Πολιτική κλιμάκωση ενόψει της απόφασης για το αζέρικο αέριο

Στην τελική ευθεία έχει φτάσει η επιλογή της προτιμώμενης διαδρομής φυσικού αερίου από το κοίτασμα του Σαχ Ντενίζ στην Ευρώπη, με την τελική απόφαση να αναμένεται στα μέσα Ιουνίου, μεταξύ του Trans-Adriatic Pipeline (TAP) και Nabucco West. Ενόψει της τελικής απόφασης, οι πλευρές των δύο αγωγών εντείνουν τις προσπάθειές τους για την προώθηση των έργων.

Υποστηρικτές του Nabucco εξέδωσαν προ ημερών μια ανοιχτή επιστολή προς την ΕΕ προκειμένου να υποστηρίξουν  ανοιχτά τον αγωγό επικαλούμενοι όχι μόνο εμπορικά, αλλά και πολιτικά οφέλη για το σύνολο της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας. Με τη σειρά τους οι Ελληνικές και Αλβανικές αρχές που κινδυνεύουν να χάσουν σε περίπτωση που ο TAP δεν επιλεγεί, πιέζουν σε μεγάλο βαθμό την αζερική κυβέρνηση μέσα από πολλαπλές επισκέψεις των Υπουργούν Εξωτερικών, ενώ μια επίσκεψη αστραπή του Έλληνα Πρωθυπουργού αναμένεται κάποια στιγμή μεταξύ 20 και 25 Μαΐου.

Μία από τις χώρες που θα καθορίσουν τα αποτελέσματα, εκτός από την κοινοπραξία Shah Deniz, είναι η Τουρκία, η οποία έχει ήδη επιτύχει στο πλαίσιο μιας συμφωνίας με το Αζερμπαϊτζάν να εγακαταστήσει του Trans-Anatolian Pipeline (ΤΑΝΑΡ). Αυτή τη στιγμή η Άγκυρα φαίνεται να ευνοεί το Nabucco έναντι του TAP, συντασσόμενη με μια ισχυρή ομάδα αξιωματούχων και πρώην στελεχών του State Department, όπως ο Matthew Braiza, που υποστηρίζει τη διαδρομή φυσικού αερίου του Αζερμπαϊτζάν προς την ανατολική περιοχή των Βαλκανίων και μέχρι την Κεντρική Ευρώπη, αντί της διαδρομής Ελλάδα-Αλβανία-Νότιας Ιταλίας. Οι λόγοι είναι κυρίως η υπόθεση ότι η διαφοροποίηση των εισαγωγών φυσικού αερίου είναι πιο απαραίτητη σε χώρες όπως η Βουλγαρία, ενώ ο τελικός στόχος είναι να δημιουργηθεί ένας τεράστιος κόμβος φυσικού αερίου στην Αυστρία, που θα διεισδύσει τελικά στη γερμανική αγορά, η οποία είναι η κύρια αγορά για το φυσικό αέριο και θα παραμείνει έτσι για το άμεσο μέλλον.

Όσον αφορά την Ελλάδα, τα διεθνή μέσα μεταδίδουν ότι η χώρα έχει εντείνει τις προσπάθειές της για την προώθηση του TAP ενώ κυβερνητικές πηγές στην Αθήνα τονίζουν ότι οι πρόσφατες κοινές δηλώσεις υπέρ του Nabucco από τις κυβερνήσεις της Αυστρίας, της Ουγγαρίας, της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας θεωρήθηκε ως μια άμεση παρέμβαση, προκειμένου να πιέσει την Shah Deniz κοινοπραξία και, επίσης, την κυβέρνηση στο Μπακού.

Εν τω μεταξύ, ο Επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ Gunther Oettinger, προσπαθεί να κρατήσει την ισορροπία σε όλα τα επίπεδα εν μέσω εντατικών πιέσεων μεταξύ των TAP και Nabucco West που εκτυλίσσεται στις Βρυξέλλες, στο Βερολίνο, στο Μπακού και στις περισσότερες Βαλκανικές πρωτεύουσες. Σε αυτό το πλαίσιο έχει δηλώσει ότι η επιλογή θα πρέπει να βασίζεται σε οικονομικά κριτήρια και όχι σε πολιτικά, έτσι ώστε να μην διασπαστούν τα κράτη μέλη. Προκειμένου να τονίσει τις δηλώσεις, αυτές καταγράφηκαν σε επίσημη επιστολή προς την Ύπατη Εκπρόσωπο της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας, Catherine Ashton.

Η κυβέρνηση του Αζερμπαϊτζάν κρατά ένα χαμηλό προφίλ προς το παρόν, διαβεβαιώνοντας όλα τα μέρη για μια δίκαιη απόφαση, ενώ σχεδιάζει να επεκτείνει σημαντικά μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα τις διανομές φυσικού αερίου στην Νοτιοανατολική Ευρώπη. Μέσα από κρατική της εταιρεία, Socar, έχει επιτύχει διμερή μνημόνια με την Ελλάδα και τη Βουλγαρία που επιτρέπουν να αρχίσει η εξαγωγή του φυσικού αερίου ακόμη και πριν από την εμπορική έναρξη της συμφωνίας, ενώ κάνει προσφορές για τον διαχειριστή του δικτύου του DESFA μετά την ελληνική ιδιωτικοποίηση ενώ έχει δείξει ενδιαφέρον για επενδύσεις στην Αλβανία και τη Σερβία.

Μια εκτίμηση που βασίζεται σε αξιόπιστες πληροφορίες είναι ότι η τελική επιλογή μπορεί να καθυστερήσει λίγο και, ενδεχομένως, να ολοκληρωθεί σε λίγες εβδομάδες μετά την προθεσμία του Ιουνίου. Υπάρχουν δύο λόγοι γι 'αυτό. Ο ένας είναι το τεράστιο υλικό που αφορά τις δεσμευτικές προσφορές από τους TAP και Nabucco που πρέπει να αφομοιωθούν, αναλυθούν και αποφασιστούν από την κοινοπραξία Shah Deniz. Ο δεύτερος λόγος είναι οι προσπάθειες άσκησης πίεσης που θα επιταχύνουν και, ενδεχομένως, να επιφέρουν μια μικρή καθυστέρηση πριν όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να έχουν μια σημαντική και ξεκάθαρη άποψη σχετικά με τα κριτήρια βάσει των οποίων θα γίνει η επιλογή.

Εκτός από τα διάφορα κράτη μέλη και την ίδια την ΕΕ, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, οι κυβερνήσεις του Αζερμπαϊτζάν, της Τουρκίας, αλλά ακόμη και των ΗΠΑ θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο, είτε άμεσα είτε έμμεσα, γεγονός που επιβάλλει ενδελεχή προβληματισμό σχετικά με την επιλογή με αποτέλεσμα ενδεχόμενη καθυστέρηση.