Σκοτεινός (ΑΔΜΗΕ): Το Target Model και η Ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας

Η απελευθέρωση και δημιουργία μιας ενιαίας ανταγωνιστικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας αποτέλεσε έναν από τους βασικούς πυλώνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο πλαίσιο των ευρύτερων αλλαγών στον τομέα της ενέργειας κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990. Η δημιουργία της απελευθερωμένης αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, την αποδοτικότερη παραγωγή, μεταφορά και διανομή της ηλεκτρικής ενέργειας, την ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρωπαϊκής οικονομίας σε συνδυασμό με την προστασία του περιβάλλοντος.

Σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, η Οδηγία 96/92/ΕΚ σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας αποτέλεσε το βασικό νομοθετικό πλαίσιο που εισήγαγε τη διαδικασία απελευθέρωσης των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας των κρατών-μελών και δημιούργησε τις προϋποθέσεις για την πορεία προς την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Οι εξελίξεις στις επιμέρους αγορές ηλεκτρικής ενέργειας των κρατών-μελών οδήγησαν στην έκδοση της Οδηγίας 2003/54/ΕΚ (δεύτερη δέσμη μέτρων), ενώ η τρίτη δέσμη μέτρων για την απελευθέρωση της αγοράς, η γνωστή ως τρίτη ενεργειακή δέσμη, περιλαμβάνει την Κοινοτική Οδηγία 2009/72/ΕΚ για την ηλεκτρική ενέργεια, η οποία ενσωματώθηκε στο εθνικό δίκαιο με τον Νόμο 4001/2011.

2.ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΣΤΟΧΟΣ

Για την ενοποίηση των Ευρωπαϊκών αγορών, ο Οργανισμός για την Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (Agency for the Cooperation of Energy Regulators - ACER) έχει προτείνει το ενιαίο Ευρωπαϊκό μοντέλο αγοράς, γνωστό και ως Μοντέλο Στόχο (Target Model). Με το Μοντέλο Στόχο επιτυγχάνεται η βελτιστοποίηση της χρήσης της δυναμικότητας του Συστήματος Μεταφοράς μέσα από συντονισμένες πρακτικές των Διαχειριστών των Συστημάτων, η επίτευξη αξιόπιστων τιμών και ρευστότητας στον καταμερισμό της δυναμικότητας των διασυνδέσεων για την αγορά της επόμενης ημέρας, η αποτελεσματική λειτουργία των προθεσμιακών αγορών και ο αποτελεσματικός σχεδιασμός ενδοημερήσιων αγορών για τον καταμερισμό της δυναμικότητας των διασυνδέσεων.

Το Ευρωπαϊκό μοντέλο βασίζεται στις κατευθυντήριες γραμμές-πλαίσια (Framework Guidelines) που έχουν εκδοθεί από τον ACER και στους κώδικες δικτύου (Network Codes) που εκδίδονται από τον Ευρωπαϊκό Δίκτυο των Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας (ENTSO-E) και εγκρίνονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με σκοπό να υφίστανται εναρμονισμένοι κανόνες για τις διασυνοριακές ανταλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας και για τη λειτουργία των χονδρεμπορικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας.

Τα πέντε κύρια χαρακτηριστικά του Ευρωπαϊκού Μοντέλου, στα χρονικά πλαίσια λειτουργιάς της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας είναι:

1. Μεθοδολογία υπολογισμού δυναμικότητας: Το Μοντέλο Στόχος δίνει στις Εθνικές Ρυθμιστικές Αρχές τη δυνατότητα αναθεώρησης και έγκρισης του όγκου των ετήσιων δικαιωμάτων δυναμικότητας, καθώς και των αρχών που διέπουν την κατανομή της δυναμικότητας σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα. Το Ευρωπαϊκό Μοντέλο επιτρέπει δύο εναλλακτικές μεθοδολογίες για τον υπολογισμό της δυναμικότητας μεταφοράς μεταξύ διαφορετικών ζωνών, τη μέθοδο διαθέσιμης ικανότητας μεταφοράς (Available Transfer Capacity, ATC), ή τη μέθοδο με βάση τις ροές των δικτύων (Flow Based, FB).

2. Μακροχρόνια δικαιώματα μεταφοράς: Το Ευρωπαϊκό Μοντέλο ορίζει την ανάπτυξη των διασυνοριακών αγορών βάσει εναρμονισμένων μακροπρόθεσμων δικαιωμάτων για πρόσβαση στη δυναμικότητα των διασυνδέσεων.

3. Σύζευξη τιμής επόμενης ημέρας (day-ahead price coupling): H σύζευξη των τιμών επιτυγχάνεται μέσω έμμεσων δημοπρασιών (implicit auctions), στις οποίες οι ροές ενέργειας υπολογίζονται λαμβάνοντας υπόψη εκτός από την τιμή, την ικανότητα διασύνδεσης. Σύμφωνα με τη μέθοδο σύζευξης των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, οι τιμές πέραν των συνόρων θα συγκλίνουν όταν υπάρχει επαρκής διασυνοριακή δυναμικότητα. Η εφαρμογή του μηχανισμού σύζευξης των τιμών σε ολόκληρη την Ευρώπη (European Price Coupling, EPC) έχει ως στόχο τη μεγιστοποίηση της συνολικής απόδοσης των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, παρέχοντας ροές ηλεκτρικής ενέργειας, από περιοχές χαμηλής τιμής σε περιοχές υψηλής τιμής.

4. Συνεχείς ενδοημερήσιες συναλλαγές (continuous intraday trading): Ο σχεδιασμός των ενδοημερήσιων αγορών για τον καταμερισμό της δυναμικότητας των διασυνδέσεων βασίζεται στη δημιουργία μιας ενιαίας Ευρωπαϊκής πλατφόρμας για τις ενδοημερήσιες αγορές. Στην πλατφόρμα αυτήν θα καθορίζεται, μέσω συνεχών έμμεσων συναλλαγών (continuous implicit trading) ο τρόπος τιμολόγησης της δυναμικότητας των διασυνδέσεων, έτσι ώστε να αντανακλάται στην τιμή η συμφόρηση τους. Η ενδοημερήσια αγορά επιτρέπει στους συμμετέχοντες να αγοράζουν ή να πωλούν ενέργεια προκειμένου να βελτιστοποιήσουν τις θέσεις τους, ελαχιστοποιώντας τις αποκλίσεις τους στον πραγματικό χρόνο.

5. Εξισορρόπηση ηλεκτρικής ενέργειας: Η εξισορρόπηση ηλεκτρικής ενέργειας περιλαμβάνει τρία βασικά στοιχεία: τη διασφάλιση εφεδρειών, την ενεργοποίηση ενέργειας εξισορρόπησης και τη διευθέτηση της ανισορροπίας των ενεργειακών ισοζυγίων. Το Ευρωπαϊκό Μοντέλο υποστηρίζει μεγαλύτερο επιμερισμό των πόρων εξισορρόπησης μεταξύ των Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς, οι οποίοι θα πρέπει να προχωρήσουν στην εναρμόνιση των προϊόντων εξισορρόπησης και των προϊόντων εφεδρειών, λαμβάνοντας υπόψη τοπικές τεχνικές ιδιαιτερότητες.

3. Ο ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Στις οδηγίες για την απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας δεν περιλαμβάνονταν λεπτομερείς κανόνες σχετικά με τη δομή οργάνωσης κάθε εθνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργεια, αφήνοντας στα κράτη-μέλη την αρμοδιότητα να επιλέξουν τα ίδια το μοντέλο οργάνωσης και λειτουργίας της δικής τους αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Στο ανωτέρω πλαίσιο, ασκώντας την ευχέρεια του Ευρωπαϊκού δικαίου, στην Ελλάδα νομοθετήθηκε το μοντέλο της υποχρεωτικής χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (υποχρεωτική κοινοπραξία, mandatory pool system).

Το σημερινό μοντέλο της Ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας διαφέρει θεμελιωδώς από το Ευρωπαϊκό Μοντέλο Στόχο. Αρχικά, από άποψη δομής, στην Ελληνική αγορά δεν υφίσταται ενδοημερήσια αγορά και η αγορά εξισορρόπησης περιλαμβάνει μόνο την εκκαθάριση αποκλίσεων. Επιπρόσθετα, τα βραχυχρόνια δικαιώματα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας στις διασυνδέσεις δημοπρατούνται με άμεσο τρόπο (explicit), με αποτέλεσμα οι ροές ενέργειας να μην βελτιστοποιούνται, οδηγώντας σε μικρότερη σύγκλιση τιμών και ορισμένες φορές ροές ενέργειας προς αντίθετη κατεύθυνση από αυτήν που προκύπτει ορθολογικά από το διαφορικό τιμών. Επιπρόσθετα, η επίλυση της αγοράς επόμενης ημέρας βάσει του τρέχοντος μοντέλου λαμβάνει υπόψη επικουρικές υπηρεσίες, κάτι το οποίο δεν ισχύει στο Μοντέλο Στόχο, ενώ ο αλγόριθμος επίλυσης προφανώς διαφέρει ανάμεσα στις δύο αγορές.

Ο εξορθολογισμός και η απελευθέρωση της εγχώριας αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στοχεύουν στη βελτίωση των συνθηκών ανταγωνισμού και στη δημιουργία ενός σταθερού και προβλέψιμου μοντέλου αγοράς, με κίνητρα για είσοδο νέων συμμετεχόντων στην αγορά καθώς και προσέλκυση νέων επενδύσεων και πρωτίστως προς όφελος του Έλληνα καταναλωτή και της εθνικής οικονομίας. Η ελαχιστοποίηση του κόστους και του χρόνου προσαρμογής στο Μοντέλο Στόχο απαιτούν ενέργειες αναδιάρθρωσης και δομικές αλλαγές στην ισχύουσα οργάνωση και λειτουργία της χονδρεμπορικής αγοράς, πρόσθετα ρυθμιστικά μέτρα και μεταρρυθμίσεις που αναμένεται να προχωρήσουν ουσιαστικά, κάτω από τη δημιουργική πίεση που ασκεί ήδη η ενοποιούμενη, με ταχείς ρυθμούς, Ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας, μέσω της σύζευξης των εθνικών και περιφερειακών αγορών που βρίσκεται σε εξέλιξη.

Ως αφετηρία, τον Απρίλιο του 2014, η ΡΑΕ, από κοινού με τον ΑΔΜΗΕ και τον ΛΑΓΗΕ, στο πλαίσιο της τριμερούς ομάδας εργασίας που λειτουργεί για την εναρμόνιση της Ελληνικής αγοράς Η/Ε με το Ευρωπαϊκό Μοντέλο Στόχος, ανέθεσαν, στον διεθνή σύμβουλο «ECCO International Inc» την εκπόνηση μελέτης με θέμα «Βασικές Αρχές Σχεδιασμού και Χρονοδιάγραμμα Ενεργειών για την Προσαρμογή της Εγχώριας Αγοράς Ηλεκτρισμού στις Απαιτήσεις του Ευρωπαϊκού Μοντέλου Στόχου».

Ο Νόμος 4336/2015 θεσμοθέτησε, μεταξύ άλλων, τις απαιτήσεις στον τομέα της ενέργειας, το χρονικό περιθώριο υλοποίησής τους και την κοινοποίηση ολοκλήρωσής τους στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο διαρθρωτικών πολιτικών για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της ανάπτυξης της Ελλάδας (Μνημόνιο συνεννόησης για τριετές πρόγραμμα του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας, ΕΜΣ).

Ο Νόμος 4425/2016 όρισε την αναδιοργάνωση της Ελληνικής αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας, σε εφαρμογή της νομοθεσίας για την ολοκλήρωση της ενιαίας Ευρωπαϊκής αγοράς Η/Ε και ιδίως των διατάξεων του Κανονισμού (ΕΚ) 714/2009 και του Κανονισμού (ΕΕ) 2015/1222, θεσπίζοντας τις ακόλουθες αγορές:

• χονδρική αγορά προθεσμιακών προϊόντων ηλεκτρικής ενέργειας
• αγορά επόμενης ημέρας
• ενδοημερήσια αγορά
• αγορά εξισορρόπησης.

Η Απόφαση της ΡΑΕ 67/2017, καθόρισε τις κατευθύνσεις προς τους αρμόδιους Διαχειριστές για την κατάρτιση των κωδίκων των αγορών όπως προβλέπονται στον Νόμο 4425/2016, διακριτά για κάθε μία από αυτές τις αγορές. Εν συνεχεία, ο Νόμος 4512/2018 τροποποίησε τους Νόμους 4001/2011 και 4425/2016, εισάγοντας για πρώτη φορά στην Ελληνική νομοθεσία την έννοια-θεσμό, «Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας» και όρισε θέματα που αφορούν την  ίδρυση και τη λειτουργία του, θεσπίζοντας περαιτέρω τους άξονες για την αναδιοργάνωση της αγοράς ενέργειας στην Ελλάδα σε εφαρμογή της νομοθεσίας για την ολοκλήρωση της ενιαίας Ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας. Σκοπός του Χρηματιστηρίου Ενέργειας είναι η οργάνωση και η διαχείριση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου, περιβαλλοντικών αγορών ή/και ενεργειακών χρηματοπιστωτικών μέσων, καθώς και κάθε άλλη συναφής δραστηριότητα.

Στην ανώνυμη εταιρία που θα συστηθεί με την επωνυμία «Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας» εισέρχονται ο κλάδος η/ε και οι σχετικές αρμοδιότητες, ύστερα από απόσχιση από τον ΛΑΓΗΕ και  η συνολική συμμετοχή επιχειρήσεων, στις οποίες το Δημόσιο κατέχει το σύνολο ή την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου, δεν επιτρέπεται να είναι μικρότερη του 35% και να ανέλθει σε ποσοστό μεγαλύτερο του 49% του μετοχικού κεφαλαίου και των δικαιωμάτων ψήφου της.  

Ακολούθως, ο Νόμος 4512/2018, όρισε τις αγορές ως εξής:

1. Χονδρική αγορά προθεσμιακών προϊόντων ηλεκτρικής ενέργειας (η οποία  μετονομάστηκε σε ενεργειακή χρηματοπιστωτική αγορά): Η αγορά αυτή επιτρέπει στους συμμετέχοντες να συνάπτουν συμβάσεις αγοράς και πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας, με υποχρέωση φυσικής παράδοσης, όπως θα ορίζονται στον σχετικό κώδικα της αγοράς και να συναλλάσσονται ενεργειακά χρηματοπιστωτικά μέσα.

2. Αγορά επόμενης ημέρας: Η αγορά αυτή επιτρέπει στους συμμετέχοντες να υποβάλλουν εντολές συναλλαγών ηλεκτρικής ενέργειας με υποχρέωση φυσικής παράδοσης την επόμενη ημέρα. Στην αγορά επόμενης ημέρας δηλώνονται επίσης και οι ποσότητες ενέργειας που έχουν δεσμευτεί μέσω διενέργειας συναλλαγών επί προθεσμιακών προϊόντων, που έχουν πραγματοποιηθεί είτε μέσω της χονδρικής αγοράς προθεσμιακών προϊόντων, είτε διμερώς. Παράλληλα, θα πραγματοποιείται έμμεση κατανομή (implicit allocation) της μεταφορικής ικανότητας στις διασυνδέσεις, μέσω σύζευξης των αγορών επόμενης ημέρας των Ευρωπαϊκών χωρών.

3. Ενδοημερήσια αγορά: Η αγορά αυτή επιτρέπει στους συμμετέχοντες να υποβάλλουν εντολές συναλλαγών για φυσική παράδοση την ημέρα εκπλήρωσης φυσικής παράδοσης, μετά τη λήξη της προθεσμίας υποβολής εντολών συναλλαγών στην αγορά επόμενης ημέρας, λαμβάνοντας υπόψη τις ποσότητες ενέργειας που έχουν δεσμευτεί μέσω διενέργειας συναλλαγών επί προθεσμιακών προϊόντων ηλεκτρικής ενέργειας τις οποίες έχουν πραγματοποιήσει, τα αποτελέσματα της αγοράς επόμενης ημέρας, καθώς και τυχόν περιορισμούς που έχουν προκύψει από την επίλυση της αγοράς εξισορρόπησης. Οι συμμετέχοντες δύνανται να προβαίνουν σε συναλλαγές προκειμένου να ελαχιστοποιήσουν την απόκλιση της καθαρής θέσης τους που προκύπτει από τις συναλλαγές σε όλες τις αγορές, από τις πωλούμενες/αγορασθείσες ποσότητες σε πραγματικό χρόνο.

4. Αγορά εξισορρόπησης: Η αγορά εξισορρόπησης περιλαμβάνει την αγορά ισχύος εξισορρόπησης, την αγορά ενέργειας εξισορρόπησης, καθώς και τη διαδικασία εκκαθάρισης αποκλίσεων. Οι Συμμετέχοντες έχουν υποχρέωση υποβολής προσφορών με υποχρέωση φυσικής παράδοσης για το σύνολο της διαθέσιμης ισχύος τους, τόσο στην αγορά ενέργειας εξισορρόπησης όσο και στην αγορά ισχύος εξισορρόπησης.

Η λειτουργία των τριών πρώτων αγορών ανατίθεται στο Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας, ενώ η αγορά εξισορρόπησης στον ΑΔΜΗΕ. Το Ελληνικό Χρηματιστήριο θα αποτελεί, ως διάδοχο σχήμα του ΛΑΓΗΕ, τον Ορισθέντα Διαχειριστή Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (Nominated Electricity Market Operator – NEMO), για τη σύζευξη της αγοράς επόμενης ημέρας και τη σύζευξη της ενιαίας ενδοημερήσιας αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Το χρονικό σημείο έναρξης της λειτουργίας κάθε αγοράς, καθώς και οι απαιτούμενες ενέργειες για την επίτευξη της λειτουργίας αυτών θα ορισθούν με απόφαση του υπουργού περιβάλλοντος και ενέργειας, ύστερα από γνώμη της ΡΑΕ και υπό την προϋπόθεση της προηγούμενης έκδοσης των κανονισμών των επιμέρους αγορών.

Τελευταία εξέλιξη αναφορικά με το μετασχηματισμό της Ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί η Απόφαση ΡΑΕ 369/2018, στην οποία προσδιορίζονται οι τελικές κατευθύνσεις για την κατάρτιση των Κανονισμών που θα διέπουν τις αγορές και οι οποίοι θα πρέπει να ληφθούν υπόψη από τους δύο αρμόδιους Διαχειριστές, ΑΔΜΗΕ Α.Ε. και ΕΧΕ Α.Ε. Διευκρινίζεται ότι οι κατευθύνσεις αυτές δεν αφορούν την ενεργειακή χρηματοπιστωτική αγορά, καθώς από τις τέσσερις αγορές που προβλέπει ο Νόμος, είναι η μοναδική που δεν αποτελεί προαπαιτούμενο του Ευρωπαϊκού Μοντέλου Στόχου.

Αναφορικά με την αγορά επόμενης ημέρας, στην Απόφαση προσδιορίζεται ότι θα πραγματοποιείται έμμεση κατανομή (implicit allocation) της ημερήσιας μεταφορικής ικανότητας στις διασυνδέσεις, μέσω σύζευξης των αγορών επόμενης ημέρας των Ευρωπαϊκών χωρών και η αγορά θα επιλύεται μέσω του αλγορίθμου Euphemia, αρχικά μόνο για την εσωτερική αγορά (isolated mode), ενώ στη συνέχεια θα ολοκληρωθεί η σύζευξη με τις λοιπές Ευρωπαϊκές αγορές. Η σημαντικότερη διαφορά με το τρέχον μοντέλο αγοράς είναι ότι πλέον κατά την επίλυσή της, παύει να πραγματοποιείται συνβελτιστοποίηση ενέργειας και εφεδρειών, επομένως η οριακή τιμή εκκαθάρισης προκύπτει αποκλειστικά βάσει προσφορών ενέργειας. Οι εντολές συναλλαγών για αγορά και πώληση στην αγορά επόμενης ημέρας θα υποβάλλονται ανά μονάδα για τους Παραγωγούς και ανά Ζώνη Προσφορών ή σύνορο για τους υπόλοιπους συμμετέχοντες, ενώ υποβολή προσφορών ανά χαρτοφυλάκιο προβλέπεται μόνο για τους Φορείς Σωρευτικής Εκπροσώπησης. Μία ακόμα σημαντική διαφορά με το τρέχον μοντέλο αγοράς είναι στην νέα αγορά επόμενης ημέρας καταργούνται τα κάτω όρια στις εντολές συναλλαγών, επομένως σταματάει η εφαρμογή της ισχύουσας απαίτησης υποβολής προσφορών βάσει ελάχιστου μεταβλητού κόστους για τους θερμικούς και υδροηλεκτρικούς σταθμούς. Το ανώτατο και κατώτατο όριο της τιμής Εκκαθάρισης των Εντολών Συναλλαγών στην αγορά επόμενης ημέρας ορίζεται κατ’ εξουσιοδότηση του Κανονισμού (ΕΕ) 2015/1222 και της Απόφαση 4/2017 του ACER.

Αναφορικά με την ενδοημερήσια αγορά, προσδιορίζεται ότι θα υλοποιηθεί σε δύο στάδια. Αρχικά, θα πραγματοποιούνται ενδοημερήσιες δημοπρασίες (intra-day sessions) με διαδοχικές εκκαθαρίσεις κατά τις ημέρες D-1 και D για την εσωτερική αγορά ενέργειας, ή σε περιφερειακό επίπεδο με τις γειτονικές χώρες και σε επόμενο στάδιο θα εφαρμοστούν συνεχείς ενδοημερήσιες συναλλαγές (continuous intra-day trading), σε συνδυασμό ή όχι με τις ενδοημερήσιες δημοπρασίες, στο πλαίσιο σύζευξης των Ευρωπαϊκών αγορών. Κατ’ αντιστοιχία με την αγορά επόμενης ημέρας, οι εντολές συναλλαγών για αγορά και πώληση θα υποβάλλονται ανά μονάδα για τους Παραγωγούς και ανά Ζώνη Προσφορών ή σύνορο για τους υπόλοιπους συμμετέχοντες, με εξαίρεση τους Φορείς Σωρευτικής Εκπροσώπησης. Σημαντική διαφοροποίηση από την αγορά επόμενης ημέρας αποτελεί ότι κατά τις ενδοημερήσιες δημοπρασίες η αποζημίωση των συμμετεχόντων θα πραγματοποιείται βάσει οριακής τιμής (marginal pricing), ενώ κατά τις συνεχείς ενδοημερήσιες συναλλαγές βάσει τιμής εντολής συναλλαγής (pay-as-bid).

Τέλος, αναφορικά με την αγορά εξισορρόπησης, προβλέπεται η δημιουργία αγοράς ισχύος εξισορρόπησης (Balancing Capacity Market) με την υποβολή προσφορών για την εξασφάλιση των αναγκαίων εφεδρειών και την ασφαλή λειτουργία του συστήματος σε πραγματικό χρόνο, καθώς και η δημιουργία αγοράς ενέργειας εξισορρόπησης (Balancing Energy Market), με προσφορές για αύξηση ή μείωση της εγχεόμενης ή απορροφούμενης ενέργειας, από τους Συμμετέχοντες στον Διαχειριστή του Συστήματος, ο οποίος ορίζεται ως αρμόδιος για τη διαχείριση των εν λόγω αγορών και για την εξισορρόπηση του Συστήματος σε πραγματικό χρόνο. Στον νέο σχεδιασμό, η αγορά εξισορρόπησης βασίζεται στην αρχή του κεντρικού προγραμματισμού και κατανομής, σύμφωνα με την οποία ο προγραμματισμός διενεργείται και οι εντολές κατανομής εκδίδονται ανά μονάδα (unit based central dispatching model). Στο πλαίσιο αυτό, διενεργείται διακριτά η Διαδικασία Ενοποιημένου Προγραμματισμού (ΔΕΠ, Integrated Scheduling Process - ISP), η οποία συνιστά συνβελτιστοποίηση ενέργειας εξισορρόπησης (balancing energy) και ισχύος εξισορρόπησης (balancing capacity).

Η διαδικασία έχει ως στόχο α) να κατανείμει τις απαραίτητες εφεδρείες (Ισχύς Εξισορρόπησης) στους παρόχους υπηρεσιών εξισορρόπησης, β) να παράξει το πρόγραμμα ένταξης των μονάδων παραγωγής (unit commitment), γ) να λάβει τα απαραίτητα μέτρα για τη διευθέτηση προβλεπόμενων ανισορροπιών του Συστήματος, και δ) να παράξει ενδεικτικά προγράμματα παραγωγής, τα οποία μετέπειτα δύνανται να αναπροσαρμοστούν, σύμφωνα με τους κανόνες που προβλέπονται στον Κανονισμό αγοράς εξισορρόπησης, με τη συμμετοχή των παραγωγών στην ενδοημερήσια αγορά. Αναφορικά με τα προϊόντα εξισορρόπησης ενέργειας και ισχύος, αυτά σε πρώτη φάση θα καθοριστούν στον Κανονισμό αγοράς εξισορρόπησης. Στη δεύτερη φάση υλοποίησης της αγοράς θα αντικατασταθούν από τα τυποποιημένα προϊόντα (standard products) όπως αυτά θα οριστούν από κοινού από όλους τους Διαχειριστές στο πλαίσιο του Κανονισμού (ΕΕ) 2017/2195, σχετικά με τον καθορισμό κατευθυντήριας γραμμής για την εξισορρόπηση ηλεκτρικής ενέργειας. Τα προϊόντα εξισορρόπησης ενέργειας που θα χρησιμοποιεί ο Διαχειριστής του Συστήματος για να προμηθεύεται την απαραίτητη ανοδική ή/και καθοδική ενέργεια εξισορρόπησης και να εξισορροπεί εγχύσεις και απορροφήσεις σε πραγματικό χρόνο θα είναι τουλάχιστον δύο και θα συμπεριλαμβάνουν ένα προϊόν Εφεδρείας Αποκατάστασης Συχνότητας με χειροκίνητη ενεργοποίηση (manual Frequency Restoration Reserve – mFRR) και ένα προϊόν Εφεδρείας Αποκατάστασης Συχνότητας με αυτόματη ενεργοποίηση (automatic Frequency Restoration Reserve – aFRR). Η τιμολόγηση της ενέργειας εξισορρόπησης Εφεδρείας Αποκατάστασης Συχνότητας με χειροκίνητη ενεργοποίηση βασίζεται στην αρχή της οριακής τιμολόγησης (marginal pricing), ενώ η τιμολόγηση της ενέργειας εξισορρόπησης Εφεδρείας Αποκατάστασης Συχνότητας με αυτόματη ενεργοποίηση δύναται να βασίζεται στην αρχή της οριακής τιμολόγησης ή στην τιμολόγηση βάσει προσφοράς. Τέλος, προβλέπεται εκκαθάριση των αποκλίσεων η οποία θα πρέπει να παρέχει κατάλληλα οικονομικά σήματα ανάλογα με την κατάσταση ισορροπίας του συστήματος, δίνοντας κίνητρο στους Συμμετέχοντες για την εξισορρόπησης του συστήματος, προάγοντας τον ανταγωνισμό και διασφαλίζοντας την ουδετερότητα του Διαχειριστή του Συστήματος.

4.ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Είναι γεγονός ότι η Ελλάδα εκκίνησε αργοπορημένα τη διαδικασία σύζευξης των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας συγκριτικά με τις υπόλοιπες Ευρωπαϊκές χώρες, αλλά οι βάσεις έχουν τεθεί για την επίτευξη του στόχου. Η δημιουργία μίας κοινής Ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας επιφέρει αυξημένα οφέλη από τον διασυνοριακό ανταγωνισμό, οδηγεί σε δίκαιες και ανταγωνιστικές τιμές χονδρεμπορικής αγοράς, ενισχύει την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού της Ευρώπης και συμβάλει στον διεθνή στόχο μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και στην απανθρακοποίηση της Ευρωπαϊκής οικονομίας, οφέλη τα οποία καρπώνονται όχι μόνο οι συμμετέχοντες της αγοράς, αλλά και όλοι οι Ευρωπαίοι πολίτες.

--------------------

*Ο Ηρακλής Σκοτεινός είναι Διευθυντής Διαχείρισης Αγοράς του ΑΔΜΗΕ

(Το άρθρο έχει δημοσιευθεί στο περιοδικό του ΑΔΜΗΕ "Ενεργών", τεύχος 6)