Ν. Καρακατσάνη: Η ενέργεια καταλύτης σταθερότητας και βιώσιμης ανάπτυξης – Ευκαιρίες και προκλήσεις στην εποχή των 3Ds

Αν και οι γεωπολιτικές συνθήκες συχνά περιπλέκουν τις ενεργειακές εξελίξεις, προκαλώντας διενέξεις, πολλές φορές συμβαίνει το ακριβώς αντίστροφο.  Η ενέργεια μπορεί να προκαλέσει ισχυρούς συνδετικούς κρίκους και να ανοίξει προοπτικές συνεργασίας, ανατρέποντας ένα αντίξοο κλίμα διακρατικών σχέσεων.

Αυτό τόνισε μεταξύ άλλων, μιλώντας χθες στο Ευρωαραβικό φόρουμ στο Μέγαρο Μουσικής η Νεκταρία Καρακατσάνη, μέλος της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας της χώρας μας.

Όπως είπε η κ. Καρακατσάνη, ο ενεργειακός τομέας μετασχηματίζεται σε παγκόσμιο επίπεδο. Η μετάβαση στην εποχή των «3Ds», δηλαδή το τρίπτυχο «Απανθρακοποίηση, Αποκεντρωμένη Παραγωγή και Ψηφιοποίηση» απαιτεί ένα κοινό ενεργειακό όραμα και μια συντονισμένη στρατηγική. Οι ευκαιρίες που αναδύονται είναι τεράστιες αλλά και οι προκλήσεις που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε είναι πρωτόγνωρες.

Κατά την κρίσιμη αυτή μετάβαση, ένα βασικό ζητούμενο των ρυθμιστών ενέργειας είναι να διασφαλίσουν ότι οι αλλαγές συντελλούνται με το ελάχιστο κόστος για τους καταναλωτές, με όρους ισότιμου ανταγωνισμού, με ρυθμιστική σταθερότητα για τις επενδύσεις αλλά και κίνητρα για καινοτομία.

Ενεργειακός μετασχηματισμός στην Ελλάδα

Η κ. Καρακατσάνη αναφέρθηκε στους 3 βασικές κατευθύνσεις που σηματοδοτούν τον μετασχηματισμό του ενεργειακού τομέα στην Ελλάδα:  Την ενίσχυση του ανταγωνισμού, την ισχυρότερη διασύνδεση με τις ευρωπαϊκές αγορές, μέσω νέων υποδομών αλλά και της εναρμόνισης με το ευρωπαϊκό πλαίσιο, και τη μετάβαση προς την καθαρή ενέργεια.

Στη συνέχεια, ανέπτυξε τα οφέλη που προκύπτουν για τους καταναλωτές από τις μεταρρυθμίσεις που υλοποιούνται στην ενέργεια.  Ενδεικτικά ανέφερε ότι 186.000 καταναλωτές άλλαξαν πάροχο ρεύματος το 2017, ενώ μέσα στο 1^ο εξάμηνο του 2018 ο αριθμός έχει ήδη υπερβεί τις 160.000. Μέσα από τη δραστηριοποίηση εναλλακτικών παρόχων, οι οποίοι προαγοράζουν ενέργεια σε δημοπρασίες με σταθερή τιμή, χαμηλότερη από την μέση τιμή της χονδρεμπορικής αγοράς, διοχετεύονται στους καταναλωτές εκπτώσεις στις ανταγωνιστικές χρεώσεις ρεύματος. Οι εκπτώσεις αυτές είναι συχνά σημαντικές, ανάλογα και με το επίπεδο κατανάλωσης, και μπορεί να αυξηθούν περαιτέρω, μέσα από συνδυαστικά προϊόντα ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου.

Ωστόσο, οι καταναλωτές πρέπει να προσέχουν τις λεπτομέρειες των συμβολαίων και ιδιαίτερα το ύψος του παγίου και τη συχνότητα με την οποία εφαρμόζεται. «Δεν είναι σπάνιο η τετραμηνιαία πάγια χρέωση του βασικού παρόχου να συγκρίνεται με μηνιαία πάγια εναλλακτικών παρόχων, δημιουργώντας παραπλανητικές εντυπώσεις στους καταναλωτές. Στις περιπτώσεις αυτές,  το ύψος των παγίων που καταβάλει εν τέλει ο καταναλωτής σε ετήσια βάση μπορεί να απορροφά ένα σημαντικό τμήμα από την έκπτωση που παρέχεται στην ανταγωνιστική χρέωση. Οι καταναλωτές πρέπει επίσης να προσέχουν τυχόν ρήτρες, δεσμεύσεις, καθώς και τι συνεπάγεται για την τιμολόγησή τους η πρόωρη αποχώρηση από τη σύμβασή τους.

Ενεργειακή ασφάλεια

Στη συνέχεια η κ. Καρακατσάνη αναφέρθηκε σε υποδομές που ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια. Η επέκταση και αναβάθμιση της Ρεβυθούσας που οδεύει προς ολοκλήρωση, επιτρέπει  εκφορτώσεις από πλοία υψηλότερης χωρητικότητας, αυξάνει τον αποθηκευτικό χώρο κατά 70%, και καθιστά εφικτές νέες υπηρεσίες και δυνατότητες (όπως τα LNG swaps). Η υπόγεια αποθήκη της Καβάλας βρίσκεται στο στάδιο του σχεδιασμού του διαγωνισμού από το ΤΑΙΠΕΔ. Η αξιοποίησή της θα επιτρέπει δυνητικά τόσο σε προμηθευτές όσο και ηλεκτροπαραγωγούς να τηρούν, αντιστοίχως, τις υποχρεώσεις τους αναφορικά με τους ευάλωτους καταναλωτές αερίου και τις υποχρεώσεις αποθήκευσης καυσίμου που απορρέουν από τις άδειες τους.  Η πλωτή δεξαμενή αεριοποίησης στην Αλεξανδρούπολη είναι μια υποδομή που ενισχύει την περιφερειακή αγορά, είναι στενά συνδεδεμένη με τον αγωγό IGB, και βρίσκεται στο στάδιο του market test.

Περιφερειακή συνεργασία

Καθώς η χώρα μας βρίσκεται στο σταυροδρόμι 3 ηπείρων η αναγκαιότητα της περιφερειακής συνεργασίας είναι δεδομένη, τόνισε η κ. Καρακατσάνη. Αναφερόμενη στον σύνδεσμο των ρυθμιστών ενέργειας της Μεσογείου, MedReg, ανέφερε ότι η ΡΑΕ έχει αναπτύξει εκεί μια ισχυρή παρουσία. Επιπλέον, η ΡΑΕ συνεργάστηκε εποικοδομητικά με τον ρυθμιστή της Αιγύπτου, στο πλαίσιο twinning project, ενώ συμμετέχει και στην ομάδα αξιολόγησης του ρυθμιστικού πλαισίου της Ιορδανίας.

Αγορές ενέργειας της Ευρώπης

Τέλος, η κ. Καρακατσάνη αναφέρθηκε στις πολλαπλές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι αγορές ενέργειες στην  Ευρώπη. Μπορεί τα κοιτάσματα φυσικού αερίου να αποτελούν βασικό ζήτημα στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά το ίδιο το φυσικό αέριο καλείται να επαναπροσδιοριστεί ώστε να διασφαλίσει ένα μέλλον συμβατό με τους περιβαλλοντικούς στόχους, ειδικά μετά το 2030. Η ανάπτυξη ανανεώσιμων μορφών αερίου, η αξιοποίηση των δικτύων του αερίου για την αποθήκευση ΑΠΕ, και κυρίως η επέκταση του αερίου στις μεταφορές (συμπεριλαμβανομένης της ναυτιλίας) είναι κρίσιμες συνιστώσες, που θα καθορίσουν το επίπεδο της κατανάλωσης του αερίου στην Ευρώπη, ιδίως καθώς η ενεργειακή εξοικονόμηση περιορίζει τη χρήση του αερίου για θέρμανση.

Σύνορα και… μαθηματικά

Η αλληλεπίδραση Ευρώπης και Αραβικού κόσμου ενέχει πτυχές που μας εκπλήσσουν, κατέληξε η κ. Καρακατσάνη. Είναι ενδεικτικό ότι τα έργα του Αριστοτέλη έγιναν γνωστά στην Ευρώπη, σε σημαντικό βαθμό, από μεταφράσεις Αράβων. Παράλληλα, θεμελιωτές της Άλγεβρας θεωρούνται ο Διόφαντος και ο Αλ Χουαρίσμι, ένας Έλληνας και ένας Άραβας Μαθηματικός, που παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις τους και τους αιώνες που τους χωρίζουν, προσδιόρισαν ένα νέο, ενιαίο πρίσμα για τα μαθηματικά. Ένα ισχυρό μήνυμα συνοχής, σε μια περιοχή όπου δεσπόζουν οι αντιπαραθέσεις, είναι ότι όλο αυτό το υπόβαθρο αξιοποιήθηκε από μια Ιρανή Μαθηματικό, καθηγήτρια σε Πανεπιστήμιο της Αμερικής, για να προσδιορίζει όγκους σύνθετων επιφανειών, επίτευγμα για το οποίο της απονεμήθηκε το βραβείο Fields, το «Νόμπελ των Μαθηματικών».  « Όπως τόνιζε η Maryam Mirzakhani, τα σύνορα μεταξύ τομέων δεν είναι συχνά υπαρκτά, υπάρχουν πολλά εργαλεία που μπορεί να εφαρμόσει κανείς, αρκεί να επιμένει στις συνδέσεις. Το μήνυμα αυτό εκτιμώ ότι θα παραμένει διαχρονικά επίκαιρο για την Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο, και όχι μόνο για τον τομέα της ενέργειας» σημείωσε η κ. Καρακατσάνη.