Θοδωρής Παναγούλης: Ψηλά ο πήχης, αλλά ψηλότερα τα εμπόδια για τις αποκρατικοποιήσεις

«Φυγή προς τα μπρος» φαίνεται ότι θα επιχειρήσει το οικονομικό επιτελείο όσον αφορά το εύρος και το χρονοδιάγραμμα του προγράμματος αποκρατικοποιήσεων και αξιοποίησης της ακίνητης περιουσίας.

Οι αρχικές εξαγγελίες του κ. Παπακωνσταντίνου πέτυχαν το... ακατόρθωτο. Από τη μία επέτειναν την ενδοκυβερνητική χασμωδία με τους αρμόδιους υπουργούς να κρατούν αποστάσεις και δημιούργησαν ισχυρή αναταραχή στις υπό μετοχοποίηση ΔΕΚΟ στις οποίες ξεκινούν ήδη απεργιακές κινητοποιήσεις. Από την άλλη, δεν έκαναν τις αγορές να «συγκινηθούν» ούτε την τρόικα να αμβλύνει τις πιέσεις με αποτέλεσμα να σημειωθεί νέα βουτιά της χρηματιστηριακής αγοράς και ακόμη μεγαλύτερη διεύρυνση των spreads στα ελληνικά κρατικά ομόλογα.

Με το πρώτο κλιμάκιο των δανειστών να καταφθάνει στην Αθήνα την Τρίτη, η κυβέρνηση έχει θέσει ως στόχο, μέχρι την ολοκλήρωση του ελέγχου να έχει διαμορφώσει ένα σαφές πρόγραμμα αποκρατικοποιήσεων, με απτά παραδείγματα και αποφάσεις για το μέλλον των ΔΕΚΟ, με συγκεκριμένες προτάσεις αξιοποίησης ακινήτων και με αναθέσεις συγκεκριμένων projects σε συμβούλους αποκρατικοποίησης. Σύμφωνα μάλιστα με πληροφορίες, επιδίωξη και απόφαση του κ. Παπακωνσταντίνου είναι, το πρόγραμμα που θα ανακοινωθεί, να είναι ακόμα τολμηρότερο από το αρχικά εξαγγελθέν, με αιχμή του δόρατος τους τομείς της ενέργειας και των τυχερών παιχνιδιών, απόπου αναμένονται έσοδα ακόμα και μέσα στο 2011.

Το πρόγραμμα των 50 δις. ευρώ, για να αποκτήσει νομική ισχύ, θα ενταχθεί στο πολυνομοσχέδιο που θα έρθει στη Βουλή έως τις 15 Μαΐου με τα μέτρα του μεσοπρόθεσμου σχεδίου 2012 – 2015. Το πολυνομοσχέδιο ετοιμάζεται πυρετωδώς από το επιτελείο του υπουργού Οικονομικών.

Παρά τις προθέσεις, ωστόσο, του κ. Παπακωνσταντίνου, τα εμπόδια που έχει να ξεπεράσει είναι πολλά. Όχι μόνον τεχνικά και νομικά, καθώς κάθε μία περίπτωση είναι ξεχωριστή και έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες, αλλά και πολιτικά, υπό την έννοια ότι απαιτούν λεπτούς χειρισμούς και αποφάσεις τις οποίες δύσκολα θα λάβει το οικονομικό επιτελείο χωρίς την «ασπίδα» του ίδιου του πρωθυπουργού.

Πολλά προαπαιτούμενα στον ενεργειακό τομέα

Σχεδιασμό επί χάρτου, χωρίς να έχουν ληφθεί υπόψη τα επι μέρους ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περίπτωσης, έχει κάνει το οικονομικό επιτελείο, σε ότι αφορά την αποκρατικοποίηση επιχειρήσεων του ενεργειακού κλάδου. Τα πρακτικά προβλήματα που ανακύπτουν προκειμένου οι αρχικές προθέσεις να πάρουν σάρκα και οστά είναι ουκ ολίγα και ο διαθέσιμος χρόνος για το ξεπέρασμά τους είναι πλέον βραχύς. Όσον αφορά τις επιχειρήσεις του ενεργειακού τομέα, τα βασικά αγκάθια που εντοπίζονται, είναι τα εξής:

ΔΕΗ

Όσον αφορά την πλέον εμβληματική περίπτωση μετοχοποίησης, τη ΔΕΗ, το πρώτο και βασικό πρόβλημα είναι βεβαίως το πώς θα διασκεδαστούν οι αντιδράσεις των εργαζομένων, δεδομένου ότι η ΓΕΝΟΠ έχει ήδη λάβει απόφαση, όχι γενικά για κινητοποιήσεις, αλλά για επαναλαμβανόμενες 48ωρες απεργίες (από αυτές που ξέρει να κάνει η ΓΕΝΟΠ όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά οι συνδικαλιστές) πολλές ημέρες πριν πάει στη Βουλή το σχετικό νομοσχέδιο.

Πέραν τούτων, η ΓΕΝΟΠ, ετοιμάζεται να προχωρήσει στην κατάθεση ομαδικών αγωγών κατά του Δημοσίου, από εργαζόμενους και συνταξιούχους, ζητώντας τα ενσωματωμένα ασφαλιστικά κεφάλαια και κατ' επέκταση τον... έλεγχο της ΔΕΗ. «Οι εργαζόμενοι έχουν ενσωματωμένα στα πάγια της επιχείρησης πάνω από 12 δισ. ευρώ από τα ασφαλιστικά τους δικαιώματα και θα επιδιώξουν με κάθε μέσο να ξεκαθαριστούν οι λογαριασμοί», λέει στον «ΚτΕ» ο πρόεδρος του συνδικάτου Νίκος Φωτόπουλος.

Από που όμως προκύπτει το ποσόν αυτό που είναι πολλαπλάσιο από τη σημερινή κεφαλαιοποίηση της επιχείρησης; Από τη δεκαετία του 1960, η ΔΕΗ είχε αναλάβει και την ασφάλιση του προσωπικού της (δηλαδή ο εργοδότης ήταν ταυτόχρονα και ο ασφαλιστικός τους φορέας), αλλά χρησιμοποίησε πολλές από τις εισφορές για την ανάπτυξη της επιχείρησης, (π.χ. κατασκευή μονάδων, υποδομών κλπ). Από το 2001, στην πρώτη μετοχοποίηση της ΔΕΗ, έχουν καταγραφεί στα δελτία ενημέρωσης των επενδυτών οι αξιώσεις που έχουν οι εργαζόμενοι από ενσωματωμένα στα πάγια ασφαλιστικά δικαιώματα. Η τελευταία επικαιροποίηση της αναλογιστικής μελέτης για την αξία αυτών των δικαιωμάτων, που έγινε το 2007, τα «ανέβασε» στα 11,9 δισ. ευρώ.

Για να προχωρήσει επιτυχώς το σχέδιο πώλησης του 17% της ΔΕΗ υπάρχουν και άλλα προαπαιτούμενα, μεταξύ των οποίων ο ρεαλιστικός υπολογισμός των νέων δεδομένων που δημιουργεί το κόστος αγοράς δικαιωμάτων ρύπων από το 2013 και μετά, το πέρασμα των παγίων και η διαχείριση των δικτύων από τις θυγατρικές της ΔΕΗ και βέβαια η προωθούμενη παραχώρηση του 40% της λιγνιτικής ενέργειας που παράγει σήμερα η ΔΕΗ. Η παραχώρηση είναι υποχρέωση της χώρας μας (έχει υπάρξει σχετική απόφαση της Κομισιόν η οποία απλώς έχει παγώσει εν αναμονή τελικής ισοδύναμης πρότασης εκ μέρους του ΥΠΕΚΑ) επειδή το δημόσιο κατέχει πάνω από το 50% της επιχείρησης. Βεβαίως με την επί θύραις αποκρατικοποίηση, η συμμετοχή του δημοσίου θα πέσει στο 34%, και έχουν εγερθεί προβληματισμοί για το κατά πόσο είναι σκόπιμο να γίνουν και τα δύο: Και αποκρατικοποίηση του 17% και παραχώρηση του 40% των λιγνιτών. Και τούτο, μεταξύ άλλων, διότι με αυτόν τον τρόπο θα απαξιωθεί η ΔΕΗ και θα απομειωθεί το τίμημα που μπορεί να περιμένει κανείς από την πώλησή της. Την αντίφαση αυτή μάλιστα επεσήμανε στο υπουργικό συμβούλιο η Τίνα Μπιρμπίλη και η απάντηση Παπανδρέου ήταν «να το δούμε πριν προχωρήσουμε».

Το χρηματιστήριο

Πρόβλημα που δεν αφορά μόνον τη ΔΕΗ αλλά το σύνολο του προγράμματος αποκρατικοποιήσεων είναι βέβαια τα χαμηλά επίπεδα στα οποία βρίσκεται το χρηματιστήριο. Αν «έβγαινε» σήμερα προς πώληση το 17% των μετοχών της ΔΕΗ, με βάση το ταμπλό του Χρηματιστηρίου Αθηνών, το τίμημα θα ήταν στα επίπεδα των 433 εκ. ευρώ (με τιμή μετοχής τα 11 ευρώ), ενώ δύσκολα σύμφωνα με τους αναλυτές θα εξασφάλιζε premium πάνω από 15%. Δηλαδή συνολικά το όφελος για το Δημόσιο, θα ήταν της τάξης των 500 εκ. ευρώ, ποσό ιδιαίτερα χαμηλό, που δεν αλλάζει την εικόνα του δημόσιου χρέους. Κι όλα αυτά, όταν πέρυσι το ελληνικό Δημόσιο ως βασικός μέτοχος της ΔΕΗ εισέπραξε 118 εκ. ευρώ από μερίσματα, και φέτος υπολογίζεται να βάλει στα ταμεία, άλλα 93 εκ. ευρώ.

ΔΕΠΑ

Όσον αφορά τη ΔΕΠΑ, η κυβέρνηση βιάζεται να πουλήσει το 31% των μετοχών της επιχείρησης από το 65% που διαθέτει συνολικά, και έχει εντάξει την ιδιωτικοποίηση αυτή στο 2011. Ευνοϊκή εξέλιξη αποτελεί το γεγονός ότι τα αποτελέσματα της επιχείρησης για το 2010 είναι εξαιρετικά, καθώς τα καθαρά κέρδη αυξήθηκαν κατά 50% περίπου φτάνοντας τα 90,8 εκατ. ευρώ.

Έχει ανατεθεί μελέτη, η οποία αναμένεται τις επόμενες εβδομάδες, για το εάν είναι βέλτιστο να αποσχιστεί ο ΔΕΣΦΑ (ο οποίος κατέχει και λειτουργεί τα δίκτυα) και να πουληθούν με ξεχωριστές διαδικασίες οι δύο εταιρείες ή να προχωρήσει η μετοχοποίηση «πακέτο». Επιπλέον, τα θέματα που πρέπει να επιλυθούν πριν από κάθε διαδικασία πώλησης είναι τα εξής:

Πρώτον, το δικαίωμα προαίρεσης (option) που έχει η ΔΕΗ για το 30% των μετοχών της ΔΕΠΑ. Η ΔΕΗ έχει αποφασίσει να διεκδικήσει το ποσοστό αυτό από το Δημόσιο (προβλεπόταν βάσει ειδικής ρύθμισης που χαρακτήριζε τη ΔΕΗ προνομιακό πελάτη της ΔΕΠΑ) και μάλιστα το εγγράφει στο ενεργητικό της. Ωστόσο, εδώ και μία 6ετία, έχει διαμορφωθεί δεδικασμένο στην Ε.Ε., που απαγορεύει σε ηλεκτρικές εταιρίες με υπερδεσπόζουσα θέση σε τοπικές αγορές να αποκτούν κρίσιμα ποσοστά σε εταιρίες φυσικού αερίου. Η ΔΕΗ εν τέλει διεκδικεί αποζημίωση έναντι του δικαιώματος αυτού από το Δημόσιο. Ωστόσο, πρέπει πρώτα να αποτιμηθεί η αξία του. Το τελευταίο διάστημα επικρατεί η σκέψη να αποτιμηθεί η αξία του δικαιώματος προαίρεσης και στη συνέχεια η ΔΕΗ να αποκτήσει μετοχές της ΔΕΠΑ, αξίας αντίστοιχης με το δικαίωμά της.

Δεύτερον, η διασφάλιση συμβάσεων με μεγάλους καταναλωτές, κυρίως ηλεκτροπαραγωγούς. Μέχρι στιγμής κανείς από τους μεγάλους καταναλωτές, με πρώτη τη ΔΕΗ, δεν δέχεται την υπογραφή συμβάσεων πέραν της 3ετίας - 4ετίας με τη ΔΕΠΑ. Η ΔΕΠΑ επιμένει για υπογραφή συμβάσεων πολύ μεγαλύτερου χρόνου. Η διαφορά με τη ΔΕΗ, βρίσκεται σε εκκρεμότητα εδώ και 3 χρόνια και είναι καθοριστική, καθώς είναι ο μακράν μεγαλύτερος πελάτης της ΔΕΠΑ και η αξία της τελευταίας, ως εμπορικής εταιρείας, καθορίζεται εν πολλοίς από τα συμβόλαια που έχει εξασφαλίσει.

Σημαντική αξία θα έδινε στην εταιρία η προώθηση των μεγάλων σχεδίων διασυνοριακών διασυνδέσεων, όπως του ελληνοϊταλικού και του ελληνοβουλγαρικού αγωγού, στους οποίους η ΔΕΠΑ συμμετέχει από κοινού με την ιταλική Edison. Οι συγκεκριμένοι αγωγοί είναι ανεξάρτητα συστήματα φυσικού αερίου, δηλαδή εκτός δικαιοδοσίας ΔΕΣΦΑ, ο οποίος ελέγχει και διαχειρίζεται το Εθνικό Σύστημα Φ.Α., και όταν λειτουργήσουν θα προφέρουν σημαντικά στην αύξηση της αξίας της εμπορικής ΔΕΠΑ.

ΛΑΡΚΟ

Όσον αφορά στη ΛΑΡΚΟ, η σημερινή συγκυρία κρίνεται ικανοποιητική καθώς οι τιμές του νικελίου έχουν ανακάμψει. Ωστόσο, για την προώθηση της ιδιωτικοποίησης, την οποία επιδιώκουν όλοι οι μέτοχοι, δηλαδή το Δημόσιο, η ΔΕΗ και η Εθνική Τράπεζα, θα πρέπει να λυθούν δύο βασικά θέματα: Πρώτον, η εξασφάλιση ανταγωνιστικής τιμής ηλεκτρικού ρεύματος δεδομένου ότι η επιχείρηση είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος καταναλωτής ηλεκτρικού στην Ελλάδα και η ανταγωνιστικότητά της είναι άμεσα συνδεδεμένη με την τιμή που ηλεκτροδοτείται.

Δεύτερον, το πρόβλημα απόρριψης της μεταλλουργικής σκουριάς που είναι ανοικτό επί δεκαετίες και επιλύεται προσωρινά με παρατάσεις αδειών για απόρριψη της σκουριάς στον Ευβοϊκό. Η μόνιμη λύση, η δημιουργία δηλαδή χερσαίου χώρου απόθεσης σκοντάφτει σε προσφυγές τοπικών φορέων στο ΣτΕ.

Τα δύο εκκρεμή θέματα είχαν ανακύψει και όταν η προηγούμενη κυβέρνηση είχε ξεκινήσει διαδικασία ιδιωτικοποίησης της ΛΑΡΚΟ. Πρέπει πάντως να σημειωθεί ότι ενδιαφέρον για την απόκτηση της ΛΑΡΚΟ έχει εκφράσει δημόσια ο Όμιλος Μυτιληναίου στου οποίου τον έλεγχο βρίσκεται η άλλη ενεργοβόρα επιχείρηση, η Αλουμίνιον της Ελλάδος.

(Ο Κόσμος του Επενδυτή, 29/04/2011)