Σε κρίση εμπιστοσύνης οι αγορές;

Η συμπεριφορά των αγορών τους τελευταίους μήνες, είτε αφορούν κινητές αξίες (μετοχές -ομόλογα) είτε εμπορεύματα, είτε νομίσματα, προκαλεί έντονο σκεπτικισμό σε όλους τους παρατηρητές. Ανεξάρτητα αν καταγράφονται ή όχι φέτος κέρδη, η νευρικότητα που εμφανίζουν είναι πρωτόγνωρη (προϊόν και αυτό της παγκοσμιοποίησης), με αποτέλεσμα η συμμετοχή σε αυτές, σύμφωνα με κάποιο σενάριο μεσοπρόθεσμης επενδυτικής δικαίωσης, να είναι ολοένα και λιγότερο εφικτή. Για παράδειγμα, η αδυναμία προσδιορισμού της ποιότητας του ενεργητικού των τραπεζών και των προοπτικών κερδοφορίας τους δεν επιτρέπει τη διατύπωση συγκεκριμένων επενδυτικών προτάσεων για τις τραπεζικές μετοχές.

Η αδυναμία διατύπωσης αξιόπιστης εκτίμησης για την πορεία του δημόσιου χρέους πολλών χωρών (και της χώρας μας, δυστυχώς, μεταξύ άλλων) αποτρέπει τοποθετήσεις στα ομόλογα των χωρών αυτών, διευρύνοντας την αγορά των σχετικών CDS με ιδιαίτερα κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Για διαφορετικούς λόγους, είναι ιδιαίτερα δυσχερής η διατύπωση εκτιμήσεων για τις προοπτικές των εμπορευμάτων, ενώ οι εκτιμήσεις για τις συναλλαγματικές ισοτιμίες έχουν τόσο μεγάλο εύρος ώστε να περιλαμβάνουν ακόμη και την εξαφάνιση(!) κάποιων, καθώς δεν λείπουν οι αναλυτές που θεωρούν ότι η ευρωζώνη έχει «ημερομηνία λήξης», αγνοώντας ωστόσο τους λόγους που οδηγούν το δολάριο στην εκθρόνισή του από το νομισματικό θρόνο που κατέχει μετά το 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η υψηλή λοιπόν μεταβλητότητα που καταγράφεται σε όλες τις αγορές, οδηγεί τους επενδυτές σε αυξανόμενη αποχή καθώς η οποιαδήποτε κίνηση επενδυτικού χαρακτήρα πρέπει να συνοδεύεται από το κατάλληλο εργαλείο αντιστάθμισης του αντίστοιχου κινδύνου, που δεν είναι πάντοτε διαθέσιμο. Όμως, η διατηρούμενη υψηλή μεταβλητότητα συνιστά καθαυτή λόγο αποστροφής προς τον επενδυτικό κίνδυνο καθώς δεν επιτρέπει στον επενδυτή τη διαμόρφωση ισχυρής πεποίθησης για τη δικαίωση της επενδυτικής επιλογής που προτίθεται να διακρατήσει. Επομένως, υφίσταται σοβαρή ανάγκη αναζήτησης των πηγών που εκτρέφουν τη μεταβλητότητα ώστε στη συνέχεια να είναι δυνατή η διατύπωση και προτάσεων για τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων. Συνοπτικά, μπορούν να επισημανθούν τα παρακάτω:

1. Η κουλτούρα της «βραχυθεσμοπάθειας» (έμφαση στη βραχυπρόθεσμη τάση) που χαρακτηρίζει ολοένα και περισσότερο τις αγορές. Χωρίς υπερβολή, όσοι έχουν επαγγελματικά βιώματα από τις αγορές ή και απλά συμμετείχαν σε αυτές τις προηγούμενες δεκαετίες, μένουν άναυδοι από τη μετάλλαξή τους τα τελευταία χρόνια. Οι τεχνολογικές εξελίξεις, η θεσμική απελευθέρωση και η έντονη παγκοσμιοποίηση οδήγησαν στη γιγάντωση του χρηματοπιστωτικού κλάδου, με συνέπεια την πλήρη υποταγή της επενδυτικής φυσιογνωμίας στην κερδοσκοπική που οδήγησε στην χρηματοπιστωτική (ήδη και οικονομική) κρίση του 2008 και τα παρεπόμενα της. Οι εξελίξεις ήταν τόσο καταιγιστικές ώστε τα ίδια τα κράτη υπέκυψαν στις επιθυμίες των αγορών σπεύδοντας να προσφέρουν «χείρα βοηθείας» όποτε ζητήθηκε χωρίς να απαιτήσουν την αυστηροποίηση τουλάχιστον του θεσμικού πλαισίου χρηματοπιστωτικής λειτουργίας ! Ήδη, βιώνουμε τις συνέπειες της ήττας των κρατών έναντι των αγορών με τη μορφή της σταδιακής υποβάθμισής τους από τους οίκους αξιολόγησης, που περιλαμβάνει ακόμη και τη χώρα προπύργιο του παγκόσμιου οικονομικού φιλελευθερισμού, τις ΗΠΑ.

2. Αδυναμία εφαρμογής «κατάλληλης πολιτικής» με αποτέλεσμα να καθίσταται ολοένα και περισσότερο πιθανή η επάνοδος της παγκόσμιας οικονομίας σε υφεσιακή πορεία (double dip recession). Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με την έλλειψη ικανών πολιτικών ώστε να δρομολογηθούν οι διαδικασίες συνεννόησης, τουλάχιστον όσον αφορά την Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Είναι σαφές ότι η οικονομική επιβίωση της Ευρώπης είναι συνυφασμένη με την οικονομική διακυβέρνηση με στόχο την ομοσπονδιακή μετεξέλιξή της, ενώ στις ΗΠΑ τυχόν νέα αδυναμία συνεννόησης Δημοκρατικών – Ρεπουμπλικάνων σε ζωτικής σημασίας θέματα θα τις βλάψει ανεπανόρθωτα. Παράλληλα, αναδεικνύεται καθημερινά ολοένα και περισσότερο η αδυναμία των πολιτικών να διαμορφώσουν συνθήκες παγκόσμιας συνεννόησης σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον που απαιτεί παγκόσμιες λύσεις. Ενόσω λοιπόν τα κράτη περιχαρακώνονται στα τείχη τους, οι τεράστιες ανισορροπίες που έχουν διαμορφωθεί δεν θα βρίσκουν λύσεις και θα απειλούμαστε με αναβίωση του προστατευτισμού και όξυνση των συγκρούσεων, ενώ οι οικονομικές ανισότητες θα εκτρέφουν τις κοινωνικές αναταραχές.

3. Αν η κρίση του ’29 οδήγησε στην ανάδειξη της προσωπικότητας του Ρούζβελτ που εφάρμοσε τις κευνσιανές ιδέες στην πράξη με τις κατάλληλες κρατικές παρεμβάσεις ενώ στη συνέχεια τα κονδύλια του δόγματος Τρούμαν βοήθησαν στην ταχύρρυθμη ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας μετά τις καταστροφές του 2ου Παγκόσμιου Πολέμου, σήμερα αντιμετωπίζουμε ανάλογα διλήμματα. Εκτός από την έλλειψη πολιτικών «με ανάστημα», λείπουν και οι διανοητές ευρύτερης παιδείας που θα διαμορφώσουν το κατάλληλο όραμα σε σχέση με την οριοθέτηση της νέας παγκόσμιας τάξης πραγμάτων σε ένα ταραγμένο περιβάλλον με κρίση βαθύτερη της οικονομικής, κρίση αξιών. Έτσι, για παράδειγμα, στην οικονομική επιστήμη είναι αναγκαίο ένα rethinking καθώς τα προτεινόμενα εργαλεία δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής έχουν προδήλως εξαντλήσει την αποτελεσματικότητά τους σε σχέση με τη μακροοικονομική διαχείριση. Πώς είναι δυνατό να ξεπεραστεί η κρίση εμπιστοσύνης προς τις αγορές (απότοκο της οποίας είναι και η «χρυσόφιλη νεκρανάσταση» ως επενδυτικού καταφυγίου) αν δεν μπορούν οι οικονομολόγοι να υποδείξουν μια πειστική λύση σε σχέση με τη αποκατάσταση της νομισματικής και μακροοικονομικής σταθερότητας; Γι’ αυτό, ίσως απαιτείται να αναδυθεί ένα φωτεινό μυαλό ισάξιο του Keynes για να λάβουμε απάντηση. Ίσως όμως, αρκεί η βούληση από πλευρά κρατών να κάνουν τους απαραίτητους συμβιβασμούς στις συνόδους κορυφής (G7, G20) ώστε να αντιμετωπιστούν οι μεγάλες ανισορροπίες και να αποφευχθεί η είσοδος της παγκόσμιας οικονομίας σε υφεσιακή τροχιά με απρόβλεπτες ενδεχομένως παρενέργειες, καθώς ήδη πορευόμαστε σε «αχαρτογράφητα ύδατα» στην παγκόσμια οικονομία.

* Ο κ. Δημήτρης Τζάνας είναι Σύμβουλος Επενδύσεων

(Capital, 19/8/2011)