Προκλήσεις που ανοίγονται στο νέο περιβάλλον της Αγοράς Εξισορρόπησης

H νέα οργάνωση της χονδρεμπορικής αγοράς σύμφωνα με τις διατάξεις του Μοντέλου Στόχου (Target Model) έχει ήδη αφήσει το στίγμα της, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες και ρίσκα για τους συμμετέχοντες. Οι αλλαγές που έχουν συντελεστεί έχουν ήδη δημιουργήσει σημαντικές απαιτήσεις τροποποίησης των διαδικασιών / στρατηγικών / συστημάτων όλων των τύπων συμμετεχόντων:

1)      οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας έχουν αλλάξει πλήρως τη στρατηγική προσφορών τους καθότι ο τρόπος συμμετοχής τους στις αγορές (ευθύνη εφικτότητας υλοποίησης του προγράμματος αγοράς, συμμετοχή σε τέσσερις αγορές με έντεκα διαφορετικά και αλληλοεξαρτώμενα προϊόντα, μη λήψη πρόσθετων εσόδων εκτός των εσόδων για παροχή εφεδρειών, κ.α.) έχει αλλάζει ολοκληρωτικά τον τρόπο διαχείρισης του χαρτοφυλακίου τους,

2)      οι προμηθευτές συμμετέχουν πλέον σε περισσότερες αγορές με μεγάλες απαιτήσεις παρακολούθησης και προβλέψεων κατανάλωσης, με σημαντικό κίνητρο επίτευξης ισορροπημένου  χαρτοφυλακίου (μείωσης των αποκλίσεων που υποβάλλονται σε εκκαθάριση αποκλίσεων στα πλαίσια εκκαθάρισης της Αγοράς Ενέργειας Εξισορρόπησης πραγματικού χρόνου),

3)      οι Φορείς Σωρευτικής Εκπροσώπησης ΑΠΕ με χαρτοφυλάκια ΑΠΕ με Συμβάσεις Λειτουργικής Ενίσχυσης Διαφορικής Προσαύξησης είναι ακόμη προστατευμένοι από την εκκαθάριση αποκλίσεων με την Τιμή Αποκλίσεων, αλλά μέσα στους επόμενους μήνες (με τη λήξη ισχύος των μεταβατικών διατάξεων του Κανονισμού Αγοράς Εξισορρόπησης για τις ΑΠΕ) αναμένεται να είναι παντελώς εκτεθειμένοι στην Τιμή Αποκλίσεων με πιθανότητα σημαντικής επιβάρυνσης, και

4)      οι Φορείς Σωρευτικής Εκπροσώπησης ΑΠΕ με χαρτοφυλάκια ληγμένων ΑΠΕ υπόκεινται ήδη από την 1η Νοεμβρίου 2020 σε εκκαθάριση αποκλίσεων με την Τιμή Αποκλίσεων και επιβαρύνονται ήδη τα σχετικά κόστη, όπως και ο ΔΑΠΕΕΠ για τους σταθμούς ΑΠΕ που εκπροσωπεί στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων του.

Αναμφισβήτητα, η αγορά που δημιουργεί τις μεγαλύτερες προκλήσεις και επικεντρώνει πλέον το ενδιαφέρον των συμμετεχόντων είναι η Αγορά Εξισορρόπησης για διάφορους λόγους, κυρίως: (α) λόγω των τιμών Ενέργειας Εξισορρόπησης που προκύπτουν και αποκλίνουν σημαντικά από την τιμή εκκαθάρισης της Αγοράς Επόμενης Ημέρας, και (β) λόγω των ικανοποιητικών τιμών εφεδρειών που προκύπτουν για τους Παρόχους Υπηρεσιών Εξισορρόπησης.

Στην Αγορά Εξισορρόπησης αναμένονται κομβικές αλλαγές κατά τους επόμενους μήνες / έτη, τόσο στη δομή (κατηγορίες επιλέξιμων συμμετεχόντων, επίπεδο ανταγωνισμού) όσο και στον τρόπο συμμετοχής των παικτών (σημαντικά κίνητρα σε περίπτωση τήρησης των Εντολών Κατανομής και επιβαρύνσεις σε περίπτωση μη τήρησης αυτών). Συγκεκριμένα, οι αναμενόμενες αλλαγές στην Αγορά Εξισορρόπησης περιλαμβάνουν σε μεσοπρόθεσμη βάση:

1)      εισαγωγή Χαρτοφυλακίων Κατανεμόμενων Μονάδων ΑΠΕ για την παροχή κυρίως καθοδικής Ενέργειας Εξισορρόπησης, αλλά και ανοδικής Ενέργειας Εξισορρόπησης από συγκεκριμένες τεχνολογίες με δυνατότητα ανοδικής ρύθμισης (π.χ. σταθμοί βιομάζας και βιοαερίου, ή/και μικροί σταθμοί συμπαραγωγής ηλεκτρισμού / θερμότητας υψηλής απόδοσης),

2)      εισαγωγή Χαρτοφυλακίων Κατανεμόμενου Φορτίου για την παροχή ανοδικής Ενέργειας Εξισορρόπησης (μέσω μείωσης της κατανάλωσης), κυρίως από πελάτες Υψηλής και Μέσης Τάσης με τεχνική δυνατότητα μείωσης ισχύος κατανάλωσης σε περίπτωση σχετικής εντολής,

3)      εισαγωγή σταθμών αποθήκευσης με μπαταρίες (με ή χωρίς λειτουργικά συζευγμένες ΑΠΕ) για παροχή όλων των τύπων εφεδρειών και Ενέργειας Εξισορρόπησης και προς τις δύο κατευθύνσεις,

και σε μακροπρόθεσμη βάση:

1)      εισαγωγή χαρτοφυλακίων αποθήκευσης μέσω στόλου ηλεκτρικών αυτοκινήτων με ή χωρίς δυνατότητα έξυπνης ρύθμισης,

2)      εισαγωγή νέων υδραντλητικών σταθμών για αποθήκευση ενέργειας σε μεγάλη κλίμακα,

3)      κάλυψη των αναγκών Ενέργειας Εξισορρόπησης σε πραγματικό χρόνο από γειτονικούς Διαχειριστές Συστημάτων (imbalance netting), και

4)      διαζωνικές συναλλαγές Ενέργειας Εξισορρόπησης σε πραγματικό χρόνο στα πλαίσια μίας κοινής αγοράς εξισορρόπησης σε περιφερειακό ή πανευρωπαϊκό επίπεδο.

Οι παραπάνω τεκτονικές αλλαγές αναμένεται να μετασχηματίσουν πλήρως τον τρόπο λειτουργίας της σημερινής Αγοράς Εξισορρόπησης, και να δώσουν μεγαλύτερο “βάθος” στην κάλυψη των αναγκών διαχείρισης του συστήματος κοντά στον πραγματικό χρόνο. Επομένως, καθίσταται απολύτως αναγκαία από τους συμμετέχοντες η σωστή μελέτη και προσομοίωση της αγοράς εξισορρόπησης, προκειμένου να μπορούν να εκτιμήσουν τους κινδύνους από πιθανές αποκλίσεις / ανισορροπίες στα χαρτοφυλάκια που εκπροσωπούν τα Συμβαλλόμενα Μέρη με Ευθύνη Εξισορρόπησης βάσει του σχετικού Κανονισμού.

Διαβλέποντας την ανάγκη αυτή, η επιστημονική ομάδα του υπογράφοντα έχει αναπτύξει ένα πρότυπο σύστημα αποτελεσματικής προσομοίωσης της ελληνικής Αγοράς Εξισορρόπησης (με όνομα “Energy Crystal Ball”), το οποίο χρησιμοποιεί αλγορίθμους και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης / μηχανικής μάθησης / βαθιάς μάθησης / ensemble learning, σε συνδυασμό με εξελιγμένα μοντέλα βελτιστοποίησης μεικτού ακέραιου προγραμματισμού. Το σύστημα εμπεριέχει μεταξύ άλλων δομοστοιχεία τα οποία σε ημερήσια βάση αναγνωρίζουν αυτόματα τις προσφορές Ενέργειας Εξισορρόπησης και εφεδρειών των συμμετεχόντων, αναγνωρίζουν τα τεχνικά δεδομένα των Παρόχων Υπηρεσιών Εξισορρόπησης, εκτελούν τη Διαδικασία Ενοποιημένου Προγραμματισμού και το πρόβλημα της Αγοράς Εξισορρόπησης πραγματικού χρόνου, και προβλέπουν τον προγραμματισμό των μονάδων παραγωγής, τις τιμές εφεδρειών, τις τιμές της Ενέργειας Εξισορρόπησης, καθώς και τις Τιμές Αποκλίσεων ανά Περίοδο Κατανομής. Το σύστημα εκτελείται εντελώς αυτόματα (χωρίς την επέμβαση χρήστη), με προγραμματισμένες ενέργειες / εργασίες σύμφωνα με τις επιμέρους διαδικασίες της ελληνικής Αγοράς Εξισορρόπησης. Το περιβάλλον διεπαφής έχει αναπτυχθεί σε web και είναι φιλικό σε tablets / συσκευές κινητών τηλεφώνων.

Το σύστημα επιτυγχάνει στη μεγάλη πλειοψηφία των περιπτώσεων ορθή πρόβλεψη των τιμών Ενέργειας Εξισορρόπησης και των εφεδρειών της ελληνικής Αγορά Εξισορρόπησης. Τα αποτελέσματα του συστήματος μπορούν να εισαχθούν σε άλλα μοντέλα / εργαλεία που μπορεί να κατέχει και να εκτελεί ένας συμμετέχων, όπως μοντέλα βελτιστοποίησης του κέρδους από τη συμμετοχή στην Αγορά Εξισορρόπησης προσφέροντας το σύνολο των προϊόντων στην αγορά αυτή (ανοδική και καθοδική Ενέργεια Εξισορρόπησης, ανοδικές και καθοδικές εφεδρείες – FCR, aFRR και mFRR). Στο πλαίσιο της έρευνας που διεξάγεται από την επιστημονική ομάδα, έχουν αναπτυχθεί τέτοια μοντέλα βελτιστοποίησης τόσο για θερμική παραγωγή και φορτία, για μονάδες ΑΠΕ μεταβαλλόμενης έγχυσης, όσο και για σταθμούς αποθήκευσης σε συνδυασμό (ή μη) με σταθμούς ΑΠΕ.

Το μέλλον στην Αγορά Εξισορρόπησης διαφαίνεται περίπλοκο, και απαιτεί, εκτός από τεχνογνωσία, σύγχρονες και συνάμα εξελιγμένες τεχνικές λύσεις που μπορούν να προσφέρουν τη μέγιστη δυνατή ωφέλεια στους συμμετέχοντες στην αγορά αυτή.

----------------

*Ο κ. Παντελής Μπίσκας είναι καθηγητής στο ΑΠΘ

(Το άρθρο περιλαμβάνεται στον τόμο GREEK ENERGY 2021 που εκδίδει για 10η συνεχόμενη χρονιά το επιτελείο του energypress)