτικές συμφωνίες με χώρες όπως τα ΗΑΕ προσφέρουν επίσης πολλές δυνατότητες τόσο για το Ισραήλ όσο και για την Κύπρο. Έχουμε ήδη ξεκινήσει με τον ισραηλινό βραχίονα EDF της γαλλικής εθνικής εταιρείας ηλεκτρικής ενέργειας να συνεργάζεται με την Masdar των ΗΑΕ. Στην περιοχή μας οι έρημοι μπορεί να αποτελέσουν χώρους από τους οποίους μπορεί να εξάγεται ενέργεια προς την Ευρώπη. 

 Η κλιματική θα είναι η επόμενη κρίση   

- Σε έναν κόσμο μετά τον Covid-19 τι βλέπετε να συμβαίνει όσον αφορά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την κλιματική αλλαγή και το περιβάλλον γενικά;

- Η πανδημία αποτελεί έναν καταλύτη στο να γίνει κατανοητό ότι  ο κόσμος μπορεί να βυθιστεί σε μια μακρά και δαπανηρή κρίση, όταν θα το ξεπεράσουμε, η κλιματική αλλαγή θα είναι η αμέσως επόμενη κρίση που θα πρέπει να αντιμετωπιστεί.

Μια πράσινη βιομηχανική επανάσταση είναι πολύ πιθανή. Η απαλλαγή από τον άνθρακα είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο. Αυτός ο νέος κύκλος ανάπτυξης θα έχει πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα στην απασχόληση και στα νέα πράσινα έργα. 

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δίνει μεγάλη έμφαση στην «πράσινη συμφωνία» και πρέπει να εκμεταλλευτούμε αυτές τις συνέργειες. Εάν αναγνωρίσουμε τα μοναδικά πλεονεκτήματα που έχουν οι δύο χώρες μας, φανταστείτε τι μπορεί να επιτευχθεί εάν παράλληλα συνεργαστούν. Όλα τα συστατικά είναι εκεί - θα υπάρχει αρκετή χρηματοδότηση και πολλές ευκαιρίες φυσικά. Ας κατανοήσουμε τη στιγμή και ας συνεργαστούμε για έναν καλύτερο κόσμο και ένα καλύτερο μέλλον.

Επιμονή σε τεχνολογίες φιλικές στο περιβάλλον

- Μιλώντας για την ενέργεια, δεν πρέπει να ξεχνάμε την ανακάλυψη του φυσικού αερίου τόσο στην Κύπρο όσο και στο Ισραήλ. Αυτό θα επηρεάσει με οποιονδήποτε τρόπο τη μετάβαση στην πράσινη ενέργεια; Αποτελεί εμπόδιο;

 - Ναι, τα ευρήματα φυσικού αερίου είχαν μεγάλη επίδραση στην αγορά πράσινης ενέργειας στο Ισραήλ. Αφενός, μπερδεύει όλους τους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων εδώ για λίγα χρόνια και υπάρχει μια μεγάλη συζήτηση για το αν θα κατασκευάσουν ή όχι νέους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο. Από την άλλη πλευρά, πρέπει να έχουμε κατά νου ότι το φυσικό αέριο είναι ένα ευέλικτο καύσιμο που επιτρέπει την ολοκλήρωση των ΑΠΕ. Το φυσικό αέριο είναι ένα μεταβατικό καύσιμο. Θα επιτρέψει στο Ισραήλ να επιτύχει τους στόχους των ΑΠΕ, αλλά θα έρθει μια στιγμή που θα καταπολεμηθεί το φυσικό αέριο. Θα πρέπει να επιμένουμε για πιο φιλικές προς το περιβάλλον τεχνολογίες αποθήκευσης, όπως το πράσινο υδρογόνο, ώστε να απομακρυνθούν πλήρως από το φυσικό αέριο.

- Είναι ουτοπία η πλήρης ανεξαρτησία από τα συμβατικά ορυκτά καύσιμα; Σύμφωνα με τη Eurostat, το μερίδιο της ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (κυρίως φωτοβολταϊκά και αιολικά) στην Κύπρο είναι περίπου 10%.

- Είναι δυνατόν. Στο Ισραήλ η χωρητικότητα από παραγωγή ορυκτών είναι 16GW, το καλοκαίρι η μέγιστη χωρητικότητα είναι 13GW. Στην Κύπρο φτάνει το 1GW αλλά είναι εποχικό. Έτσι, εάν το Ισραήλ θα χρειαστεί αποθήκευση 8GW για να επιτύχει τον στόχο του 30%, οι αριθμοί στην περίπτωση της Κύπρου είναι πολύ χαμηλότεροι και η Κύπρος μπορεί τώρα να σχεδιάσει τη στρατηγική αποθήκευσης και μπορεί να είναι εκεί πολύ πιο γρήγορα από το Ισραήλ.

ΤΟ ΙΣΡΑΗΛΙΝΟ KNOW HOW

- Η κλιματική αλλαγή αποτελεί ένα «καυτό» θέμα. Η Κύπρος έχει αναλάβει περιφερειακή πρωτοβουλία για δράσεις κλιματικής αλλαγής. Ποια είναι η γνώμη σας και ποιος είναι ο ρόλος που μπορεί να διαδραματίσει το Ισραήλ;

- Όντας ένα κέντρο αριστείας για τις κλιματικές τεχνολογίες, το Ισραήλ βρίσκεται ήδη εκεί. Πρέπει απλώς να το τονίζουμε και πιέζουμε. Και ως οργανισμός ενεργούμε προς αυτή την κατεύθυνση. Το Ισραήλ έχει αναπτύξει πολλές λύσεις στον περιβαλλοντικό τομέα που μπορούμε να μοιραστούμε με ολόκληρο τον κόσμο. Για παράδειγμα, η αναδάσωση των ξηρών και ημι-άνυδρων περιοχών είναι κάτι που το Ισραήλ έχει σχεδόν 100 χρόνια εμπειρίας και του έφερε ανεκτίμητες γνώσεις, στατιστικές και κατανόηση του τρόπου φύτευσης των δασών και της διατήρησής τους. Αυτό θα είναι επίσης σημαντικό για την Κύπρο που διάβασα ότι ανέλαβε μια πρωτοβουλία για τον συντονισμό των δράσεων για την κλιματική αλλαγή στην περιοχή. Από όσο γνωρίζω, οι δύο χώρες μας συζητούν τους πιθανούς τρόπους συνεργασίας.

(του Ανδρέα Πιμπίσιη, Φιλελεύθερος Κύπρου)