Στα χαμηλότερα επίπεδα από τον Αύγουστο του 2011 η αποθήκευση φυσικού αερίου στην Ευρώπη - Το δύσκολο στοίχημα για τον χειμώνα

Αντιμέτωπη με μία νέα ενεργειακή πρόκληση εισέρχεται στον χειμώνα η Ευρώπη, καθώς τα μειωμένα αποθέματα φυσικού αερίου, η σύσφιξη των παγκόσμιων αγορών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και οι αυξανόμενοι γεωπολιτικοί κίνδυνοι δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα.

Οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκονται στα χαμηλότερα εποχικά επίπεδα των τελευταίων περίπου 15 ετών. Σύμφωνα με στοιχεία της Gas Infrastructure Europe, οι αποθήκες φυσικού αερίου της ΕΕ ήταν γεμάτες μόλις κατά περίπου 58% στις 7 Αυγούστου, το χαμηλότερο επίπεδο για αυτή την περίοδο του έτους από το 2011. Τα αποθέματα είναι περίπου 12 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα από το αντίστοιχο περσινό επίπεδο, όταν η πληρότητα των αποθηκών πλησίαζε το 70%.

Το έλλειμμα αυτό αφήνει την Ευρώπη σε αγώνα δρόμου για την αναπλήρωση των αποθεμάτων πριν από την κορύφωση της χειμερινής ζήτησης. Η ΕΕ έχει παραδοσιακά ως στόχο να εισέρχεται στον Δεκέμβριο με τις αποθήκες της γεμάτες περίπου κατά 80%, όμως οι σημερινές τάσεις δείχνουν ότι ο στόχος αυτός γίνεται ολοένα και πιο δύσκολο να επιτευχθεί.

Μέρες του 2022;

Η άμεση ανησυχία δεν είναι μια επανάληψη της πρωτοφανούς κρίσης που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, όταν οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου ξεπέρασαν τα 300 ευρώ ανά μεγαβατώρα (MWh), μετά τη δραστική μείωση των ρωσικών προμηθειών μέσω αγωγών. Η Ευρώπη έκτοτε έχει μειώσει την κατανάλωση φυσικού αερίου, έχει επεκτείνει σημαντικά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και έχει επενδύσει σε υποδομές εισαγωγής LNG.

Ωστόσο, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η σημερινή ευπάθεια είναι διαφορετική: η Ευρώπη διαθέτει περισσότερες επιλογές προμήθειας, αλλά πολύ μικρότερο περιθώριο ασφαλείας.

Ο κίνδυνος πλέον δεν αφορά τόσο μια πλήρη απώλεια εφοδιασμού όσο ακραίες διακυμάνσεις των τιμών. Ένας ψυχρός χειμώνας, παρατεταμένες γεωπολιτικές αναταράξεις ή ισχυρότερη από την αναμενόμενη ζήτηση στην Ασία θα μπορούσαν να αποκαλύψουν γρήγορα την αδυναμία του ενεργειακού αποθέματος ασφαλείας της Ευρώπης.

Ο ανταγωνισμός για το LNG εντείνεται

Ο βασικός παράγοντας πίσω από το πρόβλημα των ευρωπαϊκών αποθεμάτων είναι η σύσφιξη της παγκόσμιας αγοράς LNG μετά τις διαταραχές που συνδέονται με την κρίση στη Μέση Ανατολή και την αβεβαιότητα γύρω από τις ροές υγροποιημένου φυσικού αερίου μέσω του Περσικού Κόλπου.

Το Κατάρ, ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς LNG παγκοσμίως, αποτελεί παραδοσιακά κρίσιμο προμηθευτή για αγοραστές στην Ασία και την Ευρώπη. Οποιαδήποτε παρατεταμένη διακοπή στις εξαγωγές του Κατάρ έχει αναγκάσει τους διεθνείς αγοραστές να αναζητήσουν εναλλακτικά φορτία, οδηγώντας την Ευρώπη και την Ασία σε άμεσο ανταγωνισμό.

Το αποτέλεσμα ήταν μια απότομη αύξηση των τιμών φυσικού αερίου. Ο ολλανδικός δείκτης TTF, ο βασικός δείκτης αναφοράς της Ευρώπης, σχεδόν διπλασιάστηκε από περίπου 31 ευρώ/MWh πριν από την κλιμάκωση της κρίσης, φτάνοντας σχεδόν τα 60 ευρώ/MWh στα τέλη Ιουλίου. Οι τιμές υποχώρησαν προσωρινά προς τα 53 ευρώ/MWh λόγω ελπίδων για διπλωματική πρόοδο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, αλλά στη συνέχεια κινήθηκαν ξανά ανοδικά, διαμορφούμενες περίπου στα 54,50 ευρώ/MWh. 

Η δομή της αγοράς

Η έλλειψη LNG έχει επίσης αλλάξει τη δομή της αγοράς φυσικού αερίου. Οι τιμές για άμεση παράδοση είναι πλέον υψηλότερες από εκείνες των μελλοντικών συμβολαίων — μια κατάσταση γνωστή ως «backwardation» (αντιστροφή της καμπύλης τιμών). Υπό κανονικές συνθήκες, το φθηνότερο καλοκαιρινό αέριο ενθαρρύνει τις εταιρείες να γεμίζουν τις αποθήκες πριν από τον χειμώνα. Όμως, με τις σημερινές υψηλές τιμές, δεν υπάρχει σημαντικό οικονομικό κίνητρο για αποθήκευση.

«Με βάση τις τρέχουσες τιμές της αγοράς, δεν υπάρχει απολύτως κανένα οικονομικό κίνητρο για την πλήρωση των αποθηκών», δήλωσε ο Jacob Mandel, επικεφαλής έρευνας στην Aurora Energy Research.

Αυξάνονται οι κίνδυνοι για τις χειμερινές τιμές

Οι αναλυτές ενέργειας προειδοποιούν ότι η Ευρώπη μπορεί να αντιμετωπίσει έναν δύσκολο χειμώνα εάν συνεχιστούν οι διαταραχές στις προμήθειες LNG.

Η Energy Aspects εκτιμά ότι οι τιμές φυσικού αερίου μπορεί να κυμανθούν μεταξύ 60 και 80 ευρώ/MWh αυτόν τον χειμώνα, εφόσον οι θαλάσσιες μεταφορές και οι εξαγωγές LNG ομαλοποιηθούν σταδιακά. Ωστόσο, εάν η διαταραχή στις εξαγωγές του Κατάρ συνεχιστεί και η Ευρώπη αντιμετωπίσει έναν ψυχρότερο από το κανονικό χειμώνα, η μέση τιμή spot από τον Νοέμβριο έως τον Μάρτιο θα μπορούσε να φτάσει τα 110 ευρώ/MWh.

Σε πιο ακραία σενάρια, τα ευρωπαϊκά αποθέματα θα μπορούσαν να υποχωρήσουν περίπου στο 10% έως το τέλος Μαρτίου. Οι προσπάθειες αναπλήρωσης των αποθεμάτων στη συνέχεια θα μπορούσαν να οδηγήσουν τις τιμές ακόμη υψηλότερα, με ορισμένες εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για επίπεδα έως και 210 ευρώ/MWh σε ακραίες συνθήκες.

Προειδοποιήσεις έχουν εκδώσει και μεγάλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Η αναλύτρια της Goldman Sachs Samantha Dart εκτιμά ότι οι τιμές TTF θα παραμείνουν κοντά στα 65 ευρώ/MWh για το υπόλοιπο του καλοκαιριού, υπό την προϋπόθεση ότι οι εξαγωγές LNG από τον Περσικό Κόλπο θα χρειαστούν περισσότερο χρόνο για να αποκατασταθούν.

Η τράπεζα έχει προειδοποιήσει ότι εάν η εξομάλυνση των προμηθειών LNG καθυστερήσει έως το 2027, οι ευρωπαϊκές τιμές ίσως χρειαστεί να ξεπεράσουν τα 100 ευρώ/MWh προκειμένου να περιοριστεί η ασιατική ζήτηση και να προσελκυστούν επιπλέον φορτία.

Ένας αγώνας δρόμου πριν από τον χειμώνα

Η Ευρώπη αντιμετωπίζει τρεις ταυτόχρονες πιέσεις: ιστορικά χαμηλά αποθέματα, επιστροφή της ασιατικής ζήτησης για LNG και περιορισμένη αύξηση της παγκόσμιας παραγωγής.

Η Wood Mackenzie εκτιμά ότι ακόμη και στο καλύτερο δυνατό σενάριο —με το Κατάρ να επιστρέφει σε πλήρη παραγωγική δυναμικότητα έως το τέλος Σεπτεμβρίου, εξαιρουμένων πιθανών ζημιών σε εγκαταστάσεις— οι ευρωπαϊκές αποθήκες θα μπορούσαν να φτάσουν μόλις στο 75% έως την 1η Νοεμβρίου. Ο μέσος όρος πενταετίας για την ίδια ημερομηνία είναι περίπου 90%.

Εάν η διαταραχή γύρω από τα Στενά του Ορμούζ συνεχιστεί για ακόμη δύο μήνες, τα αποθέματα θα μπορούσαν να παραμείνουν κάτω από το 70% πριν από την έναρξη του χειμώνα.

Οι καιρικές συνθήκες

Η κατάσταση επιδεινώνεται από τις καιρικές συνθήκες στην Ευρώπη. Ένα παρατεταμένο θερμό καλοκαίρι έχει αυξήσει τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας για ψύξη, οδηγώντας σε μεγαλύτερη χρήση μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο. Η αυξημένη κατανάλωση καθυστερεί τις ενέσεις αερίου στις υπόγειες αποθήκες ακριβώς τη στιγμή που η Ευρώπη χρειάζεται να αναπληρώσει τα αποθέματά της.

Οι αναλυτές εκτιμούν ότι για την επίτευξη του στόχου του 80% θα απαιτηθούν ρυθμοί πλήρωσης κοντά σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, γεγονός που πιθανόν να απαιτήσει κυβερνητική παρέμβαση.

Ωστόσο, οι πολιτικές επιλογές παραμένουν περιορισμένες. Οι ευρωπαϊκές αρχές συνεχίζουν τα σχέδια σταδιακής κατάργησης των εισαγωγών ρωσικού LNG, με πλήρη εφαρμογή της απαγόρευσης από το 2027, στο πλαίσιο της προσπάθειας περιορισμού της ενεργειακής εξάρτησης από τη Μόσχα.

Ποιος θα πληρώσει το κόστος

Οι συνέπειες μιας πιο περιορισμένης αγοράς φυσικού αερίου αναμένεται να ξεπεράσουν τις τιμές χονδρικής.

Τα νοικοκυριά ενδέχεται να αντιμετωπίσουν υψηλότερους λογαριασμούς θέρμανσης, ενώ ενεργοβόρες βιομηχανίες, όπως η χημική, η μεταλλουργία και η μεταποίηση, μπορεί να βρεθούν ξανά υπό πίεση.

Η Elisa Pasco, ανώτερη αναλύτρια της Energy Aspects, προειδοποίησε ότι οι επιπτώσεις μπορεί να διαρκέσουν πέρα από τον άμεσο χειμώνα.

«Αυτό πιθανότατα θα οδηγήσει σε υψηλότερους λογαριασμούς ενέργειας όχι μόνο αυτόν τον χειμώνα, αλλά και τον επόμενο», δήλωσε.

Η πίεση επεκτείνεται και εκτός Ευρώπης. Οι πλουσιότερες ασιατικές οικονομίες μπορούν ενδεχομένως να απορροφήσουν το υψηλότερο κόστος LNG, όμως οι αναδυόμενες αγορές αντιμετωπίζουν ένα διαφορετικό πρόβλημα: μειωμένη κατανάλωση ενέργειας επειδή οι προμήθειες γίνονται οικονομικά απρόσιτες.

Οι αναλυτές εκτιμούν ότι η παγκόσμια αγορά LNG μπορεί να μην ισορροπήσει πλήρως πριν από το 2028, όταν νέα παραγωγική δυναμικότητα θα προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία.

Η νέα ενεργειακή πραγματικότητα της Ευρώπης

Παρότι η Ευρώπη είναι καλύτερα προετοιμασμένη από ό,τι το 2022, η σημερινή κατάσταση αναδεικνύει τη συνεχιζόμενη ευπάθεια του ενεργειακού της συστήματος. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχουν αυξηθεί σημαντικά, η κατανάλωση φυσικού αερίου έχει μειωθεί και οι υποδομές εισαγωγής LNG έχουν επεκταθεί. Ωστόσο, το φυσικό αέριο παραμένει κρίσιμο για τη θέρμανση, την ηλεκτροπαραγωγή και τη βιομηχανία, ιδιαίτερα σε περιόδους ακραίων καιρικών συνθηκών.

Ο επερχόμενος χειμώνας θα αποτελέσει δοκιμασία για το κατά πόσο η νέα ενεργειακή στρατηγική της Ευρώπης μπορεί να αντέξει ένα ακόμη μεγάλο σοκ στην προσφορά.

Καθώς οι παγκόσμιοι ενεργειακοί ηγέτες προετοιμάζονται για τη σύνοδο Gastech 2026 στην Μπανγκόκ τον Σεπτέμβριο, η ασφάλεια εφοδιασμού αναμένεται να κυριαρχήσει στην ατζέντα. Για την Ευρώπη, η άμεση πρόκληση είναι ξεκάθαρη: να ανακτήσει το ενεργειακό της απόθεμα ασφαλείας πριν από την άφιξη του χειμώνα — διαφορετικά κινδυνεύει να εισέλθει ξανά σε μια περίοδο ακριβής και αβέβαιης ενέργειας.