Ποιές δυνατότητες ανοίγουν οι νέες αγορές για τους "παίκτες" της ηλεκτρικής ενέργειας

Το 2020 έχει συχνά χαρακτηριστεί ένα έτος ορόσημο για την ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας λόγω της προσαρμογής της στο ευρωπαϊκό Μοντέλο-Στόχο (Target Model). Σκοπός του μοντέλου είναι η δημιουργία μίας ενιαίας, διασυνδεδεμένης και ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας για την επίτευξη ελεύθερων διασυνοριακών συναλλαγών, σε συνδυασμό με μια έμφαση στην ευελιξία συμμετοχής και την διευρυμένη δυνατότητα συσχέτισης ζήτησης και προσφοράς, τόσο σε τοπικό όσο και σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Η αποτελεσματική, αξιόπιστη και οικονομική λειτουργία, οι δίκαιοι και ίσοι όροι ανταγωνισμού για διαφορετικές πηγές ενέργειας αλλά και η αποτελεσματική διαχείριση κινδύνου αποτελούν κύριους πυλώνες της ενιαίας αγοράς, στην οποία και η χώρα μας θα ενταχθεί.

Το Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας (ΕΧΕ) ενστερνίστηκε απόλυτα το όραμα του Μοντέλου-Στόχου, με απώτερο σκοπό τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής ενεργειακής αγοράς τόσο στο σύνολό της όσο και στις επιμέρους λειτουργίες της. Αν και το εγχείρημα είναι πεπλεγμένο με αμέτρητες προκλήσεις, οι επίπονες αλλά και άοκνες προσπάθειες θεμελίωσης νέων υποδειγμάτων, συστημάτων και αγορών παίρνουν «σάρκα και οστά».

Ύστερα από τη συντονισμένη προσπάθεια όλων των εμπλεκόμενων φορέων, του ΕΧΕ, του Διαχειριστή Μεταφοράς (ΑΔΜΗΕ), της Ρυθμιστικής Αρχής (ΡΑΕ), της πολιτικής ηγεσίας, καθώς και των εργολάβων που έχουν αναλάβει την ανάπτυξη των αντίστοιχων τεχνικών υποδομών, βρισκόμαστε στην τελική ευθεία, ένα βήμα πριν την έναρξη των νέων spot αγορών ηλεκτρισμού.

Ο κλάδος της ενέργειας καλείται να αντιμετωπίσει τις επιχειρηματικές αλλαγές που συνοδεύουν τις εξελίξεις στην αγορά ενέργειας. Προς αυτήν την κατεύθυνση, το ΕΧΕ προχώρησε το προηγούμενο διάστημα σε μια σειρά σεμιναρίων εκπαίδευσης και εξετάσεων πιστοποίησης των συμμετεχόντων. Οι συμμετέχοντες χρειάζεται τώρα περισσότερο από ποτέ να βρίσκονται σε ετοιμότητα ώστε να αναδιαμορφώσουν τις στρατηγικές τους στους νέους τύπους εντολών που το Μοντέλο-Στόχος απαιτεί και τις διαδράσεις που αυτό επιτάσσει, αλλά και να προσαρμοστούν άμεσα στο νέο σχεδιασμό των διαδικασιών εκκαθάρισης και διαχείρισης χρηματοπιστωτικού κινδύνου που θα καθορίσουν τη δυνατότητα της αγοράς να ανταποκριθεί στη μετασχηματιστική διάσταση του μοντέλου αυτού.

Οι νέες spot αγορές του ΕΧΕ

Το Μοντέλο-Στόχος περιλαμβάνει τρείς νέες αγορές: την αγορά επόμενης ημέρας και την ενδοημερήσια αγορά που θα λειτουργεί το ΕΧΕ και την αγορά εξισορρόπησης που θα λειτουργεί ο ΑΔΜΗΕ. Οι τρείς αυτές αγορές συνθέτουν το νέο πεδίο δράσης με καινοτόμα εργαλεία για όλους τους συμμετέχοντες στην αγορά ηλεκτρισμού ενώ καθεμία εξυπηρετεί το δικό της σκοπό.

Η αγορά επόμενης ημέρας αποτελεί παραδοσιακά τον κύριο τόπο διαπραγμάτευσης της καταναλισκόμενης ενέργειας μεταξύ παραγωγών, προμηθευτών και εμπόρων ενώ απλουστευτικά θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ο διάδοχος του σημερινού Ημερήσιου Ενεργειακού Προγραμματισμού (ΗΕΠ). Συγκριτικά με τον ΗΕΠ, η αγορά επόμενης ημέρας αποτελεί αγορά μόνο ενέργειας και όχι εφεδρειών ενώ τα απαραίτητα τεχνικά και οικονομικά δεδομένα αποτελούν πλέον συνδυαστικά μέρος της στρατηγικής προσφορών των συμμετεχόντων μέσω των διαφόρων τύπων εντολών.

Στην πρώτη φάση ο αλγόριθμος Euphemia θα επιλύει την ελληνική αγορά σε λειτουργία απόζευξης, όπου η κατανομή της μεταφορικής δυναμικότητας των διασυνδέσεων θα πραγματοποιείται παρόμοια με τον σημερινό τρόπο (explicit allocation). Ωστόσο, ο τρόπος κατανομής της δυναμικότητας αλλάζει μέσα στο τελευταίο τρίμηνο του 2020 (implicit allocation), οπότε και αναμένεται η ολοκλήρωση της σύζευξης της ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας με την ιταλική, ενώ βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη οι διαδικασίες για τη σύζευξη και με τη βουλγαρική αγορά στις αρχές του 2021. Τα οφέλη της σύζευξης  που θα προκύψουν από την αποτελεσματικότερη διαχείριση των διασυνδέσεων είναι αναμφισβήτητα για όλους τους συμμετέχοντες ενώ η σταδιακή σύζευξη με τις γείτονες αγορές αποτελεί το σημαντικότερο βήμα για τη μετάβαση του ελληνικού συστήματος αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας σε μια ενοποιημένη ευρωπαϊκή αγορά.

Επιπλέον, δεδομένων των σχεδιαζόμενων έργων διασύνδεσης της Κρήτης και της αναμενόμενης ένταξής της στο διασυνδεδεμένο σύστημα μεταφοράς, μελετάται η προσθήκη μιας νέας ζώνης προσφορών που θα ανοίξει ακόμη περισσότερο τη δυναμική της αγοράς και το εύρος των συναλλαγών. Ως αποτέλεσμα, οι συμμετέχοντες θα έχουν πλέον πρόσβαση σε μια διευρυμένη ελληνική αγορά αλλά και σε όλες τις ευρωπαϊκές αγορές με τα ίδια εργαλεία και τους ίδιους όρους με τους αντίστοιχους Ευρωπαίους παίκτες, ενισχύοντας το γενικότερο σκοπό της βελτιστοποίησης της ευρωπαϊκής  κοινωνικής ευημερίας.

Η ενδοημερήσια αγορά είναι μια νέα αγορά για τα ελληνικά δεδομένα. Θα δίνεται πλέον η δυνατότητα στους συμμετέχοντες, μέσω τακτικών δημοπρασιών αλλά και της πανευρωπαϊκής πλατφόρμας συνεχούς διαπραγμάτευσης, να μεταβάλλουν τη θέση τους ακόμα και μία ώρα πριν την πραγματική παραγωγή/κατανάλωση μειώνοντας το ενδεχόμενο κόστος αποκλίσεων. Στην πρώτη φάση θα πραγματοποιούνται καθημερινά τρείς τοπικές ενδοημερήσιες δημοπρασίες (Local Intra-Day Auctions - LIDAs). Σε δεύτερη φάση, εντός του 2021, η ολοκλήρωση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας θα συνδυαστεί με τη θέση σε λειτουργία των Συμπληρωματικών Περιφερειακών / Πανευρωπαϊκών Ενδοημερήσιων Δημοπρασιών (CRIDAs/IDAs) και την ενεργοποίηση της Συνεχούς Συναλλαγής (XBID).

Η ενδοημερήσια αγορά αναμένεται να αποδειχθεί ένα σημαντικό εργαλείο για όλους τους συμμετέχοντες, ιδίως για τους παραγωγούς και τους φορείς σωρευτικής εκπροσώπησης Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) καθώς μέσω των ακριβέστερων προβλέψεων διευκολύνεται η διαχείριση της στοχαστικότητας της παραγωγής τους. Ταυτόχρονα, οι κάτοχοι ευέλικτων μονάδων παραγωγής ή καταναλώσεων, προσβλέπουν σε οφέλη από την παροχή ευελιξίας στην αγορά, ενώ παράλληλα διευκολύνουν την περαιτέρω ενσωμάτωση ΑΠΕ. Αυτό αποτελεί μια ουσιώδη παρέμβαση στην καθημερινότητα όλων των συμμετεχόντων που μόνο θετικά αποτελέσματα έχει να φέρει, τόσο για την ενεργειακή ισορροπία, όσο και για την προάσπιση του ουσιαστικού ρόλου του ΕΧΕ ως εγγυητή της λειτουργίας των μηχανισμών της αγοράς.

Νέα εργαλεία και στην αγορά παραγώγων

Η ελληνική αγορά ενεργειακών παραγώγων ξεκίνησε με περιορισμένο εύρος προϊόντων μέσα στο Μάρτιο προσφέροντας μηνιαία μόνο συμβόλαια που διακανονίζονται αποκλειστικά με χρηματικό διακανονισμό. Μαζί με την έναρξη όμως των νέων spot αγορών θα αυξηθεί το εύρος και των διαπραγματεύσιμων συμβολαίων: περισσότερα μηνιαία (ο τρέχων και οι έξι επόμενοι μήνες) αλλά και είσοδος τριμηνιαίων και ετήσιων στο βιβλίο εντολών. Ταυτόχρονα ενεργοποιείται και η δυνατότητα του προαιρετικού φυσικού διακανονισμού των σχετικών μηνιαίων ποσοτήτων ενέργειας στην αγορά επόμενης ημέρας. Σημαντικά χαρακτηριστικά του φυσικού διακανονισμού είναι η υψηλότερη προτεραιότητα σε σχέση με τις υπόλοιπες εντολές λόγω της χρήσης εντολών με αποδοχή τιμής και προτεραιότητα εκτέλεσης (PPT) καθώς και ο υπολογισμός των σχετικών εγγυήσεων σύμφωνα με τις τιμές αναφοράς του φορέα εκκαθάρισης. Οι δύο παραπάνω λειτουργικότητες αναμένεται να φανούν εξαιρετικά χρήσιμες στους συμμετέχοντες ενώ παράλληλα προβλέπεται ότι θα αναβαθμίσουν και τη δυναμική της αγοράς.

Κίνδυνος αντισυμβαλλομένου

Η διαπραγμάτευση σε όλες τις αγορές του ΕΧΕ πλαισιώνεται από δύο φορείς εκκαθάρισης ακολουθώντας υψηλά διεθνή πρότυπα: την EnExClear για τη spot αγορά και την ΑΤΗΕΧClear για την αγορά παραγώγων. Η λειτουργία τους προσφέρει ισχυρή προστασία από τον κίνδυνο αντισυμβαλλομένου ενώ παράλληλα προσδίδει διαφάνεια, ευελιξία και κλίμα εμπιστοσύνης στην αγορά.

Προσδοκίες από την εφαρμογή του Μοντέλου-Στόχου

Η εφαρμογή του Μοντέλου-Στόχου αναμένεται να οδηγήσει σε αύξηση του ανταγωνισμού, μείωση της ενδεχόμενης συγκέντρωσης της αγοράς και εξασφάλιση ισότιμων όρων, βέλτιστη αξιοποίηση των διασυνδέσεων και μεγαλύτερη σύγκλιση τιμών μεταξύ των ευρωπαϊκών αγορών, ασφάλεια εφοδιασμού και διευκόλυνση της ευρύτερης ενσωμάτωσης των ΑΠΕ στο ενεργειακό μίγμα μέσω της ενδοημερήσιας αγοράς. Τα παραπάνω οφέλη δεν περιορίζονται μόνο στους άμεσους συμμετέχοντες της αγοράς. Η αποδοτικότερη λειτουργία των αγορών, η ενίσχυση του ανταγωνισμού και η περαιτέρω αξιοποίηση των διασυνδέσεων αποτελούν μοχλό μείωσης των τιμών ηλεκτρισμού για τους τελικούς καταναλωτές. Παράλληλα, μέσω της παραγωγής ορθών οικονομικών σημάτων, δίνονται ευκαιρίες για νέες επενδύσεις και προοπτικές ανάπτυξης της εθνικής οικονομίας.

Ως τελικό συμπέρασμα, η μετάβαση στο Μοντέλο-Στόχος θα αναθερμάνει ουσιαστικά τις θετικές πλευρές της παραγωγής, εμπορίας και προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας και θα προσδώσει επιτέλους μια ευρωπαϊκή διάσταση σε μια αγορά που είχε για χρόνια μείνει σε μια στενή, τοπική κουλτούρα. Και αυτό θα είναι ο μηχανισμός για την εξομάλυνση της πορείας των τιμών σε όλα τα επίπεδα των συναλλαγών, φτάνοντας τελικά τόσο στη βιομηχανία όσο και στον απλό καθημερινό καταναλωτή.

-----------------

Ο κ. Γιώργος Ιωάννου είναι Διευθύνων Σύμβουλος της Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας Α.Ε.

Το άρθρο εντάσσεται στο πλαίσιο αφιερώματος του energypress για την επερχόμενη μεγάλη τομή του target model