Σεβασμός στο Περιβάλλον, με Αιολική Ενέργεια

“Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) συνιστούν πηγές ενέργειας φιλικές προς το περιβάλλον και ειδικότερη έκφανση, αλλά και βασική συνιστώσα της αειφόρου ανάπτυξης, [και] η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί βασική προτεραιότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με στόχο την προστασία του περιβάλλοντος και την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού” (Συμβούλιο της Επικρατείας ΕΑ914/2008

10 εικοσιτετράωρα χωρίζουν δύο εμβληματικές Ημέρες, την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος και την Παγκόσμια Ημέρα Αιολικής Ενέργειας. Η σύμπτωση αυτή δεν είναι τυχαία: Το υπ’ αρ. 1 πρόβλημα του πλανήτη είναι η κλιματική αλλαγή που επιταχύνεται από τις ανθρωπογενείς δραστηριότητες και ειδικά τον τρόπο που παράγουμε και καταναλώνουμε ενέργεια.

Η αιολική ενέργεια είναι ένα από τα αποτελεσματικότερα και φθηνότερα εργαλεία που έχουμε για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και την προστασία του περιβάλλοντος. Είναι θετικό που πλέον η συντριπτική πλειοψηφία της κοινωνίας και του πολιτικού δυναμικού φαίνεται ότι το συνειδητοποιούν. Το ίδιο ισχύει και για τη δικαστική εξουσία. Το απόσπασμα της προμετωπίδας του άρθρου ήταν από τα πρώτα (αν όχι το πρώτο) του είδους που διατυπώθηκε πριν από 11 έτη από το Συμβούλιο της Επικρατείας σε μια απόφαση της Επιτροπής Αναστολών. Από τότε το ΣτΕ έχει εξετάσει σε πάρα πολλές αποφάσεις του το ζήτημα και έχει διατυπώσει σημαντικές σκέψεις στην ίδια -και ακόμα πιο προοδευτική- κατεύθυνση.

Η προηγούμενη διαπίστωση για το ρόλο της αιολικής ενέργειας στην περιβαλλοντική προστασία είναι εξαιρετικά κρίσιμη για τον τρόπο που το κράτος πρέπει να εξετάζει και να αξιολογεί τις επιπτώσεις των επενδύσεων αιολικών πάρκων και των Α.Π.Ε. γενικότερα.

Είναι παραπλανητικό το δίλημμα για το ποιες αξίες, η Αιολική Ενέργεια ή η Βιοποικιλότητα, έχουν προτεραιότητα για την Ελλάδα: Όταν υπάρχει ουσιαστική και επιστημονική τεκμηρίωση ότι συγκεκριμένα προστατευτέα αντικείμενα ή στοιχεία της βιοποικιλότητας υψηλής αξίας, σε συγκεκριμένες περιοχές υψηλής προστασίας, θίγονται μη αντιστρεπτά από συγκεκριμένα αιολικά πάρκα ή γενικότερα έργα Α.Π.Ε. συγκεκριμένου σχεδιασμού, τότε αυτά πρέπει να διατηρούνται και να προστατεύονται. Δεν είναι όμως επιστημονικά ορθό να αποκλείονται συλλήβδην οι αιολικές επενδύσεις, από περιοχές που έχουν ενταχθεί σε καθεστώς προστασίας με βάση μελέτες (ή και χωρίς μελέτες) που δεν έχουν εξετάσει καν την περίπτωση της αιολικής ενέργειας αφού συντάχθηκαν σε χρονική στιγμή που η ενεργειακή εναλλακτική των Α.Π.Ε. δεν συζητείτο σοβαρά από το ενεργειακό κατεστημένο.

Ούτε είναι ορθό να αποκλείονται αιολικά έργα χωρίς εξέταση των ουσιαστικών περιβαλλοντικών τους επιπτώσεων.

Η υποχρέωση να μην απορρίπτεται a priori κάποιο έργο χωρίς προηγουμένως να έχουν εκτιμηθεί οι ουσιαστικές επιπτώσεις του προκύπτει από την ίδια την Οδηγία 92/43 (Οδηγία Natura) και ειδικά τις παρ. 3 και 4 του αρ. 6 αυτής. Επομένως το στοιχείο της εκτίμησης των επιπτώσεων ενός συγκεκριμένου έργου είναι βασικό στο πλαίσιο της προστασίας του περιβάλλοντος και της ισόρροπης ανάπτυξης και δεν είναι δυνατό αυτή (η εκτίμηση) να παραλείπεται. Αυτή η υποχρέωση είναι ακόμα μεγαλύτερη στη περίπτωση που το έργο είναι αιολικό πάρκο ακριβώς λόγω του περιβαλλοντικού του χαρακτήρα και της συμβολής του στην αντιμετώπιση του σημαντικότερου περιβαλλοντικού κινδύνου που είναι η κλιματική αλλαγή. Με βάση την αρχή της πρόληψης, ένα αιολικό πάρκο πρέπει να υλοποιείται διότι συμβάλει οπωσδήποτε στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και μπορεί να απορρίπτεται μόνο όταν τεκμηριώνεται επαρκώς η μη αντιστρεπτή αρνητική επίπτωσή του σε ένα στοιχείο βιοποικιλότητας υψηλής σημασίας. Η απλή πιθανολόγηση αυτής της επίπτωσης, ειδικά μάλιστα όταν στηρίζεται σε εφαρμογή γενικών κριτηρίων ή σε επίκληση γενικής βιβλιογραφίας, δεν αποτελεί από μόνη της επαρκή αιτιολογία απόρριψης του αιολικού πάρκου. Ακόμα περισσότερο δεν αποτελεί λόγο να μην εξεταστούν καν οι επιπτώσεις του έργου δια του a priori ορισμού ζωνών αποκλεισμού. Για αυτό δεν πρέπει να ορίζονται ισοπεδωτικά ζώνες αποκλεισμού.

Για όλους αυτούς τους λόγους, ο τίτλος του άρθρου είναι «Σεβασμός στο Περιβάλλον, με Αιολική Ενέργεια» και όχι το αντίστροφο. Η Αιολική Ενέργεια σέβεται κατ’ εξοχήν τον περιβάλλον. Η ΕΛΕΤΑΕΝ προσπαθεί συνεχώς να το αποδεικνύει αυτό: συμμετέχει σε δράσεις εθνικών και ευρωπαϊκών προγραμμάτων για τη ανάπτυξη και την ενημέρωση επί των βέλτιστων τεχνικών σχεδιασμού και παρακολούθησης της σχέσης αιολικών πάρκων και βιοποικιλότητας, διαχέει οργανωμένα σχετική πληροφόρηση όπως ενδεικτικά τον οδηγό για την εφαρμογή νέων τεχνολογιών στα αιολικά πάρκα για την συνύπαρξη τους με την ορνιθοπανίδα, παρακολουθεί την ανάπτυξη μεθοδολογιών ESMP από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα κλπ.

Είναι σημαντικό ότι η Αιολική Ενέργεια στην Ελλάδα συνέχισε να αναπτύσσεται διαρκώς και να ελκύει νέες επενδύσεις, παρά την οικονομική κρίση.

Την περίοδο 2010-2018 υλοποιήθηκαν νέες αιολικές επενδύσεις συνολικού ύψους άνω των 2 δισ. Ευρώ. Την ίδια περίοδο στον κλάδο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας συνολικά πραγματοποιήθηκαν επενδύσεις που ξεπέρασαν τα 5,5 δισ. Ευρώ. Το 2011 και το 2016 ήταν τα δύο έτη με το υψηλότερο ρεκόρ νέων αιολικών πάρκων. Το 2012 και το 2013 ήταν έτη ρεκόρ για νέα φωτοβολταϊκά πάρκα. Την περίοδο 2010-2018 ο μέσος ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης της αιολικής ενέργειας στην Ελλάδα ήταν 10,65%. Αναμένουμε ότι το 2019 θα είναι μια ακόμα καλύτερη χρονιά, όσον αφορά το πλήθος των νέων αιολικών πάρκων που θα συνδεθούν στο ηλεκτρικό δίκτυο.

Η εικόνα αυτή είναι θετική. Όμως δεν αρκεί. Η Ελλάδα βρίσκεται πίσω στους στόχους για τη διείσδυση των Α.Π.Ε. στο ηλεκτρικό σύστημα και πίσω στην αξιοποίηση όλου του διαθέσιμου δυναμικού της. Το 2018 οι Α.Π.Ε. κάλυψαν το 27,5% της κατανάλωσης ηλεκτρισμού στη χώρα έναντι θεσμοθετημένου εθνικού στόχου 40% για το 2020.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα που παρουσιάστηκε στο τέλος του προηγούμενου έτους, αναμένεται ότι τελικά το 2020 η διείσδυση των Α.Π.Ε. στον ηλεκτρισμό θα φθάσει το 31%. Ο στόχος για το 2030 είναι 56%.

Για να πετύχουμε το στόχο του 2030 απαιτούνται συνολικά επενδύσεις πάνω από 17 δισ. Ευρώ σε νέες εγκαταστάσεις Α.Π.Ε. και σε νέα ηλεκτρικά δίκτυα για τη μεταφορά και τη διανομή της ενέργειας. Πρόκειται για ένα τεράστιο στοίχημα.

Για να βαδίσουμε το δρόμο της ουσιαστικής ανάπτυξης των Α.Π.Ε. και για να κατακτήσει η Ελλάδα ισότιμη θέση στον αγώνα ενάντια στη κλιματική αλλαγή, πρέπει να αλλάξουν ριζικά πάρα πολλά:

• Κατ’ αρχάς πρέπει να ξεφύγουμε από το απαρχαιωμένο μοντέλο των βρώμικων ορυκτών καυσίμων και να σχεδιάσουμε με γνώμονα τη Συμφωνία του Παρισιού. Όλο και περισσότερες χώρες παρουσιάζουν το σχεδιασμό τους για την πλήρη απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Η Ελλάδα έχει καθυστερήσει.
• Δεύτερον, απαιτείται να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο αδειοδοτούνται τα έργα. Σήμερα η διαδικασία αδειοδότησης κρατά πάνω από 8 έτη. Η νέα ευρωπαϊκή οδηγία για τις Α.Π.Ε. ορίζει ότι ο χρόνος αυτός δεν πρέπει να ξεπερνά τα 2 έτη. Απαιτείται λοιπόν μεγάλη απλοποίηση, πιο αποτελεσματικές διαδικασίες, αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών και των γεωπληροφοριακών συστημάτων ώστε σε σημαντικά κομμάτια της διαδικασίας να μην παρεμβαίνει καθόλου ο ανθρώπινος παράγοντας.
• Τρίτον, απαιτούνται νέες εσωτερικές ηλεκτρικές διασυνδέσεις και διεθνείς διασυνδέσεις με όλες τις γειτονικές μας χώρες. Έτσι η Ελλάδα θα μπορέσει να «δεθεί» σταδιακά με το μεγάλο ηλεκτρικό σύστημα της Ευρώπης.
• Τέταρτον, απαιτείται ένας συνδυασμός πολύ μεγάλων επενδύσεων για να πιάσουμε τους στόχους με την ανάπτυξη μικρότερων έργων από μικρούς και μέσους επενδυτές που θα βοηθήσουν ώστε να απολαύσουν όλοι τα επενδυτικά οφέλη των Α.Π.Ε. Χρειαζόμαστε μεγάλα χερσαία αιολικά πάρκα, θέλουμε θαλάσσια αιολικά πάρκα, θέλουμε συστήματα αποθήκευσης ενέργειας. Παράλληλα, χρειάζεται να βοηθηθούν οι τοπικοί μικροεπενδυτές να προχωρήσουν τις δικές τους μικρότερες επενδύσεις είτε μόνοι τους, είτε μέσω ευρύτερων σχημάτων.
• Πέμπτον, ο περιβαλλοντικός χώρος (και σε αυτόν ανήκει ο χώρος της αιολικής ενέργειας) πρέπει να εργαστεί για τη συμμαχία με τις τοπικές κοινωνίες. Οι τοπικές κοινωνίες πρέπει να απολαμβάνουν στο μέγιστο βαθμό τα οφέλη της Αιολικής Ενέργειας. Έτσι θα απομονωθεί και θα ηττηθεί ο τεχνοφοβικός λαϊκισμός που με κραυγές επενδύει στην άγνοια και την παραπληροφόρηση για να αντλήσει πρόσκαιρα ωφελήματα στο επίπεδο της τοπικής μικροπολιτικής.

Το όραμα μας είναι η Ελλάδα να γίνει κατ’ αρχάς δυναμικός παραγωγός και στη συνέχεια εξαγωγός πράσινης ενέργειας.

Θέλουμε η Ελλάδα να αναβαθμίσει την ενεργειακή διάσταση της εξωτερικής της πολιτικής. Η προτεραιότητα πρέπει να είναι η Ελλάδα να αξιοποιήσει πλήρως τον 100% βεβαιωμένο ενεργειακό της πόρο, που είναι οι Α.Π.Ε. και ιδίως το αιολικό δυναμικό του Αιγαίου.

Το όραμα για την μαζική ανάπτυξη της αιολικής ενέργειας εκτός από τα προφανή αναπτυξιακά, περιβαλλοντικά και γεωπολιτικά οφέλη είναι και οικονομικά σκόπιμο. Σήμερα η αιολική ενέργεια είναι (μαζί με τα φ/β και τα ΜΥΕ) η φθηνότερη μορφή παραγωγής ηλεκτρισμού. Οι τιμές παραγωγής ενέργειας από νέα αιολικά πάρκα στην Ελλάδα κυμαίνονται γύρω στα 60 ευρώ τη μεγαβατώρα, δηλαδή χαμηλότερα από τη τιμή μου διαμορφώνεται για τον ηλεκτρισμό στην ανταγωνιστική αγορά ηλεκτρισμού. Αυτό σημαίνει ότι τα αιολικά πάρκα προσφέρουν άμεσο οικονομικό όφελος στους καταναλωτές, τα νοικοκυριά και τη βιομηχανία και κάνουν την Ελληνική οικονομία πιο ανταγωνιστική.

Το 2017, εάν δεν υπήρχαν τα αιολικά πάρκα και τα ΜΥΕ, ο Έλληνας καταναλωτής θα πλήρωνε περισσότερα 62 εκατ. ευρώ.

Για όλους αυτούς τους λόγους, στις 5 Ιουνίου και στις 15 Ιουνίου γιορτάζουμε και αντλούμε δύναμη για να συνεχίσουμε.

Ο Παναγιώτης Παπασταματίου είναι διευθυντής της ΕΛΕΤΑΕΝ