Στον προθάλαμο του πρώτου σταδίου για ανάπτυξη πυρηνικού προγράμματος η Ελλάδα - Η κίνηση Μητσοτάκη και η είσοδος στην ομάδα των 13 ευρωπαϊκών χωρών του «nuclear alliance»

Την τοποθέτηση της Ελλάδας στον προθάλαμο του πρώτου σταδίου για την ανάπτυξη ενός πυρηνικού προγράμματος σηματοδοτεί η εξαγγελία Μητσοτάκη για την ένταξη στο κλάμπ των 13 ευρωπαϊκών χωρών του «nuclear alliance», το οποίο ενισχύεται συνεχώς.

Ένα χρόνο μετά την πρώτη επίσημη επισήμανση του Πρωθυπουργού από το συνέδριο του Economist (Ιούλιος 2024) ότι η «πυρηνική ενέργεια είναι μονόδρομος για να πετύχουμε το net zero σενάριο», η χθεσινή του αναφορά από το «Energy Transition Summit» για «ένταξη της Ελλάδας στην πυρηνική συμμαχία» και οι πληροφορίες για τα επόμενα βήματα δείχνουν ότι έχει προηγηθεί ένας σχετικός σχεδιασμός.

Σε αυτόν έχει ασφαλώς συμβάλλει ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Νίκος Τσάφος, που με την προηγούμενή του ιδιότητα ως σύμβουλος του Πρωθυπουργού επί των ενεργειακών, είχε κάνει σειρά τοποθετήσεων για την ανάγκη να συμμετάσχει πιο ενεργά η Ελλάδα στις εξελίξεις.

Σύμφωνα με πληροφορίες το πρώτο από εδώ και πέρα βήμα θα αφορά την ένταξη στην ευρωπαϊκή ομάδα των 13 χωρών που ζητούν έναν ισχυρότερο ρόλο των πυρηνικών στην ευρωπαική στρατηγική («nuclear alliance members») και η οποία έχει ενισχυθεί έτι περαιτέρω μετά το μπλάκ άουτ στην Ιβηρική. 

Στο άτυπο αυτό ευρωπαϊκό γκρουπ, που μέχρι σήμερα αποτελεί μια διακριτή ομάδα από εκείνη των υποστηρικτών των ΑΠΕ, συμμετέχουν η Βουλγαρία, το Βέλγιο, η Γαλλία, η Κροατία, η Τσεχία, η Ουγγαρία, η Ολλανδία, η Ρουμανία, Σλοβενία, η Σλοβακία, η Σουηδία και η Φιλανδία, και εσχάτως η Ιταλία.

Στη λίστα που μεγαλώνει συνεχώς, αναμένεται να προστεθεί η Γερμανία, ενώ Πολωνία και Εσθονία, έχουν προς το παρόν ρόλο παρατηρητή. Στο γκρούπ αυτό, το μοναδικό φόρουμ επί ευρωπαικού εδάφους όπου συζητώνται οι εξελίξεις γύρω από τη τεχνολογία και η υπόθεση με τους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες (CMRs), θα μπει οσονούπω και η Ελλάδα.

Στο ερώτημα τι ακριβώς σηματοδοτεί η κίνηση, οι συνομιλητές μας εξηγούν ότι σημαίνει την ένταξη της χώρας στο «prephase» της κατάρτισης ενός πυρηνικού προγράμματος, με βάση το «εγχειρίδιο» της Διεθνούς Οργάνωσης Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ).

Τα 3 στάδια για μια πυρηνική μονάδα

Τα παραπάνω δεν σημαίνουν ότι η κυβέρνηση θα ανακοινώσει άμεσα την έναρξη κάποιου πλάνου ανάπτυξης πυρηνικών μονάδων. Ο σκεπτικισμός παραμένει και η εξάλειψή του θα εξαρτηθεί από το αν οι πρώτοι αρθρωτοί αντιδραστήρες (SMR’s) που δρομολογούνται διεθνώς, όπως στη Ρουμανία, κατασκευαστούν εντός του τεθέντος προυπολογισμού και των χρονοδιαγραμμάτων. Αλλωστε, η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι από την αρχική εξέταση της επιλογής για την ανάπτυξη πυρηνικής ενέργειας σε μια χώρα έως την έναρξη λειτουργίας του πρώτου της σταθμού, μεσολαβούν περίπου 10-15 χρόνια.

«Δεν λέω ότι θα κάνουμε κάτι άμεσα, αλλά τουλάχιστον θέλω να είμαστε μέρος της συζήτησης και να κατανοούμε προς τα πού κατευθύνονται αυτές οι τεχνολογίες», διευκρίνισε ο Πρωθυπουργός από το βήμα του συνεδρίου της Καθημερινής και των FT, αναγνωρίζοντας ότι αυτό μπορεί να σοκάρει κάποιους, δεδομένου ότι η Ελλάδα είναι μια χώρα χωρίς υπόβαθρο ή εμπειρία στην πυρηνική ενέργεια.

«Αλλά όταν εξετάζω τις εξελίξεις στον τομέα της ενέργειας, δεν βλέπω πώς ο κόσμος μπορεί να φτάσει στο ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα χωρίς την πυρηνική ενέργεια. Και βλέπω πολύ ενδιαφέρουσες εξελίξεις στην πυρηνική τεχνολογία, ειδικά όσον αφορά τους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες (SMRs). Δεν θέλω να μείνουμε εκτός αυτής της συζήτησης», είπε χαρακτηριστικά.

Στο θέμα είχε αναφερθεί κατά τη πρόσφατη επίσκεψη του στη χώρα μας και ο γενικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA), Ραφαέλ Γκρόσι, ο οποίος είχε συναντηθεί με τον Πρωθυπουργό και σε συνέντευξή του είχε δηλώσει ότι ο «Κυριάκος Μητσοτάκης, με τον οποίο είχα συνάντηση, το μελετά».

Σύμφωνα με τον ΙAEA η ανάπτυξη της υποδομής που είναι απαραίτητη για την υποστήριξη ενός προγράμματος πυρηνικής ενέργειας περνά μέσα από 3 στάδια.

Στο πρώτο στάδιο βρίσκεται η Προκαταρκτική Μελέτη Σκοπιμότητας για μια μονάδα ηλεκτρισμού με καύσιμο τη πυρηνική ενέργεια. Στο τέλος αυτού του σταδίου η χώρα ανακοινώνει την απόφαση να αποκτήσει πρόγραμμα ανάπτυξης πυρηνικής ενέργειας (1ο ορόσημο).

Στο δεύτερο στάδιο περιλαμβάνονται οι προπαρασκευαστικές εργασίες για την μονάδα (επιλογή τοποθεσίας, τύπος μονάδας, του πλαισίου που άπτεται της ασφάλειας, κλπ) και ο διαγωνισμός για την κατασκευή του πυρηνικού σταθμού μετά τη λήψη της σχετικής απόφασης. Στο τέλος του σταδίου αυτού, η χώρα ανακοινώνει ότι είναι έτοιμη να δεχτεί προσφορές για την κατασκευή του πρώτου πυρηνικού της σταθμού (2ο ορόσημο). Και η 3η φάση αφορά τις δραστηριότητες για την υλοποίηση του σταθμού. Στο τέλος αυτής της φάσης, η μονάδα είναι έτοιμη να «μπει στη πρίζα» (3ο ορόσημο).

Στη πράξη, η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα προ των πυλών του 1ου από τα παραπάνω στάδια, γεγονός που αποτελεί προφανώς μια νέα σημαντική εξέλιξη και μάλιστα σε μια συγκυρία όπου η συζήτηση έχει ανοίξει για τα καλά στην Ευρώπη.

Το ευρωπαϊκό μπλοκ και τα πυρηνοκίνητα πλοία

Τον τόνο εδώ δίνει το comeback της Γερμανίας, που φαίνεται να συμπλέει και επίσημα πλέον με τη Γαλλία, η στροφή της Δανίας και του Βελγίου, χώρες που μέχρι πρότινος συγκαταλεγόταν στους πολέμιους των πυρηνικών, και η γενικότερη ενίσχυση του συγκεκριμένου μπλοκ, με τη κουβέντα να γίνεται σε πολλαπλά επίπεδα, όπως γύρω από τη ναυτιλία, όπου η Ελλάδα κατέχει προνομιακή θέση.

«Αν θέλουμε πραγματικά να σκεφτούμε στρατηγικά ως ναυτιλιακό έθνος, δεν μπορούμε να απέχουμε από αυτή τη συζήτηση. Και, φυσικά, αυτή είναι μια συζήτηση που είμαι πολύ ανοιχτός να κάνω με τη ναυτιλιακή κοινότητα, ώστε να διασφαλίσουμε ότι θα δημιουργήσουμε μια κοινή ομάδα εργασίας που θα εξετάσει αυτή την τεχνολογία τουλάχιστον ως μια πιθανή επιλογή», ανέφερε ο Πρωθυπουργός. Ένα θέμα που ο Γενικός Διευθυντής της ΙΑΕΑ είχε συζητήσει τόσο με τον ίδιο, όσο και με τον Πρόεδρο της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών.

Διεθνώς η τάση είναι προς τα πυρηνοκίνητα πλοία, καθώς τα παραδοσιακά καύσιμα μολύνουν και κοστίζουν, με τους φορείς της ναυτιλίας να έχουν ξεκινήσει μια προσπάθεια όσο το δυνατόν μεγαλύτερου περιορισμού των εκπομπών CO2 στον τομέα αυτό.

Στο πλαίσιο αυτό έχουν ήδη γίνει επαφές μεταξύ ΙΑΕΑ και της Ένωσης Εφοπλιστών, μέσω και της πρωτοβουλίας ATLAS (Atomic Technologies Licenced for Applications at Sea), η οποία φιλοδοξεί να φέρει στο τραπέζι όλη την αλυσίδα του κλάδου. Από τους εφοπλιστές, τους μηχανικούς και τους ναυπηγούς, μέχρι τις λιμενικές αρχές και τις ασφαλιστικές εταιρείες.