Ν. Καρακατσάνη: Σημείο αναφοράς οι καταναλωτές στις αποφάσεις της ΡΑΕ σε όλο το φάσμα της ενέργειας

Τις πρόσφατες ρυθμιστικές εξελίξεις στους τομείς της ηλεκτρικής ενέργειας, του φυσικού αερίου και των ΑΠΕ, αλλά και τις προκλήσεις που αναδύονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ανέλυσε η κ. Νεκταρία Καρακατσάνη, μέλος της ΡΑΕ, στο συνέδριο του ΙΕΝΕ.

Για τους Κανονισμούς των Νέων Αγορών

Η κ. Καρακατσάνη επισήμανε ότι η ΡΑΕ ενέκρινε πρόσφατα τους Κανονισμούς της Αγοράς Επόμενης Ημέρας, της Ενδοημερήσιας Αγοράς καθώς και της Αγοράς Εξισορρόπησης. Βασικές αρχές που αποτυπώνονται στις ρυθμιστικές παραμέτρους των Κανονισμών είναι η διαφάνεια στον προσδιορισμό των τιμών, οι συνθήκες ισότιμου ανταγωνισμού, ο περιορισμός της δυνατότητας επηρεασμού των τιμών λόγω δεσπόζουσας θέσης, η επαρκής ρευστότητα στις βραχυχρόνιες αγορές, η άρση περιορισμών που θα δυσχέραιναν την ισότιμη σύζευξη με τις όμορες αγορές, η ασφάλεια εφοδιασμού, και η ομαλότητα της μετάβασης. Οι τύποι εντολών που έχουν εγκριθεί παρέχουν αρκετή ευελιξία στους συμμετέχοντες, αποτρέποντας ανεπιθύμητη πολυπλοκότητα. Είναι οι υβριδικές Εντολές, δηλαδή γραμμικές, τμηματικές ή και συνδυασμός των δυο, καθώς και οι Εντολές Πακέτου (απλές, συνδεδεμένες ή αποκλειστικές).

Στις Αποφάσεις των Κανονισμών που εξέδωσε η ΡΑΕ, παρατίθεται μια λίστα από πιο εξειδικευμένες μεθοδολογίες και παραμέτρους, επί των οποίων καλούνται να υποβάλουν εισηγήσεις η ΕΧΕ και ο ΑΔΜΗΕ στο προσεχές διάστημα, σε συγκεκριμένα χρονικά ορόσημα. Μεταξύ των κρίσιμων παραμέτρων είναι και το ανώτατο και κατώτατο όριο των εντολών, το ανώτατο ποσοστό των προθεσμιακών συναλλαγών, οι χρεώσεις των συμμετεχόντων,  οι εγγυήσεις συμμετοχής στην αγορά εξισορρόπησης, και οι υποχρεώσεις των παρόχων υπηρεσιών εξισορρόπησης. Μόλις αποκρυσταλλωθούν οι επιμέρους αυτές παράμετροι, το ρυθμιστικό πλαίσιο των νέων αγορών θα είναι σαφές σε όλο το εύρος του.

Υπάρχουν φυσικά κάποια σημεία που εξελίσσονται σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Ενδεικτικά, κατά το αρχικό στάδιο λειτουργίας των νέων αγορών σε τοπικό επίπεδο, προβλέπονται 3 ενδοημερήσιες δημοπρασίες, οι οποίες στο στάδιο της σύζευξης με την Ιταλία, θα αντικατασταθούν από 3 συμπληρωματικές δημοπρασίες σε συνδυασμό με την συνεχή ενδοημερήσια συναλλαγή. Για τις συμπληρωματικές δημοπρασίες ωστόσο, δεν είναι ακόμη σαφής η εξέλιξη σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς ο ACER αναμένεται να λάβει τη σχετική απόφαση έως τον Ιανουάριο του 2019, και επομένως ο αριθμός τους μπορεί να μεταβληθεί.

Το σύστημα παρακολούθησης των νέων αγορών είναι καταλυτικής σημασίας και η ΡΑΕ θα προσδιορίσει τους δείκτες που θα δημοσιεύονται από τους αρμόδιους φορείς, για λόγους διαφάνειας και αποτροπής καταχρηστικών συμπεριφορών.

Για τη σταδιακή μετάβαση των ΑΠΕ στην ευθύνη εξισορρόπησης

Μεταξύ των στοιχείων που παρουσίασε, η κ. Καρακατσάνη ανέφερε ότι η ΡΑΕ έχει γνωμοδοτήσει στο ΥΠΕΝ αναφορικά με τη σύσταση του φορέα σωρευτικής εκπροσώπησης τελευταίου καταφυγίου (ΦΟ.Σ.Ε.ΤΕ.Κ) και έχει εισηγηθεί να αναλάβει τον ρόλο αυτό ο ΔΑΠΕΕΠ, με ένα πλαίσιο λειτουργίας που τον καθιστά ουδέτερο ως προς τις χρεώσεις αποκλίσεων. Από τη σύσταση του ΦΟΣΕΤΕΚ, και πιο συγκεκριμένα την ημερομηνία έκδοσης σε ΦΕΚ της σχετικής Απόφασης, μπορούν να δραστηριοποιούνται και οι φορείς σωρευτικής εκπροσώπησης (ΦΟΣΕ). Για την νέα αυτή δραστηριότητα των aggregators, που θα εξισορροπούν αποκλίσεις μεταξύ πραγματικής παραγωγής και προβλέψεων, ιδίως των σταθμών ΑΠΕ, έχει καθοριστεί, σε επίπεδο αδειοδότησης, μια αντιμετώπιση ανάλογη με τη δραστηριότητα της εμπορίας ηλεκτρικής ενέργειας. Έτσι, το απαιτούμενο μετοχικό κεφάλαιο ανέρχεται σε 60.000 €.

Παράλληλα, από το παραπάνω χρονικό σημείο, οι σταθμοί ΑΠΕ που έχουν συνάψει σύμβαση διαφορικής προσαύξησης (feed in premium) θα υποβάλλουν, είτε οι ίδιοι είτε εκπροσωπούμενοι από aggregators, τιμολογούμενες προσφορές στον ΗΕΠ με προβλέψεις για το χαρτοφυλάκιο της παραγωγής τους. Για τις αποκλίσεις των προβλέψεων αυτών, θα εφαρμόζονται όρια ανοχής, όπως προβλέπεται στον μηχανισμό βέλτιστης ακρίβειας πρόβλεψης.

Αυτός ο μεταβατικός μηχανισμός θα συνεχίσει να ισχύει και με τη λειτουργία των νέων αγορών του target model έως ότου η ΡΑΕ διαπιστώσει ότι η ενδοημερήσια αγορά εμφανίζει επαρκή ρευστότητα. Έχοντας εξετάσει τα επίπεδα και τους δείκτες ρευστότητας που εμφανίζουν οι ενδοημερήσιες ευρωπαϊκές αγορές, η ΡΑΕ αποφάσισε να εκπονήσει αυτή την αξιολόγηση εντός του 2020. Έτσι, οι ΑΠΕ θα έχουν τον απαιτούμενο χρόνο και τις απαραίτητες συνθήκες για να μεταβούν σε πλήρη ευθύνη εξισορρόπησης.

Εκπτώσεις στα Τιμολόγια

Οι εκπτώσεις στις ανταγωνιστικές χρεώσεις των τιμολογίων ενέργειας, ως απόρροια των μεταρρυθμίσεων που έχουν υλοποιηθεί στην αγορά ενέργειας, είναι αισθητές σε αρκετές περιπτώσεις, και διαφοροποιούνται ανάλογα με το επίπεδο κατανάλωσης και τα χαρακτηριστικά της παροχής. Ωστόσο, οι παρελκυστικές πρακτικές εκ μέρους προμηθευτών δεν είναι σπάνιες, υπογράμμισε η κ. Καρακατσάνη. Μεταξύ αυτών, είναι και η εκτίναξη των μηνιαίων παγίων, που εσφαλμένα συγκρίνονται ενίοτε με το τετραμηνιαίο πάγιο του βασικού παρόχου,  απορροφώντας τελικά ένα σημαντικό τμήμα της έκπτωσης που εφαρμόζεται στην ανταγωνιστική χρέωση.

Το εργαλείο σύγκρισης τιμών που θα αναπτύξει η ΡΑΕ, θα επιτρέπει την αντικειμενική σύγκριση της πληρότητας των προσφερόμενων τιμολογίων, με τρόπο εύληπτο για τους καταναλωτές. Στο προσεχές διάστημα, η Ρυθμιστική Αρχή θα θέσει σε διαβούλευση τον μορφότυπο των δεδομένων αλλά και τον Κανονισμό που θα καθορίζει τις υποχρεώσεις των προμηθευτών αναφορικά με την υποβολή των στοιχείων.

Τροποποιήσεις σε ΚΟΤ και ΥΚΩ σε μια πιο δίκαιη βάση

Οι γνωμοδοτήσεις της ΡΑΕ συνέβαλαν επίσης στον επανακαθορισμό ρυθμιζόμενων χρεώσεων σε μια πιο δίκαιη κατεύθυνση, ανέφερε η κ. Καρακατσάνη. Πιο συγκεκριμένα, αναθεωρήθηκαν τα κριτήρια ένταξης στο ΚΟΤ, το Κοινωνικό Οικιακό Τιμολόγιο, καθώς και οι εκπτώσεις που παρέχονται. Πάνω από 600.000 καταναλωτές υπάγονται ήδη στο ΚΟΤ, με κριτήρια που αποτρέπουν την καταχρηστική λήψη προνομίων και ευελπιστούμε ότι διασφαλίζουν εκείνους που πραγματικά έχουν ανάγκη.  Επίσης, αναδιαρθρώθηκαν οι χρεώσεις ΥΚΩ, ώστε να αποφεύγονται οι απότομες αυξήσεις τους κατά την μετάβαση από κλιμάκιο σε κλιμάκιο, όπως συνέβαινε υπό το προηγούμενο καθεστώς. Επιπρόσθετα, αυτή την περίοδο, το ΥΠΕΝ επεξεργάζεται το θεσμικό πλαίσιο για τους ευάλωτους καταναλωτές φυσικού αερίου, υιοθετώντας κριτήρια και ορισμούς που προσομοιάζουν στον ηλεκτρισμό, εξετάζοντας και τη διαφοροποίηση των κλιματικών συνθηκών εντός της επικράτειας.

Για το Πρόγραμμα Ανάπτυξης του ΔΕΣΦΑ

Όπως τόνισε η κ. Καρακατσάνη, η ΡΑΕ ενέκρινε πρόσφατα το πρόγραμμα ανάπτυξης του ΔΕΣΦΑ, που περιλαμβάνει ιδιαίτερα σημαντικές υποδομές.  Σε αυτές συγκαταλέγεται ενδεικτικά, ο σταθμός συμπίεσης στην Αμπελιά, η αναγκαιότητα του οποίου προκύπτει από τις αναμενόμενες αυξημένες ροές από βορρά προς νότο με την έναρξη λειτουργίας του αγωγού TAP.

H προσέγγιση που υιοθέτησε η ΡΑΕ αποτυπώνει ένα συνεκτικό και ισορροπημένο ρυθμιστικό πρίσμα, ώστε να υλοποιηθούν αναγκαίες υποδομές αλλά και να ελαχιστοποιηθεί η επίδραση στις χρεώσεις του συστήματος μεταφοράς. Στο πλαίσιο αυτό τέθηκαν κάποιες προϋποθέσεις σε ορισμένες περιπτώσεις έργων, όπως η λήψη επιχορήγησης, ή άλλοι όροι, που να διασφαλίζουν τη βιωσιμότητα των επενδύσεων.

Ενδεικτικά,  στην περίπτωση του αγωγού με τα Σκόπια (Νέα Μεσημβρία - Ειδομένη / Γεύγελη, η ΡΑΕ ενέκρινε την υλοποίηση του έργου, εφόσον ο ΔΕΣΦΑ διεξάγει δεσμευτική διαδικασία κατανομής δυναμικότητας (market test), από την οποία να αποδεικνύεται επαρκές ενδιαφέρον από τους χρήστες. Αντίστοιχα, για την νέα Προβλήτα Small Scale LNG στον Τερματικό Σταθμό της Ρεβυθούσας,  η ΡΑΕ αναγνώρισε την συμβολή του έργου αυτού στην ανάπτυξη της αγοράς του ναυτιλιακού LNG, και αναμένει την υποβολή ενός ολοκληρωμένου σχεδιασμού, που να τεκμηριώνει τη βιωσιμότητα της υποδομής. Με βάση τον νέο Ευρωπαϊκό Κανονισμό Τιμολόγησης TAR, μία τέτοια επένδυση εντάσσεται πλέον στις μη ρυθμιζόμενες δραστηριότητες και το κόστος της πρέπει να ανακτηθεί από τους χρήστες εκείνους στους όποιους θα προσφερθεί η συγκεκριμένη υπηρεσία.  Έτσι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, η ΡΑΕ ενέκρινε την ένταξη του έργου στο Πρόγραμμα Ανάπτυξης χωρίς την παράλληλη ένταξη στη Ρυθμιζόμενη Περιουσιακή Βάση.

Παρεμβάσεις στις Αγορές

Παρά το γεγονός ότι η έμφαση στο Πακέτο της Καθαρής Ενέργειας είναι στον ελεύθερο καθορισμό των τιμών, ώστε να αντανακλούν τις συνθήκες προσφοράς και ζήτησης, δεν εκλείπουν οι παρεμβάσεις ακόμα και σε ώριμες αγορές. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην Αγγλία, η κυβέρνηση επέβαλε τον Ιούλιο, νομοθετικά, την επιβολή ενός ανώτατου ορίου στον λογαριασμό ενός τυπικού καταναλωτή ρεύματος και φυσικού αερίου, παρά το γεγονός ότι η Ρυθμιστική Αρχή είχε εισηγηθεί τη θέσπιση ορίου μόνο για τους ευάλωτους καταναλωτές. Μια από τις παρενέργειες που προκλήθηκαν ήταν η αύξηση άλλων τιμολογίων, ενώ διαπιστώθηκε ότι με αλλαγή προμηθευτή οι καταναλωτές θα μπορούσαν να βρουν οικονομικότερες προσφορές, καθιστώντας περιττή την εισαγωγή μιας σημαντικής στρέβλωσης. Αντίστοιχα, στην Ισπανία, το Υπουργείο Ενέργειας εξετάζει τη θέσπιση μέτρων για τον περιορισμό των ισχυρών διακυμάνσεων που σημειώθηκαν στην χονδεμπορική αγορά.  Οι παρεμβάσεις αυτές προκαλούν αναμφίβολα προβληματισμό και παρά τις υπαρκτές ανησυχίες που ενδεχομένως εκφράζουν, δημιουργούν αντιφατικά σήματα στις αγορές.

Σε όλο το φάσμα της ενέργειας, ο ρόλος των ρυθμιστικών αρχών είναι κρίσιμος για τη διασφάλιση της σταθερότητας του πλαισίου, των ανταγωνιστικών συνθηκών και την ελαχιστοποίηση του κόστους στους καταναλωτές, κατέληξε το μέλος της ΡΑΕ.