Οι αρνητικές τιμές «πλημμυρίζουν» τα ηλεκτρικά δίκτυα - Όλο και συχνότερα έχουμε υπερπαραγωγή αιολικής και ηλιακής ενέργειας

Οι ευρωπαϊκές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας βιώνουν μια αξιοσημείωτη αλλαγή καθώς οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ιδίως η αιολική και η ηλιακή, αποτελούν πλέον το μεγαλύτερο μέρος του ενεργειακού μείγματος. 

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τους τελευταίους μήνες να έχει καταγραφεί ρεκόρ ημερών κατά τις οποίες οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας σε πολλές ευρωπαϊκές αγορές κινούνται σε αρνητικό επίπεδο. Ακόμα και στη Γερμανία, υποχώρησαν αυτή την εβδομάδα κάτω από το μηδέν λόγω της αύξησης της παραγωγής πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας.

Στη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, η παραγωγή αιολικής ενέργειας εκτιμάται ότι θα φτάσει στα 22,7 γιγαβάτ, το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τεσσάρων μηνών. Αυτή η άνοδος της παραγωγής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έχει κατακλύσει το δίκτυο, οδηγώντας σε αρνητικές τιμές για έξι διαφορετικές ώρες την Τρίτη, όπως καταγράφηκε από το Epex Spot SE. 

Αρνητική τιμολόγηση συμβαίνει όταν υπάρχει περισσότερη προσφορά ηλεκτρικής ενέργειας από τη ζήτηση, ένα σενάριο που γίνεται όλο και πιο συχνό καθώς η Ευρώπη συνεχίζει την επιθετική ώθησή της προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Αλλάζει το ενεργειακό τοπίο

Η ταχεία επέκταση της αιολικής και ηλιακής δυναμικότητας αναδιαμορφώνει το ενεργειακό τοπίο της ηπείρου. 

Τις ημέρες που και οι δύο πηγές παράγουν σε υψηλά επίπεδα, κάτι εξαιρετικά σύνηθες το τρέχον καλοκαίρι, η αγορά μπορεί να κορεστεί με φθηνή ισχύ, οδηγώντας τις τιμές σε σημείο που γίνονται ακόμη και αρνητικές. Αν και αυτό ωφελεί τους καταναλωτές βραχυπρόθεσμα, υπογραμμίζει επίσης τις προκλήσεις της διαχείρισης ενός ενεργειακού δικτύου που εξαρτάται όλο και περισσότερο από διακοπτόμενες ανανεώσιμες πηγές.

Παράγοντες της αγορές εκτιμούν ότι μακροπρόθεσμα, η ενσωμάτωση συστημάτων αποθήκευσης μπαταριών είναι ζωτικής σημασίας για την αντιμετώπιση αυτών των διακυμάνσεων. Αποθηκεύοντας την πλεονάζουσα ενέργεια που παράγεται σε περιόδους υψηλής απόδοσης ανέμου και ηλιακής ενέργειας, οι μπαταρίες μπορούν να απελευθερώσουν ισχύ όταν η παραγωγή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι χαμηλή, σταθεροποιώντας τις τιμές και διασφαλίζοντας συνεπή παροχή ηλεκτρικής ενέργειας.

Ως εκ τούτου καθίσταται πλέον επιτακτική ανάγκη για επενδύσεις στην αποθήκευση ενέργειας ως τρόπο διαχείρισης ενός δικτύου που κυριαρχείται από ανανεώσιμες πηγές, διασφαλίζοντας παράλληλα την ενεργειακή ασφάλεια της ηπείρου.

Τι σημαίνει αυτό

Τα τελευταία χρόνια, και κυρίως μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανίας, η Ευρώπη έχει κάνει σημαντικές επενδύσεις σε πράσινες υποδομές. Η ήπειρος εγκατέστησε μια ποσότητα ρεκόρ ηλιακών συλλεκτών πέρυσι, για να μειώσει την εξάρτησή της από το φυσικό αέριο της Ρωσίας.

Η Γερμανία υπήρξε επαναλαμβανόμενο σημείο αναφοράς, καθώς η χώρα έχει προσθέσει περισσότερη ηλιακή δυναμικότητα από αυτή που ζητούν οι καταναλωτές, ανέφερε η SEB Research τον Μάιο. Πρόσθεσε μάλιστα, ότι το 2023, η ηλιακή ισχύς στη χώρα έφτασε τα 81,7 γιγαβάτ, ξεπερνώντας ένα φορτίο ζήτησης που δεν υπερβαίνει τα 52,2 γιγαβάτ.

Αυτό το καλοκαίρι, οι τιμές της ενέργειας έγιναν επίσης αρνητικές στη Γαλλία , με αποτέλεσμα οι πυρηνικοί σταθμοί να τεθούν εκτός λειτουργίας τον Ιούνιο. Ωστόσο, οι διακοπές λειτουργίας αντιδραστήρων δεν είναι ασυνήθιστες και έχουν συμβεί επίσης στην Ισπανία και τη Σκανδιναβία.

Μέρος του λόγου για τον οποίο η ηλιακή και η αιολική παραγωγή δημιουργεί τέτοιες αναποτελεσματικότητα είναι η έλλειψη τεχνολογίας μπαταριών για την αποθήκευση της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτό σημαίνει ότι οι καταναλωτές μπορεί να μην επωφελούνται καν από τις χαμηλότερες τιμές της επόμενης ημέρας, καθώς συχνά καταναλώνουν περισσότερη ενέργεια σε άλλες ώρες, αναφέρει η SEB στην έρευνά της.

Προειδοποιήσεις 

Οι αναλυτές της έρευνας προειδοποιούν επίσης ότι η κατασταλτική τιμολόγηση θα μπορούσε τελικά να αποσύρει τις επενδύσεις νέα σε ηλιακή υποδομή. Αυτό δεν σημαίνει ότι η όρεξη της Ευρώπης για ηλιακή παραγωγή έχει υποχωρήσει.

Σύμφωνα με το Reuters, οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης ηγούνται πλέον των ηλιακών επεκτάσεων. Τους πρώτους επτά μήνες του τρέχοντος έτους, η παραγωγή ηλιακής ενέργειας από επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας αυξήθηκε κατά 55% από πέρυσι στην Αυστρία, τη Βουλγαρία, την Ουγγαρία, τη Ρουμανία και την Πολωνία.

Η άλλη όψη

Οι αρνητικές τιμές παρατηρούνται πλέον τόσο συχνά που οι επενδυτές αμφισβητούν πόσο περισσότερη ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές μπορεί να ενσωματωθεί στην αγορά των 800 δισεκατομμυρίων δολαρίων πριν μειωθούν οι αποδόσεις.

«Οι αρνητικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας θα επιβραδύνουν την επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για τους περισσότερους παίκτες της αγοράς», σχολιάζει στο Bloomberg, ο Axel Thiemann, Διευθύνων Σύμβουλος της Sonnedix. «Αυτό επηρεάζει την ικανότητα επένδυσης σε λογικό επίπεδο».

Η ηλεκτρική ενέργεια διαπραγματεύεται στις αγορές χονδρικής παρόμοια με το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Οι αρνητικές τιμές δεν είναι καινούριες αλλά ήταν σπάνιες μέχρι τώρα. Αξίζει να σημειωθεί ότι εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στη Γερμανία το 2008, όταν η χώρα επέκτεινε την παραγωγή αιολικής και ηλιακής ενέργειας.

Τιμές κάτω από το μηδέν

Σύμφωνα με στοιχεία της υπηρεσίας επιτήρησης της αγοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ACER), τα οποία παραθέτει σε δημοσίευμά του το Bloomberg, ο αριθμός των αρνητικών τιμών χονδρικής δωδεκαπλασιάστηκε τον προηγούμενο χρόνο. Μάλιστα, σε έκθεσή της τον περασμένο Μάρτιο η ACER περιέγραψε την κατάσταση ως «έκρηξη», με τα περισσότερα κρούσματα να σημειώνονται στη σκανδιναβική περιοχή.

Στη Γερμανία, τη μεγαλύτερη αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης, υπήρχαν περίπου 300 ώρες με τιμές κάτω από το μηδέν πέρυσι. Και σύμφωνα με την εταιρεία ενεργειακών αναλύσεων EnAppSys, ο αριθμός αυτός θα μπορούσε να διπλασιαστεί φέτος.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο αριθμός των αρνητικών ωρών θα πενταπλασιαστεί έως το 2027, ξεπερνώντας τις 1.000, σύμφωνα με τη σύμβουλο βιομηχανίας Modo Energy. «Αυτή η τάση θα συνεχιστεί», δήλωσε η Άννα Μποργκ, Διευθύνουσα Σύμβουλος του σουηδικού προμηθευτή ενέργειας Vattenfall AB, σε συνέντευξή του. «Πρέπει να ζήσουμε με αυτό».

Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και δυναμική της αγοράς

Η ειρωνεία είναι ότι η κατασκευή ηλιακών και αιολικών πάρκων δημιουργεί συνθήκες που μπορούν να αποτρέψουν την κατασκευή περισσότερων μονάδων – ένα φαινόμενο γνωστό ως κανιβαλισμός τιμών ηλεκτρικής ενέργειας. Οι φορείς εκμετάλλευσης μπορεί να διστάσουν να επενδύσουν στο μέλλον επειδή δεν λαμβάνουν αρκετά χρήματα για την καθαρή ενέργεια που παράγουν τώρα.

«Οι αρνητικές τιμές είναι πλέον τόσο συχνές που το ενδιαφέρον για επενδύσεις σε ηλιακά πάρκα μειώνεται σημαντικά», δήλωσε ο Alexander Hauk, εκπρόσωπος του Association of Municipal Enterprises (VKU), που εκπροσωπεί περισσότερες από 700 εταιρείες σε εθνικό επίπεδο.

Σύμφωνα με το BNEF, η τακτική εμφάνιση αρνητικών τιμών θα μπορούσε να γίνει το νέο φυσιολογικό, καθώς η Ευρώπη στοχεύει να παράγει περισσότερα από τα δύο τρίτα της ηλεκτρικής της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έως το 2030. «Πρέπει να συνεχίσουμε να αναζητούμε διαφοροποιημένα περιουσιακά στοιχεία που δεν ενέχουν αυτόν τον κίνδυνο. », δήλωσε ο Scott Mackin, συνεπικεφαλής της ομάδας βιώσιμης υποδομής στο Denham Capital.