Κίεβο και Μόσχα σκοπεύουν να διατηρήσουν τη ροή φυσικού αερίου προς την Ευρώπη - Οι παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις και η συμφωνία που εκπνέει

Από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022, το φυσικό αέριο έχει βρεθεί στο επίκεντρο, με τις έντονες διακυμάνσεις στις τιμές του να επιβαρύνουν επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Το νέο κεφάλαιο στη διαμάχη μεταξύ των δύο χωρών, αναβιώνει τον εφιάλτη της ενεργειακής κρίσης στην Ευρώπη και εκτίναξε τις τιμές και πάλι στα υψηλότερα επίπεδα από την αρχή του έτους. Ωστόσο αυτή τη φορά, η εικόνα φαίνεται λίγο διαφορετική καθώς Κίεβο και Μόσχα σκοπεύουν να διατηρήσουν τη ροή για το φυσικό αέριο προς την Ευρώπη, παρά το γεγονός ότι συνεχίζονται οι μάχες κοντά σε ένα βασικό σημείο διασυνοριακής διέλευσης για το καύσιμο.

Σύμφωνα με πηγές τις οποίες επικαλείται το Bloomberg, και οι δύο πλευρές δεν έχουν καμία πρόθεση να σταματήσουν τις ροές μέσω του σταθμού εισαγωγής αερίου Sudzha στην περιοχή Kursk της Ρωσίας.

Ρωσία και Ουκρανία έχουν αμφότερες ένα ισχυρό οικονομικό κίνητρο για να διατηρήσουν τη ροή των καυσίμων. Για το Κίεβο, η διαμετακόμιση φυσικού αερίου παρέχει κρίσιμα κεφάλαια για την κατεστραμμένη από τον πόλεμο οικονομία του —που ανέρχεται σε περίπου 1 δισεκατομμύριο δολάρια το 2021— ενώ η Ευρώπη παραμένει ένας από τους μεγαλύτερους πελάτες της Ρωσίας για φυσικό αέριο μέσω αγωγών.

Αξιόπιστος εταίρος

Η Ουκρανία επιθυμεί να θεωρείται αξιόπιστος εταίρος της Ευρώπης με την ελπίδα ότι οι έμποροι της περιοχής θα χρησιμοποιήσουν περισσότερο τις τεράστιες εγκαταστάσεις αποθήκευσης αερίου της. Και έχει καλό λόγο να προστατεύει τις υποδομές, καθώς οι αχρησιμοποίητοι αγωγοί θα μπορούσαν να γίνουν στόχοι στρατιωτικών επιθέσεων ή να καταστραφούν, κάτι που θα ήταν δαπανηρό να επισκευαστεί.

Ωστόσο, οποιαδήποτε τυχαία ζημιά σε βασικές υποδομές στο σταθμό εισαγωγής αερίου θα μπορούσε να σταματήσει τις προμήθειες, είπαν οι πηγές, υπογραμμίζοντας ότι το διασυνοριακό σημείο τέθηκε υπό τον έλεγχο των ουκρανικών στρατευμάτων μετά την εισβολή.

Εκπνέει η συμφωνία

«Σκοπεύουμε να συνεχίσουμε να παρέχουμε υπηρεσίες μεταφοράς φυσικού αερίου στο πλαίσιο της συμφωνίας», ανέφερε σε ανακοίνωσή της η ουκρανική Naftogaz, αναφερόμενη σε συμφωνία μεταφοράς φυσικού αερίου που λήγει τον Δεκέμβριο.

Ενώ το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης έχει αναζητήσει εναλλακτικές λύσεις για το ρωσικό φυσικό αέριο από την εισβολή στην Ουκρανία, χώρες όπως η Αυστρία, η Σλοβακία και η Μολδαβία συνεχίζουν να εισάγουν προμήθειες από την Gazprom μέσω Ουκρανίας.

Η Gazprom συνεχίζει να στέλνει φυσικό αέριο στο σημείο Sudzha, με τις ημερήσιες ροές σταθερές εντός εύρους από 37 εκατομμύρια κυβικά μέτρα έως περίπου 42 εκατομμύρια κυβικά μέτρα. 

Κόμβος η Ουκρανία

Περίπου το ήμισυ των εξαγωγών φυσικού αερίου της Ρωσίας στην Ευρώπη εξακολουθεί να διέρχεται από την Ουκρανία. Το άλλο μισό των εξαγωγών του ευρωπαϊκού αγωγού φυσικού αερίου της Ρωσίας γίνεται μέσω του Turkstream κάτω από τη Μαύρη Θάλασσα.

Ο αγωγός Urengoy-Pomary-Uzhgorod φέρνει αέριο μέσω Sudzha στην περιοχή Kursk κοντά στην Ουκρανία. Το Sudzha είναι το τελευταίο σημείο μεταφοράς ρωσικού φυσικού αερίου στη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη που εξακολουθεί να λειτουργεί.

Περίπου 14,65 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) φυσικού αερίου πέρασαν μέσω Sudzha το 2023, ή περίπου το ήμισυ των ρωσικών εξαγωγών φυσικού αερίου στην Ευρώπη. Η κατανάλωση φυσικού αερίου στην ΕΕ μειώθηκε στα 295 bcm το 2023.

Ο φορέας μεταφοράς φυσικού αερίου της Ουκρανίας δήλωσε ότι η ρωσική διαμετακόμιση φυσικού αερίου μέσω της Ουκρανίας αυξήθηκε κατά 10,5% το διάστημα Ιανουαρίου- Ιουλίου σε ετήσια βάση, στα 8 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα.

Οι αγωγοί φυσικού αερίου ως μέρος του ουκρανικού διαδρόμου παρέχουν μεταφορά φυσικού αερίου προς την κατεύθυνση της Σλοβακίας. Στη Σλοβακία, ο αγωγός φυσικού αερίου είναι χωρισμένος, ένας από τους κλάδους πηγαίνει στην Τσεχία και ο άλλος στην Αυστρία. Οι κύριοι αγοραστές φυσικού αερίου είναι η Ουγγαρία, η Σλοβακία και η Αυστρία.

Η 5ετής συμφωνία

Τον Δεκέμβριο του 2019, η Μόσχα και το Κίεβο υπέγραψαν μακροπρόθεσμη πενταετή συμφωνία για τη διαμετακόμιση ρωσικού φυσικού αερίου μέσω της Ουκρανίας: 45 bcm το 2020 και 40 bcm ετησίως το 2021-2024. Η συμφωνία για τη διαμετακόμιση ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη μέσω της Ουκρανίας λήγει το 2024 και το Κίεβο έχει δηλώσει ότι δεν έχει καμία πρόθεση να την παρατείνει ή να συνάψει νέα συμφωνία.

Τον Μάιο του 2022, η Ουκρανία σταμάτησε να λαμβάνει διαμετακομιστικό αέριο μέσω του σταθμού Sokhranovka χωρητικότητας 30 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων την ημέρα, επικαλούμενη ανωτέρα βία και προτείνοντας τη μεταφορά όλων των όγκων διέλευσης στη Sudzha.

Η Naftogaz κίνησε νομικές διαδικασίες κατά της Gazprom τον Σεπτέμβριο του 2022. Η ουκρανική εταιρεία ζήτησε πληρωμή για τη διέλευση μέσω Ουκρανίας, η οποία δεν έγινε πλήρως λόγω της αναστολής της λήψης φυσικού αερίου μέσω Sokhranovka.

Μπορεί να σταματήσει νωρίτερα η διαμετακόμιση;

Η Ρωσία δήλωσε ότι δίνει έντονες μάχες ενάντια στις ουκρανικές δυνάμεις που είχαν διεισδύσει στα νότια σύνορά της κοντά στον κόμβο μεταφοράς φυσικού αερίου.

Δύο ρωσικά στρατιωτικά ιστολόγια ανέφεραν, χωρίς να παρέχουν στοιχεία, ότι οι ουκρανικές δυνάμεις κατέλαβαν μια εγκατάσταση μέτρησης αερίου, μέσω της οποίας διέρχεται το ρωσικό φυσικό αέριο.

Το τελευταίο αυξάνει τον κίνδυνο για μια πιο ξαφνική διακοπή των ροών του ρωσικού αγωγού μέσω της Ουκρανίας, ανέφεραν αναλυτές της ING.

Προς το παρόν, η Gazprom είπε ότι θα συνεχίσει να μεταφέρει φυσικό αέριο μέσω της Ουκρανίας και ο φορέας διαμετακόμισης φυσικού αερίου της Ουκρανίας είπε επίσης ότι οι εργασίες συνεχίζονται κανονικά.

Ωστόσο, υπάρχει κίνδυνος η Gazprom να χρησιμοποιήσει τις μάχες ως δικαιολογία για να μειώσει τις ροές, δήλωσε ο James Waddell, επικεφαλής ευρωπαϊκού φυσικού αερίου και LNG στη συμβουλευτική Energy Aspects.

Ο διαχειριστής του συστήματος φυσικού αερίου της Ουκρανίας κήρυξε ανωτέρα βία μέσω του άλλου σημείου εισόδου της οδού διαμετακόμισης, της Sokhranivka, και διέκοψε τις ροές το 2022, επικαλούμενος «την παρέμβαση των δυνάμεων κατοχής σε τεχνικές διαδικασίες».

«Αυτός είναι ένας πιο πιθανός λόγος διακοπής των ροών παρά παράπλευρη ή προβλεπόμενη ζημιά στους αγωγούς», είπε.

Τι έχει να χάσει η Gazprom

Η Ρωσία θα μπορούσε να χάσει περίπου 4,5 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως εάν σταματήσουν οι εξαγωγές, με βάση την αναμενόμενη μέση τιμή του φυσικού αερίου στην Ευρώπη 320 δολαρίων ανά 1.000 κυβικά μέτρα το 2025. Οι ημερήσιες εξαγωγές της μέσω Ουκρανίας στην Ευρώπη ανέρχονται σήμερα σε περισσότερα από 40 εκατομμύρια κυβικά μέτρα, σύμφωνα με στοιχεία της Gazprom .

Απογαλακτισμός

Η Ρωσία προμήθευε λίγο λιγότερο από το ήμισυ του φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης πριν από τον πόλεμο της Ουκρανίας το 2022. Ωστόσο, η Ευρώπη έχει απομακρυνθεί από το ρωσικό φυσικό αέριο, ενώ οι μέχρι στιγμής ανεξήγητες επιθέσεις στον αγωγό Nord Stream έχουν μειώσει τις ρωσικές προμήθειες.

Το ρωσικό αέριο αντικαταστάθηκε από εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG): οι Ηνωμένες Πολιτείες αύξησαν το κομμάτι τους στην αγορά φυσικού αερίου της ΕΕ σε 56,2 bcm το 2023, από 18,9 bcm το 2021 ενώ η Νορβηγία αύξησε το μερίδιό της σε 87,7 bcm το 2023 από 79,5 bcm το 2021. Άλλοι προμηθευτές ήταν οι χώρες της Βόρειας Αφρικής, η Βρετανία και το Κατάρ.

Η Ρωσία παρείχε συνολικά περίπου 63,8 bcm αερίου στην Ευρώπη με διάφορες διαδρομές το 2022, σύμφωνα με στοιχεία της Gazprom και τους υπολογισμούς του Reuters. Ο όγκος αυτός μειώθηκε, κατά 55,6%, στα 28,3 bcm πέρυσι.

Στο αποκορύφωμά τους το 2018-2019, οι ετήσιες ροές στην ευρωπαϊκή περιφέρεια έφτασαν μεταξύ 175 bcm και 180 bcm.