H καινοτομία στους σύγχρονους παρόχους ενέργειας - Από που θα βγάζουν κέρδη τα Utilities

Η αγορά ενέργειας αλλάζει ραγδαία και μετασχηματίζεται από τα θεμέλια, με στόχο την πλήρη ψηφιοποίησή της. Η ενέργεια και ο ενεργειακός χώρος γενικότερα, είναι από τις τελευταίες κλασσικές αγορές που είχαν μείνει αμετάβλητες τα τελευταία χρόνια. Αυτή την στιγμή συντελείται μία ψηφιακή επανάσταση στον χώρο, με εκθετικούς ρυθμούς και οι εταιρίες ενέργειας τρέχουν να προλάβουν τις εξελίξεις. Εδώ ταιριάζει και το ρητό “innovate or die” δηλαδή όποιος δεν καινοτομήσει και δεν εξελιχθεί, θα έχει σοβαρά προβλήματα επιχειρηματικής επιβίωσης στο άμεσο μέλλον και αυτό ασφαλώς αφορά τα λεγόμενα utilities.

Το ενεργειακό σύστημα στην βάση του είχε σχεδιαστεί στο παρελθόν να είναι μονοσήμαντο, δηλαδή μιας κατεύθυνσης: Παραγωγή, Μεταφορά, Διανομή, Τελικός καταναλωτής. Οι σύγχρονες όπως καινοτομίες της κατανεμημένης παραγωγής, η άφιξη και ανάπτυξη των ΑΠΕ, οι καταναλωτές που γίνονται πια ενεργοί, παράγοντας την δική τους ενέργεια, άλλαξαν εντελώς τις τεχνικές ισορροπίες του ηλεκτρικού συστήματος. 

Το ηλεκτρικό σύστημα μετονομάζεται σε «Ευφυές Δίκτυο» και χρειάζεται πια πλήρη δομική και τεχνολογική αναδιοργάνωση (Ψηφιακός Μετασχηματισμός) αλλά και την συνδρομή της Πληροφορικής, των Επικοινωνιών και της επιστήμης της Ανάλυσης Δεδομένων (Data Science), για να εξελιχθεί, να οργανωθεί και να μετασχηματιστεί.

 Η πολυπλοκότητα πια του Ηλεκτρικού συστήματος είναι μεγάλη, δεδομένου ότι οι νέοι παίκτες και τα νέα δομικά στοιχεία του οικοσυστήματος (ηλεκτρικά αυτοκίνητα, μπαταρίες, αποκεντρωμένες ΑΠΕ, κοκ) εισάγονται χωρίς κανόνες και  θεσμικό πλαίσιο, από την καταναλωτική βάση. Και αυτό γιατί σε κάθε οικοσύστημα το οποίο μετασχηματίζεται (πχ. Μεταφορές, Real estate, κλπ) πρώτα η τεχνολογική καινοτομία θα κάνει την εμφάνισή της (Uber, AirBnB, κλπ) από τους ίδιου τους χρήστες και μετά θα ακολουθήσουν τα θεσμικά πλαίσια. Το ίδιο συμβαίνει και με την αγορά της ενέργειας που ήταν και θα είναι μία έντονα ρυθμιζόμενη αγορά.

Επίσης, οι εταιρίες ενέργειας τα προηγούμενα χρόνια δεν είχαν επενδύσει καθόλου σε νέες τεχνολογίες, καθόλου σε ανάλυση και κατανόηση δεδομένων (γιατί απλά δεν υπήρχαν αυτά τα δεδομένα) και γνώριζαν ελάχιστα πράγματα για τους τελικούς καταναλωτές: μία διεύθυνση και έναν αριθμό παροχής. Η όποια επαφή τους και σχέση τους με τους πελάτες τους ήταν η πληρωμή ενός λογαριασμού ηλεκτρικού ρεύματος, μία φορά το τετράμηνο. 

Τα πράγματα όμως άλλαξαν ραγδαία, όταν παρουσιάστηκε για πρώτη φορά πριν μερικά χρόνια, η πρώτη οικιακή μπαταρία (συσκευή αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας) από την Αμερικανική εταιρία Tesla. Αποθηκεύω ηλεκτρική ενέργεια σημαίνει ότι αυξάνω το λεγόμενο flexibility ενός συστήματος οπότε και τις τεχνολογικές του δυνατότητες. 

Η αποθήκευση ενέργειας και οι επιπτώσεις της στον μετασχηματισμό του ηλεκτρικού συστήματος είναι τεράστιες και ήταν το μεγαλύτερο «triggering effect» για να ξεκινήσουν οι αλλαγές στον χώρο των ευφυών δικτύων. 

Είναι λοιπόν αναμενόμενο, ότι οι νέες τεχνολογίες και καινοτομίες θα δημιουργήσουν και νέα επιχειρηματικά μοντέλα (business models), για όλους τους εμπλεκόμενους παίκτες. Και εκεί το μεγάλο στοίχημα των υπαρχόντων παικτών (πχ εταιρίες ενέργειας) είναι να ακολουθήσουν τα νέα μοντέλα, να τα υλοποιήσουν και να προσαρμοστούν στα νέα επιχειρηματικά δεδομένα.

Αυτό όμως προϋποθέτει ότι οι ενεργειακοί πάροχοι (utilities) θα πρέπει να αλλάξουν, να ψηφιοποιήσουν τις διαδικασίες τους, να γίνουν εξωστρεφείς εταιρίες υπηρεσιών και να βάλουν τον τελικό καταναλωτή στο κέντρο ενός προσωποποιημένου υπηρεσιο-κεντρικού μοντέλου. Βασικό συστατικό σε αυτόν τον τεχνολογικό μετασχηματισμό, είναι η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης (Artificial Intelligence, AΙ), η ανάλυση και συσχέτιση δεδομένων, καθώς και η υιοθέτηση ψηφιακών τεχνολογιών και υπηρεσιών. 

Τα μεγάλα προβλήματα (challenges) που καλούνται να αντιμετωπίσουν πια οι εταιρίες ενέργειας, όσον αφορά τον ψηφιακό τους μετασχηματισμό και την ολιστική τους στρατηγική, έχουν άμεση σχέση με την υψηλή πολυπλοκότητα της νέας ενεργειακής αγοράς. Αυτή η πολυπλοκότητα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το εύρος και το μέγεθος των δεδομένων, τα οποία μαζεύει πια ένα utility. Δεδομένου λοιπόν και των νέων επιταγών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μέσω του Clean Energy Package (CEP directives, https://ec.europa.eu/energy/en/topics/energy-strategy-and-energy-union/clean-energy-all-europeans), οι εταιρίες ενέργειας θα έχουν πια μεγάλες δυνατότητες να καινοτομήσουν και να δημιουργήσουν νέα προϊόντα και υπηρεσίες. Να δημιουργήσουν μία ολοκληρωμένη Στρατηγική Έρευνας, Ανάπτυξης και Καινοτομίας. 

Τομείς όπως η Αποθήκευση Ενέργειας, η Ηλεκτροκίνηση, η ψηφιοποίηση της σχέσης καταναλωτή-παρόχου (engagement), το νέο Target Model με τις 4 παράλληλες αγορές, η αποκεντρωμένη παραγωγή και διαχείριση ΑΠΕ (DER), ο λεγόμενος “prosumer” (producer - consumer), υπηρεσίες sharing economy (blockchain, Peer2Peer) θα εξελιχθούν ραγδαία δημιουργώντας ένα νέο οικοσύστημα από startups και νέα προϊόντα. 

Οι εταιρίες ενέργειας θα είναι πια συνεργάτες “partners” με τους πελάτες-καταναλωτές και η βασική τους στρατηγική θα είναι να διαχειρίζονται assets και όχι να πουλάνε απλά ένα commodity (ηλεκτρικό ρεύμα), του οποίου τα περιθώρια κέρδους μικραίνουν συνεχώς. Το κέρδος τους θα έρχεται πρωτίστως από την σωστή διαχείριση του prosumer asset, βάσει μιας πλατφόρμας υπηρεσιών (platform economy). 

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός της ενεργειακής αγοράς είναι γεγονός και οι ενεργειακές εταιρίες θα πρέπει να προσαρμοστούν, να αλλάξουν και να μετασχηματιστούν σε εταιρίες παροχής ψηφιακών υπηρεσιών. Οι τελικοί καταναλωτές αλλάζουν επίσης και τα νέα επιχειρηματικά μοντέλα θα προσαρμοστούν επάνω τους.

Προς αυτή την κατεύθυνση κινείται η Protergia δημιουργώντας νέα καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες για έναν ολοκληρωμένο ψηφιακό μετασχηματισμό της αγοράς ενέργειας.

------------------------

Ο Δρ. Βασίλης Νικολόπουλος είναι Head of Applied Research & Development | Innovation στην Protergia, MYTILINEOS SA (#ProtergiaFutureofEnergy)